Ελλάδα

Πολιτική

Οικονομία

Επιχειρήσεις

Εκκλησία

Υγεία

Αυτοκίνητο

Το άρθρο της ημέρας

Άρθρογραφία

Συνεντεύξεις

Social Life με την Τίνα

Ποιος ελέγχει το πετρέλαιο του Κουρδιστάν;
Στις 25 Σεπτεμβρίου το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία του

Η περιοχή του Κουρδιστάν θεωρείτο επί μακρόν το τελευταίο μεγάλο σύνορο στη βιομηχανία του πετρελαίου. Μια σειρά, ωστόσο, από προβλήματα, όπως οι πολιτικές διαφωνίες με τη Κεντρική Κυβέρνηση της Βαγδάτης (BCG), και η περίπλοκη γεωλογία της περιοχής έπληξαν το προσοδοφόρο υδρογονανθρακικό προφίλ του. Ως εκ τούτου, η παραγωγή πετρελαίου μειώθηκε, τα τελευταία στοιχεία, όμως, προβλέπουν και πάλι αύξησή της κατά 38% μέχρι το 2020, καθιστώντας μοιραία την απάντηση στο ερώτημα ποιος ελέγχει το πετρέλαιο του Κουρδιστάν πιο ενδιαφέρουσα από ποτέ.
Με δεδομένο, μάλιστα, ότι στις 25 Σεπτεμβρίου έχει προγραμματιστεί να διεξαχθεί δημοψήφισμα, το οποίο θα καθορίσει αν το Κουρδιστάν θα γίνει ανεξάρτητο κράτος ή θα παραμείνει μια αυτόνομη περιοχή τμήμα της Δημοκρατίας του Ιράκ, το παραπάνω ερώτημα αποκτά επιπλέον διαστάσεις, καθώς πρέπει να απαντηθεί το κατά πόσο οι εξελίξεις αυτές θα επηρεάσουν τη πετρελαϊκή του παραγωγή. Το ζήτημα της κουρδικής ανεξαρτησίας είναι ένα από τα πιο περίπλοκα της πολιτικής στη Μέση Ανατολή, που μπορεί να πυροδοτήσει εντάσεις σε αυτή τη γνωστή «πυριτιδαποθήκη» του κόσμου γεννώντας αποσχιστικές φιλοδοξίες μεταξύ των κουρδικών μειονοτικών πληθυσμών της Συρίας, της Τουρκίας και του Ιράν.
Το Κουρδιστάν «κάθεται» πάνω σε αποθέματα τουλάχιστον 45 δισ. βαρελιών πετρελαίου και εξάγει περίπου 600.000 βαρέλια σε ημερήσια βάση. Το περισσότερο πετρέλαιο βγαίνει από τη χώρα μέσω του αγωγού από το Κιρκούκ στην τουρκική πόλη Τσεϊχάν, ώστε να εξάγεται σε αγορές της Ρωσίας και της Ευρώπης. Αξιοσημείωτο είναι, εξάλλου, ότι ενώ το Ιράκ υπέστη εκτεταμένη καταστροφή στην πετρελαϊκή του βιομηχανία στη διάρκεια της αμερικανικής στρατιωτικής εκστρατείας του 2003 και τον συνακόλουθο εμφύλιο πόλεμο, το Κουρδιστάν προσπέρασε το πολεμικό συμβάν σχεδόν χωρίς τραύματα, ενώ η αυτόνομη κυβέρνησή του εδραίωσε τον έλεγχό της στις βόρειες περιοχές, που αποτελούν την έδρα του 40% των ιρακινών πετρελαϊκών αποθεμάτων.
Η Κουρδική Περιφερειακή Κυβέρνηση (KRG) έχει συνάψει συμφωνίες με διεθνείς πετρελαϊκές εταιρίες για την ανάπτυξη πετρελαϊκών εγκαταστάσεων μέσα στα όρια της αυτόνομης ζώνης, χωρίς καμιά σχέση με τη Βαγδάτη. Μεγάλες συμφωνίες υπεγράφησαν με αμερικανικές εταιρίες και την Τουρκία, η οποία, όπως σημειώνει σχετικό άρθρο της ιστοσελίδας oilprice.com, αναδείχτηκε σε βασικό πελάτη του κουρδικού «μαύρου χρυσού» και κύριας διόδου μεταφοράς του. Σύμφωνα με το ιρακινό ομοσπονδιακό σύνταγμα, η διαχείριση του πετρελαίου αφορά έναν κυβερνητικό οργανισμό, ενώ τα έσοδά του μοιράζονται με την KRG, η οποία λαμβάνει το 17%. Οι όροι βάσει των οποίων η KRG μπορεί να συνάπτει πετρελαϊκές συμφωνίες ανεξάρτητα από τη Βαγδάτη δεν είναι τόσο ξεκάθαροι, και ο έλεγχος του πετρελαιαγωγού της KRG με την Τουρκία προσέφερε στους Κούρδους μια βασική διέξοδο για εξαγωγές ανεξάρτητες από την ιρακινή κυβέρνηση, η οποία μέχρι τότε διαχειριζόταν τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις εξαγωγής της χώρας.
Το 2014 η διαφωνία ανάμεσα στο Ιράκ και τους Κούρδους για το αν η KRG μπορεί να προσφέρει το κουρδικό πετρέλαιο σε εταιρίες χωρίς την έγκριση της Βαγδάτης πήρε μεγάλες διαστάσεις λόγω της συμφωνίας που έγινε ανάμεσα στην Αρμπίλ, την πρωτεύουσα του ημιαυτόνομου Κουρδιστάν, και την ExxonMobil, η οποία παραλίγο να οδηγήσει σε νέο κύκλο βίας. Για ένα χρονικό διάστημα τα έσοδα που μοιράζονταν από τη Βαγδάτη ακυρώθηκαν και η KRG δυσκολεύτηκε να ισορροπήσει τον προϋπολογισμό της, που βασίζεται στα πετρελαϊκά έσοδα. Όλα αυτά «πάγωσαν» με την ανάδυση του Ισλαμικού Κράτους (ISIS) ως μεγάλη απειλή στην εσωτερική σταθερότητα του Ιράκ, με τη κατάληψη της Μοσούλης και μεγάλου εδαφικού τμήματος στα σύνορα της KRG. Οι μαχητές του Κουρδιστάν διαδραμάτισαν σημαίνοντα ρόλο στην αντιμετώπιση του ISIS. Η διαμάχη για το πετρέλαιο σαφώς και δεν σταμάτησε και παραμένει ακανθώδες ζήτημα ανάμεσα στην Αρμπίλ και τη Βαγδάτη, το οποίο το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία αναμένεται να περιπλέξει.
Το Κουρδιστάν δε συμμορφώθηκε με τη συμφωνία παραγωγής του OPEC του Νοεμβρίου του 2016, ούτε συμμετείχε στην περαιτέρω μείωσή της που συμφωνήθηκε τον Μάιο. Αντίθετα, η KRG προχώρησε στα σχέδιά της να επεκτείνει την πετρελαϊκή παραγωγή και τις εξαγωγές, υπογράφοντας μια συμφωνία 20ετούς διάρκειας με τη ρωσική Rosneft στις αρχές Ιουνίου. Η ρωσική εταιρία θα επενδύσει 3 δισ. δολάρια στην KRG, ενώ θα εξάγει το κουρδικό πετρέλαιο σε διυλιστήρια της Γερμανίας. Η συμφωνία αυτή ακολούθησε μια άλλη που συνάφθηκε τον Φεβρουάριο του 2017, η οποία και έδωσε στη Rosneft πρόσβαση στη μεταφορά 700.000 βαρελιών «μαύρου χρυσού» την ημέρα. Υπάρχουν, μάλιστα, περιθώρια για αύξηση των δυνατοτήτων μεταφοράς σε 1εκατ. βαρέλια την ημέρα στο τέλος του χρόνου, εάν η κουρδική παραγωγή ανταποκριθεί στις προσδοκίες.

Ρίσκο η κουρδική ανεξαρτησία; – Ενός δημοψηφίσματος μύριες διεθνείς ανησυχίες προηγούνται

Το πετρέλαιο είναι βασικό συστατικό στο δημοψήφισμα της ανεξαρτησίας. Η τρέχουσα KRG, της οποίας ηγείται το Κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα (KDP) του Μσαούντ Μπαρζανί, προωθεί το δημοψήφισμα εν μέρει και για να πιέσει την ιρακινή κυβέρνηση που αμφισβητεί τον κουρδικό έλεγχο σε κάποιες περιοχές παραγωγής πετρελαίου. Όπως είναι λογικό και αναμενόμενο, το πετρέλαιο της περιοχής αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην ευρύτερη πολιτική σκηνή του Ιράκ. Η χώρα αυτή του Κόλπου, εξάλλου, οδεύει σε εκλογές τον επόμενο χρόνο και η κεντρική της κυβέρνηση ελπίζει στην κουρδική συμμετοχή. Μερίδα των Κούρδων υποψιάζεται ότι το δημοψήφισμα της ανεξαρτησίας αποτελεί επί της ουσίας ένα διαπραγματευτικό χαρτί που διαχειρίζεται ο Μπαρζανί, με σκοπό να λάβει καλύτερους όρους από την ιρακινή κεντρική κυβέρνηση, με την οποία είχε συνεργαστεί στο παρελθόν.
Η KRG έχει πρόβλημα δημοτικότητας, καθώς οι Κούρδοι απογοητεύτηκαν με τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις οικονομικής ευημερίας του κόμματος και τις στάσιμες πετρελαϊκές τιμές. Το δημοψήφισμα, ακόμα και αν δεν οδηγήσει σε επίσημη ανεξαρτησία, αποτελεί το δίχως άλλο έναν αποτελεσματικό αποπροσανατολισμό από τα εσωτερικά πολιτικά προβλήματα, καθώς και το Κιρκούκ, που δεν είναι οριστικά Κουρδικό –γι’ αυτό και μπορεί να πραγματοποιήσει ξεχωριστό δημοψήφισμα για το πού ανήκει– παραμένει ένα ανοιχτό ζήτημα. Σε γενικότερο πλαίσιο υπάρχουν αμφιβολίες για το αν το κουρδικό δημοψήφισμα μπορεί να οδηγήσει σε ανεξαρτησία δίχως διεθνή αναγνώριση. Η KRG δε διαθέτει τη διεθνή παρουσία που αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για να λάβει το καθεστώς πλήρους κράτους. Μέχρι στιγμής, η αντίσταση στην κουρδική ανεξαρτησία είναι δυνατή για τους γνωστούς λόγους. Η Τουρκία και το Ιράν δε θέλουν ένα ανεξάρτητο κουρδικό κράτος, που θα πυροδοτήσει τις αποσχιστικές τάσεις μεταξύ των δικών τους κουρδικών μειονοτήτων. Η Τουρκία, μάλιστα, θα είναι ο μεγάλος ηττημένος μιας τέτοιας εξέλιξης όχι μόνο γιατί την απομακρύνει από έναν από τους λίγους συμμάχους της στην περιοχή, τον Μπαρζανί, αλλά και γιατί η πιθανή απόσχιση των δικών της κουρδικών περιοχών και ο συνακόλουθος εδαφικός ακρωτηριασμός του Ιράν, που θα ευχαριστούσε τα μέγιστα τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, θα άλλαζαν ριζικά την πορεία της. Ωστόσο, όπως λένε οι αναλυτές, ακόμα και αν η Τουρκία χάσει στη Μέση Ανατολή η σημασία της ως «buffer state» έναντι της Ρωσίας θα παραμείνει σημαντική. Αυτό είναι το πρόβλημα για την Ελλάδα της συνεχιζόμενης παραλυτικής κρίσης και την Κύπρο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εκφράσει τη διαφωνία τους για το δημοψήφισμα, αλλά αποτελούν το βασικό στρατηγικό συνεργάτη της KRG, με την οποία έχει συνεργαστεί τόσο στο Ιράκ όσο και στη Συρία, ενώ έχει βασιστεί πάνω της για την ολοκλήρωση του πολέμου εναντίον του ISIS. Η Ρωσία έχει αναδειχτεί σε πιθανό σύμμαχο των Κούρδων, όπως αποδεικνύει η συμφωνία με τη Rosneft, και μπορεί να χρησιμοποιήσει το δέλεαρ των ενεργειακών συμβολαίων για να τραβήξει τους Κούρδους μακριά από την αμερικανική τροχιά όταν η ένταση μεταξύ Μόσχας και Ουάσινγκτον για το μέλλον της Δαμασκού χτυπήσει πάλι «κόκκινο».
Όλα τα παραπάνω επιχειρηματολογούν γιατί το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία του Κουρδιστάν, που θα διεξαχθεί τον Σεπτέμβριο, μόλις μία ημέρα μετά τις γερμανικές εκλογές, θα έχει τόσο μεγάλο αντίκτυπο στο πετρέλαιο του Βόρειου Ιράκ. Εάν έχουν περιθώρια για περισσότερη άντληση οι Κούρδοι θα αγνοήσουν τις προσπάθειες του Ιράκ και του OPEC να μειώσουν την παραγωγή. Η κουρδική παραγωγή μπορεί να φτάσει την αυξανόμενη παραγωγή της Λιβύης και των Ηνωμένων Πολιτειών συνεχίζοντας την τρέχουσα οδό προμήθειας διατηρώντας χαμηλές τις τιμές. Στην αντίθετη περίπτωση, εάν ξεσπάσει μια μεγάλη σύγκρουση ή ένας εμφύλιος πόλεμος, όπως φοβούνται αρκετοί, τότε η παραγωγή θα διακοπεί και η σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής θα διαταραχθεί. Πρόκειται για μια κατάσταση που χρήζει της διεθνούς προσοχής, όπως καταλήγει το ίδιο άρθρο της ιστοσελίδας oilprice.com, καθώς ο πόλεμος εναντίον του ISIS οδεύει στο τέλος του, οι διεθνείς συγκρούσεις στη γειτονική Συρία αυξάνονται σε ένταση, και η πετρελαϊκή αγορά εξακολουθεί να βασανίζεται από τις χαμηλές τιμές.

Συντάκτης

Η βιογραφία του Κ. Μήτση