Ελλάδα

Πολιτική

Οικονομία

Επιχειρήσεις

Εκκλησία

Υγεία

Αυτοκίνητο

Το άρθρο της ημέρας

Άρθρογραφία

Συνεντεύξεις

Social Life με την Τίνα

Προσπαθώντας να επιβιώσεις με έναν «τοξικό» γονιό – Ειρήνη Κρυσταλλίδου

Η έννοια της «τοξικότητας» στην Ψυχολογία έχει γίνει ευρέως γνωστή τα τελευταία χρόνια, και χρησιμοποιείται τόσο στο χώρο των επαγγελματιών της Ψυχικής Υγείας όσο και στις καθημερινές συζητήσεις ανθρώπων σε οποιοδήποτε πλαίσιο. Ωστόσο, καλό θα ήταν αρχικά να ορίσουμε την έννοια του «τοξικού γονιού», για να υπάρχει κοινή βάση στην αντίληψή της. Και πώς αλλιώς θα ήταν εφικτό αυτό εάν πρώτα δεν ορίζαμε την έννοια του υγιούς γονιού;
Ένας υγιής γονιός είναι αρκετά ώριμος συναισθηματικά, ώστε να αποκτήσει και να διατηρήσει το δικό του ψυχολογικό υλικό ανεξάρτητο και μακριά από οποιαδήποτε προβολή στο παιδί. Με άλλα λόγια, η συναισθηματική ωριμότητα σημαίνει ότι ο γονέας μπορεί να κατέχει και να χρησιμοποιεί τα συναισθήματα ως δικό του εσωτερικό σύστημα ανταλλαγής μηνυμάτων – που διευκολύνει την αυτογνωσία του. Η αυτογνωσία σημαίνει ότι υπάρχει ένα μεγάλο μέρος του Εαυτού, σε απόλυτη συνειδητοποίηση. Υπάρχει μια αυτοτελής συναισθηματική σχέση με τον Εαυτό – που περιλαμβάνει μεγάλη αυτοδυναμία, αγάπη και δημιουργία συμπεριφορών που φροντίζουν και σέβονται τον ίδιο. Όλα αυτά σημαίνουν ότι ο γονέας είναι αυτοτελής, ανεξάρτητος, μπορεί να υπάρξει ανεξάρτητα από τους άλλους – και κυρίως από το παιδί του. Ως εκ τούτου, η σχέση του με τους άλλους είναι απαλλαγμένη από την προβολή, τα ακατάλληλα όρια και την τοξικότητα. Ο υγιής γονέας ξέρει να αγαπάει άνευ όρων και να αντικατοπτρίζει τη σπουδαιότητα του παιδιού του. Μπορεί να δημιουργήσει όρια και να οριοθετήσει κατάλληλα ένα παιδί, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει και σέβεται την αυθεντικότητα και την ανεξαρτησία του.
Ο τοξικός γονέας, από την άλλη πλευρά, δεν είναι συναισθηματικά ώριμος. Ως εκ τούτου, συνήθως θα προβάλλει όλα τα μη οριοθετημένα συναισθήματα και το ασυνείδητο υλικό στα παιδιά του. Μπορεί να εκδηλώνει οργή, να απαιτεί από τα παιδιά του να φροντίζουν τις συναισθηματικές και/ή σωματικές του ανάγκες. Είναι ανίκανος να βάλει προσωπικά όρια, και κατά συνέπεια δεν μπορεί να προσφέρει καθοδήγηση ή κατάλληλη οριοθέτηση στα παιδιά του. Πιθανόν είναι, επίσης, να προσπαθεί να ανταγωνιστεί το παιδί του για να κερδίσει την προσοχή απέναντι στους άλλους, ενώ συχνά το τιμωρεί με την απουσία της στοργής ή της αποδοχής του. Ο τοξικός γονέας μπορεί να είναι ένας γονιός ο οποίος έχει διαγνωστεί με ψυχική ασθένεια ή διαταραχή της προσωπικότητας, και μπορεί ακόμη να έχει ζητήσει ή να μην έχει ζητήσει ποτέ θεραπεία για μια τέτοια διαταραχή. Δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία που να αναφέρονται σε αυτό, αλλά εμπειρικά θα μπορούσε να ειπωθεί ότι οι θεραπευτές αντιμετωπίζουν συνήθως αυτούς που επηρεάζονται από τους τοξικούς γονείς, δηλαδή τα παιδιά, και όχι τους ίδιους τους τοξικούς γονείς.
Ζώντας και προσπαθώντας να επιβιώσει με ένα τοξικό γονιό, το παιδί προσπαθεί ασυνείδητα να παραμείνει συνδεδεμένο με αυτόν το γονέα, προσπαθώντας να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του προκειμένου να νιώθει μια αίσθηση ασφάλειας στον, αλλιώς, συγκεχυμένο κόσμο του. Μέσα σε μια τέτοια κατάσταση χάνονται τα προσωπικά όρια και τα σύνορα μεταξύ του εαυτού και του «άλλου». Το παιδί μπορεί αργότερα να εκδηλώσει άγχος και κατάθλιψη, που είναι αποτέλεσμα μιας τέτοιας απώλειας του Εαυτού, διότι μόνο μέσα από την εγκατάλειψη της αίσθησης του Εαυτού θα μπορούσε να επιβιώσει. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, μπορεί να αντιληφθεί την τοξικότητα του γονιού και να περιμένει υπομονετικά την ευκαιρία να απομακρυνθεί από το σπίτι.
Σε όλες τις περιπτώσεις, το παιδί θα πρέπει να περάσει από τα στάδια του θρήνου. Η άρνηση, ο θυμός, η θλίψη, η διαπραγμάτευση και η αποδοχή είναι στάδια του πένθους. Για να αποφύγουν τα τρομερά συναισθήματα του θυμού και της θλίψης τα παιδιά των τοξικών γονιών συχνά παραλείπουν αυτά τα στάδια και παραμένουν στο στάδιο της διαπραγμάτευσης. Στο στάδιο της διαπραγμάτευσης, τα παιδιά συχνά προσπαθούν να κάνουν όλα τα πράγματα καλύτερα, προσπαθούν να γίνουν το παιδί που ο γονιός τους θέλει. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι συχνά τα παιδιά παρουσιάζουν συμπτώματα της ψυχικής ασθένειας του γονέα, ως αντικείμενα της δικής του προβολής. Όταν, τελικά, η διαπραγμάτευση έχει επιτευχθεί, το παιδί αρχίζει να αισθάνεται και να βιώνει το πένθος της απώλειας του ιδανικού γονέα. Συχνά, αν ο θυμός δεν έχει ήδη εμφανιστεί, θα έρθει τώρα. Μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία, το παιδί έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του και αρχίζει να τον οριοθετεί. Αρχίζει να λαμβάνει αποφάσεις για να φροντίσει τον Εαυτό του, και, ως εκ τούτου, αρχίζει να λύνει μέρος των προβλημάτων. Αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει κάποιος στον κόσμο που νοιάζεται βαθιά για εκείνο και μπορεί να του καλύψει όλες τις συναισθηματικές και σωματικές του ανάγκες με τρόπους που ο γονέας δεν το έκανε. Αυτός δεν είναι άλλος από τον ίδιο του τον Εαυτό.
Το ζητούμενο κάθε καλής γονικής ανατροφής είναι το παιδί να μάθει πώς να φροντίζει τον εαυτό του με αγάπη, αποδοχή και οριοθέτηση του εαυτού του. Το τελικό αποτέλεσμα της θεραπείας από την επίδραση ενός τοξικού γονέα είναι το ίδιο το παιδί. Η φροντίδα του εαυτού, η αγάπη και αποδοχή του είναι η αυτοθεραπεία.

Αφιερωμένο σε όλους αυτούς τους μικρούς επιζήσαντες, που καθημερινά με επισκέπτονται αναζητώντας την αυτοθεραπεία τους.

Η βιογραφία του Κ. Μήτση