Ελλάδα

Πολιτική

Οικονομία

Επιχειρήσεις

Εκκλησία

Υγεία

Αυτοκίνητο

Το άρθρο της ημέρας

Άρθρογραφία

Συνεντεύξεις

Social Life με την Τίνα

Τραβούν το σχοινί οι Καταλανοί, δεν το μαζεύουν οι Ισπανοί

Πέντε αιώνες συνύπαρξης Καταλανών και Ισπανών απειλούνται με τερματισμό. Η εικόνα των μασκοφόρων αστυνομικών δυνάμεων που με εντολή της Μαδρίτης εισέβαλαν στα εκλογικά κέντρα όπου την περασμένη Κυριακή διεξήχθη το δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Καταλωνίας, είναι ακόμα νωπή. Το ίδιο και η οργή των εκατοντάδων τραυματιών από την ισπανική βία που μετέτρεψε τη διάθεση για ανεξαρτησία σε πείσμα για την άμεση εκπλήρωσή της. Η Ισπανία το δίχως άλλο βιώνει τη χειρότερη πολιτική κρίση των τελευταίων ετών, που ουδείς είναι σε θέση να προβλέψει πώς θα εξελιχθεί. Ο συμβιβασμός αποτελεί τη μόνη λύση, ωστόσο οι δύο πλευρές δεν δείχνουν διατεθειμένες να ρίξουν νερό στο κρασί τους, ενώ απουσιάζει πρόθυμος και αποφασισμένος διαμεσολαβητής.

Την ώρα που οι πληροφορίες θέλουν στρατεύματα ειδικής μονάδας του ισπανικού στρατού που έχουν τη βάση τους στην Αραγωνία να έχουν λάβει διαταγές μετακίνησής τους στην Καταλωνία και οι φήμες για αποχώρηση των Banco Sabadell και CaixaBank από τα εδάφη της αυτοδιοικούμενης επαρχίας δίνουν και παίρνουν, ο Καταλανός ηγέτης Κάρλες Πουτζδεμόν και ο Ισπανός πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι επιδίδονται σε ένα μπρα ντε φερ χωρίς νικητή και μια ολόκληρη χώρα χαμένη. Ο πρώτος δηλώνει έτοιμος για ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, αν και αφήνει ανοιχτό το παράθυρο διαμεσολάβησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ο δεύτερος απειλεί με χρήση του Άρθρου 155 του ισπανικού Συντάγματος και την άρση της καταλανικής αυτονομίας.
Είτε το καταλανικό Κοινοβούλιο προχωρήσει στη μονομερή ανεξαρτησία της αυτοδιοικούμενης επαρχίας είτε επιλέξει πιο μετριοπαθείς κινήσεις, όπως είναι η έναρξη συζητήσεων με την ισπανική κυβέρνηση επί του θέματος ή η προκήρυξη νέων εκλογών για την απόκτηση ισχυρότερης εντολής, η κεντρική κυβέρνηση της Μαδρίτης φαίνεται να εμμένει στη σκληρή γραμμή της και να ετοιμάζεται να χρησιμοποιήσει για πρώτη φορά στην ιστορία της το προαναφερθέν άρθρο. Από εκεί και πέρα, όλα τα στοιχήματα είναι ανοιχτά, με δεδομένη και την απροθυμία μέχρι στιγμής των Βρυξελλών να εμπλακούν σε αυτή την καθαρά ισπανική υπόθεση, όπως τη χαρακτηρίζουν, καλώντας μόνο για την αποφυγή περαιτέρω βίας.
Στις επιχειρήσεις ένας καλός κανόνας είναι ότι όταν κάποιος σου στερήσει μια επιλογή έχει άλλους 165 τρόπους να βγεις από τη γωνία. Ομοίως και στο ζήτημα της καταλανικής ανεξαρτησίας υπάρχουν λύσεις που δεν έχουν να κάνουν με τη πολιτική δίψα του Πουτζδεμόν και το συντηρητικό πείσμα του Ραχόι. Οι Καταλανοί έξι χρόνια τώρα συζητούσαν το ζήτημα της ανεξαρτησίας τους, και σε μια μεγάλη πλειοψηφία, όπως έδειχναν οι δημοσκοπήσεις, ήταν πρόθυμοι να συμβιβαστούν με μεγαλύτερη αυτονομία. Η ισπανική βία άλλαξε άρδην το κλίμα, που πολλοί πιστεύουν ότι μπορεί να αντιστραφεί και πάλι στη περίπτωση που επιτευχθεί μια ομοσπονδιοποίηση «αλά γερμανικά» των ισπανικών επαρχιών. Μια συνομοσπονδία, επίσης, που θα επέτρεπε μεγαλύτερη ισοδυναμία με το υπόλοιπο της Ισπανίας θα μπορούσε να αποδώσει καρπούς, εκτιμούσε αυτή την εβδομάδα μερίδα του διεθνούς Τύπου. Και φυσικά, τίποτα από όλα αυτά ίσως και να μην είχε συμβεί αν ο Ραχόι δεν επιδίωκε τα τελευταία χρόνια τον περιορισμό των εξουσιών της κυβέρνησης της Καταλωνίας.
Αλήθεια ή ψέματα, η πληγή που άνοιξε σε αυτή τη γωνιά της Ευρώπης πρέπει να κλείσει σύντομα, όχι μόνο για το καλό των ανθρώπων της, αλλά και όλων των Ευρωπαίων, η πολυετής δυσαρέσκεια των οποίων με την κεντρική κυβέρνηση των χωρών καταγωγής τους και η διεύρυνση του χάσματος στο βιοτικό επίπεδο κέντρου και περιφέρειας αποτελεί πρόδρομο επιπλέον μπελάδων.

Νίπτει τας χείρας της η Ευρωπαϊκή Ένωση

Στο αίτημα της Καταλωνίας για ανεξαρτησία και στην άσκηση βίας εναντίον του από την Ισπανία η Άνγκελα Μέρκελ έκλεισε τα μάτια της και ο Εμανουέλ Μακρόν γύρισε την πλάτη του.
Ποιος, όμως, θα σώσει τους Ισπανούς από τον εαυτό τους, αναρωτιόταν αυτή την εβδομάδα η εφημερίδα «Guardian», τονίζοντας την αποφασιστικότητα του Καταλανού ηγέτη Κάρλες Πουτζδεμόν να προχωρήσει στην ανεξαρτησία της αυτοδιοικούμενης επαρχίας, και την ορμή του Μαριάνο Ραχόι να τον εμποδίσει πάραυτα και με κάθε τρόπο; Ο βασιλιάς Φελίπε είχε μια ευκαιρία να ενώσει τη χώρα, αλλά την τίναξε στον αέρα όταν απηύθυνε έναν μονοδιάστατο διάγγελμα, με προφανή διάθεση να προκαλέσει το φόβο και όχι να ενθαρρύνει τη συμφιλίωση.
Αν η Καταλωνία ανακηρύξει την ανεξαρτησία της και η Ισπανία καταργήσει την κυβέρνησή της και προχωρήσει σε μαζική εκκαθάριση, βία πολύ μεγαλύτερη από αυτή που σημειώθηκε την περασμένη Κυριακή πρόκειται να ξεσπάσει στην ιστορική αυτή περιοχή της νοτιοδυτικής Ευρώπης. Ο πιο προφανής υποψήφιος για να διαπραγματευτεί την αποκλιμάκωση της έντασης είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, ο ντε φάκτο εγγυητής της ισπανικής δημοκρατίας από τότε που η Ισπανία έγινε μέλος της το 1986.
Ο Πουτζδεμόν ποντάρει στη βοήθειά της και επαναλαμβάνει συνέχεια αυτές τις ημέρες ότι «δεν μπορεί να συνεχίσει άλλο να κοιτάζει από την άλλη πλευρά». Ο Ραχόι και τα στελέχη της συντηρητικής κυβέρνησής του σαφώς δεν θέλουν μια ευρωπαϊκή παρέμβαση, αλλά ίσως να τη δεχτούν όταν ξεμείνουν από εναλλακτικές.
Οι Βρυξέλλες, ωστόσο, κάνουν ό,τι μπορούν για να κρατηθούν σε απόσταση ασφαλείας προβάλλοντας το επιχείρημα ότι η Καταλωνία αποτελεί εσωτερικό ζήτημα της Ισπανίας και δεν νομιμοποιούνται να επέμβουν. Ωστόσο, πρόκειται για μια σαθρή στάση, αφού στην περίπτωση που ο Ραχόι στείλει τελικά τα ισπανικά στρατεύματα να συντρίψουν τις διαθέσεις ανεξαρτησίας των Καταλανών, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα υποχρεωθούν να εμπλακούν σε μια απείρως πιο δύσκολη, από τη σημερινή, κατάσταση.
Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να επέμβει αν δεν της ζητηθεί, έχει νομική υποχρέωση απέναντι στους 7,5 εκατ. Ευρωπαίους πολίτες της Καταλωνίας, ακριβώς όπως έχει δηλώσει επανειλημμένως για τους Ευρωπαίους πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου στη μετα-Brexit εποχή. Όπως σχολίαζε αυτή την εβδομάδα σχετικό άρθρο της εφημερίδας «Guardian», «όσο αργεί να προσφέρει τη βοήθεια της η Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο πληθαίνουν τα πολιτικά πυρομαχικά στα χέρια των δυσφημιστών της, κυρίως των ακροδεξιών, λαϊκίστικων, ξενοφοβικών δυνάμεων που ήρθαν στο προσκήνιο και πάλι με τις εκλογές στη Γαλλία και τη Γερμανία».
Ο σεβασμός στα δικαιώματα των εθνικών μειονοτήτων είναι μια από τις βασικές αξίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτή εκφράζεται στο Άρθρο 2 της ιδρυτικής Συνθήκης της, καταλήγει το βρετανικό δημοσίευμα, υπογραμμίζοντας, τέλος, ότι το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση είναι βασική αρχή της εκσυγχρονισμένης διεθνούς νομοθεσίας.

Μετά την ανακήρυξη ανεξαρτησίας, τι;

Η Καταλωνία, μια από τις αυτοδιοικούμενες επαρχίες της Ισπανίας, απειλεί να ανακηρύξει την ανεξαρτησία της από την Κεντρική Κυβέρνηση της Μαδρίτης μετά το αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα που έβαψε στο αίμα το ποσοστό του 90% των Καταλανών που θέλουν «διαζύγιο» από τους Ισπανούς. Η Κεντρική Κυβέρνηση της Μαδρίτης, που ανακήρυξε το δημοψήφισμα παράνομο και αναξιόπιστο, έχει ξεκαθαρίσει ότι θα κάνει τα πάντα για να κρατήσει την ενότητα της χώρας και τον έλεγχο της επαρχίας με τους 7,5 εκατ. ανθρώπους που βρίσκονται γύρω από το λιμάνι της Βαρκελώνης. Ο ηγέτης της Καταλωνίας Κάρλες Πουτζδεμόν από την πλευρά του δεν υποχωρεί στις απειλές του Ισπανού πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι και δηλώνει πανέτοιμος για Catalexit εδώ και τώρα.
Και το ερώτημα του ενός εκατομμυρίου παραμένει ένα: είναι εφικτός ο χωρισμός της Καταλωνίας από την Ισπανία; Ο Πουτζδεμόν επαναλαμβάνει όλες αυτές τις ημέρες ότι σύμφωνα με την καταλανική νομοθεσία μια νίκη άνω του 50% στο συγκεκριμένο δημοψήφισμα ισούται με ανακήρυξη της ανεξαρτησίας μέσα σε 48 ώρες, άσχετα των περίεργων καταστάσεων μέσα στις οποίες τελέστηκε η ψηφοφορία ή το μέγεθος της προσέλευσης στις κάλπες. Ο συγκεκριμένος νόμος έχει ανασταλεί από το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ισπανίας, ωστόσο ο ηγέτης των Καταλανών και η κυβέρνησή του δεν δίνουν καμιά σημασία στο γεγονός.
Σε κάθε περίπτωση, καμιά χώρα ή διεθνής Οργανισμός δεν στηρίζει την ανεξαρτησία της Καταλωνίας, οπότε οποιαδήποτε ανακήρυξη ανεξαρτησίας θα απορριφθεί μετά βεβαιότητας, τουλάχιστον στην αρχή της. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αμήχανη λόγω της βίας που πυροδότησε το δημοψήφισμα με διαταγή της Κεντρικής Κυβέρνησης της Μαδρίτης, στέκεται στο πλευρό του πρωθυπουργού της Ραχόι και δηλώνει ότι αν η Καταλωνία ανεξαρτητοποιηθεί, θα διωχθεί από την Ένωση και από το ενιαίο νόμισμα. Από οικονομικής σκοπιάς είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί αν μια ανεξάρτητη Καταλωνία μπορεί να επιβιώσει. Η αυτοδιοικούμενη επαρχία έχει ετήσιο ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της τάξεως των 215 δισ. ευρώ –το μεγαλύτερο μεταξύ των ισπανικών επαρχιών και σαφώς μεγαλύτερο αυτού της Ελλάδας–, ωστόσο πολλά από τα προϊόντα της τα προμηθεύεται από το ισπανικό κράτος.
Όσον αφορά τις άμεσες αλλαγές στη περίπτωση ανακήρυξης ανεξαρτησίας της Καταλωνίας, πέρα από την απόσυρση των σημαιών της Ισπανίας από τα κυβερνητικά κτίρια είναι δύσκολο να υποθέσει κανείς τι άλλο μπορούν να κάνουν οι καταλανικές Αρχές. Όπως υπογραμμίζει σχετικό άρθρο της εφημερίδας «Guardian», κοινή εκτίμηση των αναλυτών είναι ότι θα πρόκειται για μια συμβολική ανεξαρτησία, καθώς η Καταλωνία δεν έχει επαρκείς δυνάμεις ασφαλείας για να φυλάξει σύνορα. Όλα τα νευραλγικής σημασίας ζητήματα, όπως είναι η φορολογία, οι εξωτερικές σχέσεις, η άμυνα, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια και τα τρένα διευθετούνται από τη Μαδρίτη, που πρόσφατα πήρε τον πλήρη έλεγχο και των δαπανών της Καταλωνίας.

Οι επίπονες επιλογές της Ισπανίας

Η Ισπανία έχει δύο επιλογές στη περίπτωση που η Καταλωνία προχωρήσει στην ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της – και αμφότερες είναι εξίσου επίπονες. Το Άρθρο 155 του Συντάγματος επιτρέπει στην κυβέρνηση της Μαδρίτης να καταργήσει, ολοκληρωτικά ή μερικώς, οποιαδήποτε κυβέρνηση αυτοδιοικούμενης επαρχίας εάν τα μέλη της δεν υπακούουν στις συνταγματικές υποχρεώσεις τους ή επιτίθενται στα γενικά συμφέροντα της Ισπανίας.
Η Καταλωνία θα προειδοποιηθεί πρώτα στην περίπτωση που η Μαδρίτη αποφασίσει να εφαρμόσει το Άρθρο 155, και εάν δεν συμμορφωθεί τα μέτρα που θα αποφασιστούν από την ισπανική κυβέρνηση θα τεθούν για έγκριση από τη Γερουσία, μια κίνηση χωρίς εκπλήξεις από τη στιγμή που το Λαϊκό Κόμμα του Ραχόι έχει την πλειοψηφία. Στα πιθανά μέτρα συγκαταλέγεται η απόκτηση του ελέγχου της αστυνομίας της επαρχίας από την Κεντρική Κυβέρνηση και η εφαρμογή των μέτρων που θα αποφασιστούν από το σύνολο της ισπανικής αστυνομίας.
Η άλλη, πιο ακραία, επιλογή είναι η κήρυξη της χώρας σε κατάσταση πολιορκίας, με το επιχείρημα ότι η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Καταλωνίας απειλεί την αυτονομία της Ισπανίας. Σε αυτή την περίπτωση θα ακολουθήσει αναστολή των πολιτικών δικαιωμάτων και επιβολή στρατιωτικού νόμου. Προαπαιτούμενη, ωστόσο, είναι για μια τέτοια κίνηση η έγκρισή της από την Κάτω Βουλή, που δεν θα είναι «παιχνιδάκι» για τον Ισπανό πρωθυπουργό, με δεδομένο ότι το κόμμα του δεν κατέχει τη σχετική πλειοψηφία.
Καμιά εκ των δύο επιλογών δεν μπορεί να εφαρμοστεί μέσα σε μια νύχτα, γι’ αυτό, όπως τονίζει στην εφημερίδα «Guardian» ο καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου Φερνάντο Σιμόν από το Πανεπιστήμιο Ναβάρα, «η κατάσταση στην Ισπανία είναι πραγματικά σοβαρή αυτή τη στιγμή», καθώς από τη μία η Καταλωνία βρίσκεται σε επαναστατική διάθεση, και από την άλλη οποιαδήποτε επιλογή και αν κάνει η Μαδρίτη θα εισέλθει σε άγνωστα ύδατα.
Με δεδομένη την επικινδυνότητα της τρέχουσας κατάστασης η καλύτερη επιλογή θα ήταν ο συμβιβασμός μεταξύ των δύο πλευρών, που όμως δεν φαίνεται καθόλου πιθανός. Η Καταλωνία επιθυμεί τώρα την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης –μια απίθανη προοπτική– και ζητά τη διαμεσολάβηση της διεθνούς κοινότητας, που θεωρείται απίθανο να δεχτεί η Ισπανία.

Μεγάλο λάθος ή μέρος σχεδίου;

Η εικόνα της Ισπανίας υπέστη πλήγμα από τις σκηνές βίας που χαρακτήρισαν τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία της Καταλωνίας. Η αστυνομία με διαταγή από την Κεντρική Κυβέρνηση της Μαδρίτης έκανε χρήση πλαστικών σφαιρών για να απωθήσει τους ψηφοφόρους από τα εκλογικά κέντρα, αλλά και πάλι το ποσοστό υπέρ της ανεξαρτησίας της αυτοδιοικούμενης επαρχίας έφτασε το 90%.
Μοιραία την επόμενη μέρα της ισπανικής ντροπής ο διεθνής Τύπος, ανάμεσά τους και το πρακτορείο «Associated Press», ρωτούσε γιατί στην εποχή των έξυπνων κινητών τηλεφώνων, στην οποία τίποτα και κανείς δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητος, η Ισπανία επέλεξε να χρησιμοποιήσει τόσο έντονη βία για να εμποδίσει ένα ούτως ή άλλως αμφιλεγόμενο δημοψήφισμα; Γιατί να χαρίσει έτσι απερίσκεπτα στο κίνημα ανεξαρτησίας μια νίκη εντυπώσεων που μέτρησε εις βάρος της Μαδρίτης;
Σύμφωνα με τους διεθνείς αναλυτές, η ισπανική κυβέρνηση αισθάνθηκε τόσο απειλημένη από το δημοψήφισμα που ήθελε να δείξει ότι σε περίπτωση ανακήρυξης της ανεξαρτησίας της Καταλωνίας σκληρότερες τακτικές θα εφαρμοστούν, ενώ προφανώς ήταν σίγουρη για τη χλιαρή αντίδραση των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην απόφασή της, που την εφάρμοσε χωρίς δεύτερη σκέψη. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι ο πρωθυπουργός Μαριάνο Ραχόι δεν προέβη σε καμιά δήλωση απολογίας για την άσκηση βίας από την ισπανική αστυνομία, αφήνοντας τις εικόνες μελών της να τραβούν από τα μαλλιά γυναίκες της Καταλωνίας να αποδεικνύουν την αποφασιστικότητα να εμποδίσει την ανεξαρτησία της επαρχίας με οποιοδήποτε τίμημα.

Η μεγάλη σημασία της Καταλωνίας

Η Καταλονία καταλαμβάνει ποσοστό μόλις άνω του 6,3% του συνολικού εδάφους της Ισπανίας, ωστόσο η σημασία της αυτοδιοικούμενης επαρχίας είναι αντιστρόφως ανάλογη του μεγέθους της.
Με 7,45 εκατομμύρια ανθρώπους η ιστορική αυτή περιοχή της νοτιοδυτικής Ευρώπης αντιπροσωπεύει το 16% του ισπανικού πληθυσμού. Η οικονομία της, που φτάνει τα 215,6 δισ. ευρώ, είναι μεγαλύτερη από τις περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης και παράγει άνω του ένα πέμπτου του ισπανικού ΑΕΠ. Οι εξαγωγές της Καταλωνίας επίσης, οι οποίες ανέρχονται σε 65,2 δισ. ευρώ, αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τέταρτο του εθνικού συνόλου, ενώ οι ξένες επενδύσεις της στα 37 δισ. ευρώ αναλογούν στο ένα τέταρτο των εσωτερικών επενδύσεων στην Ισπανία.
Αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι η αυτοδιοικούμενη επαρχία έχει χαμηλό δείκτη ανεργίας και λιγότερη εισοδηματική ανισότητα από την υπόλοιπη Ισπανία. Για του λόγου το αληθές, η ανεργία στην Καταλωνία ανέρχεται σε ποσοστό της τάξεως του 13,2%, όταν σε ολόκληρη τη χώρα φτάνει το 17,2%.
Το κατά κεφαλή ΑΕΠ δεν είναι το υψηλότερο της Ισπανίας, αλλά είναι υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ η ανισότητα είναι χαμηλότερη. Με απλά λόγια, οι Καταλανοί και πλουσιότεροι είναι και καλύτερα ζουν από το σύνολο των Ισπανών πολιτών.

Συντάκτης

Η βιογραφία του Κ. Μήτση