Το άγχος είναι δυσάρεστο συναίσθημα εμφανιζόμενο σαν αντίδραση σε εξωτερικά ερεθίσματα. Στην εποχή της πανδημίας του κορωνοϊού αυξήθηκε σημαντικά λόγω της ανασφάλειας απέναντι σε μια θανατηφόρο ασθένεια και της ριζικής αλλαγής του τρόπου ζωής που επιβλήθηκε στα πλαίσια των μέτρων πρόληψης.

Το άγχος έχει γίνει, πλέον, αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας των περισσότερων ανθρώπων, αν όχι όλων. Η καθημερινή πίεση, λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής, έχει επιβαρύνει σχεδόν όλους μας με το συγκεκριμένο συναίσθημα, το οποίο κάνει έντονα την εμφάνισή του σε περιστάσεις που απαιτούν την αντιμετώπιση κάποιας πρόκλησης ή απειλής ή γενικότερα μιας απαιτητικής κατάστασης.

Όταν ο κορωνοϊός πρωτοεμφανίστηκε στην πόλη Βουχάν της Κίνας τον περασμένο Δεκέμβριο, κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί τα όσα θα συνέβαιναν λίγο καιρό αργότερα. Με τα κρούσματα και τους θανάτους να αυξάνονται σε καθημερινή βάση, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) χαρακτήρισε «πανδημία» το νέο ιό στις 11 Μαρτίου, ενώ έντεκα ημέρες αργότερα, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, ανακοίνωσε την απαγόρευση της άσκοπης κυκλοφορίας στη χώρα, η οποία διήρκεσε μέχρι τις 4 Μαΐου. Εκείνη την περίοδο, το άγχος αυξήθηκε σημαντικά, κυρίως λόγω της αβεβαιότητας για το μέλλον και της μάχης απέναντι σε έναν αόρατο και άγνωστο εχθρό.

Ιδιαίτερα την περίοδο της καραντίνας λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, το άγχος προκάλεσε ακραίες συμπεριφορές. Σαν αποτέλεσμα της υγειονομικής κρίσης, πολλοί άνθρωποι έχασαν τη δουλειά τους, ενώ οι ευαίσθητες ομάδες του πληθυσμού ζούσαν και εξακολουθούν να ζουν με το φόβο ότι μπορεί να κολλήσουν τον ιό που προκαλεί τη νόσο Covid-19. Παράλληλα, δεν ήταν λίγα τα περιστατικά ενδο-οικογενειακής βίας που είδαν το φως της δημοσιότητας, τόσο εξαιτίας της αντίδρασης στα όσα προαναφέρθηκαν όσο και στην παρατεταμένη παραμονή στο σπίτι, στα πλαίσια των μέτρων πρόληψης κατά της διασποράς του ιού.

Μιλώντας αποκλειστικά στη «Βραδυνή της Κυριακής», ο επίκουρος καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντής της Ψυχιατρικής Κλινικής του ΠΓΝ Λάρισας, Κωνσταντίνος Μπονώτης, αναλύει το συγκεκριμένο συναίσθημα, όπως και τις ψυχολογικές επιδράσεις που άσκησε η πανδημία του κορωνοϊού στους Έλληνες.

Κωνσταντίνος Μπονώτης

Τι είναι το άγχος;

«Το άγχος είναι μία διάχυτη, δυσάρεστη αίσθηση ανησυχίας που συνδέεται με αναμονή ενός επερχόμενου, συχνά ακαθόριστου, κινδύνου ή ενός στρεσογόνου γεγονότος. Είναι ένας βιολογικός μηχανισμός κινητοποίησης έναντι περιβαλλοντικών ερεθισμάτων, η πηγή του, όμως, συχνά βρίσκεται “μέσα μας”, ιδιαίτερα στις παθολογικές εκδηλώσεις του.

Πότε αρχίζει να γίνεται πρόβλημα;

Όταν κυριαρχήσει στην καθημερινότητά μας και επιφέρει δυσφορία και έκπτωση λειτουργικότητας. Στις περιπτώσεις αυτές, συνιστά φορτίο που επιβαρύνει σημαντικά τη ζωή του ατόμου. Χαρακτηριστικά, η προσοχή του μπορεί να επικεντρώνεται στα αγχογόνα ερεθίσματα.  Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί, για παράδειγμα, στη γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, στη διαταραχή πανικού ή στις διάφορες φοβίες. Οι αγχώδεις διαταραχές είναι τα συνηθέστερα ψυχιατρικά προβλήματα.  

Εκδηλώνεται σωματικά; Αν ναι, πώς;

Το άγχος εκδηλώνεται στο σώμα μας, όπως γνωρίζουμε και από την υποκειμενική εμπειρία, με πολλά και ποικίλα συμπτώματα, όπως ταχυπαλμία, αίσθημα παλμών, ταχύπνοια,  αίσθημα «πνιξίματος», ζάλη, ναυτία, εφίδρωση, αιμωδίες, πονοκέφαλος, μυαλγίες, συχνουρία, γαστρεντερικά συμπτώματα, κ.λπ. Αυτή η σωματοποίηση του άγχους είναι πολύ συχνή και ερμηνεύεται ιατρικά στο πλαίσιο της ψυχοσωματικής ενότητας. Τα συμπτώματα υφίστανται (ο ασθενής τα βιώνει) και προκαλούνται ή επιδεινώνονται από το άγχος. Στις υπηρεσίες Υγείας, αρκετοί αναζητούν τη θεραπεία υποβαλλόμενοι σε ατέρμονες ιατρικές εξετάσεις, έχοντας άγνοια ή άρνηση της φύσης του προβλήματος.      

Τι ψυχολογικές επιδράσεις άσκησε η πανδημία του κορωνοϊού στους Έλληνες;

Η εμφάνιση της πανδημίας και το lockdown ήταν μία πρωτόγνωρη, δύσκολη ψυχοπιεστική κατάσταση στην οποία κληθήκαμε να προσαρμοστούμε αιφνίδια έχοντας “επικρεμάμενη” την απειλή για την υγεία μας αλλά και την οικονομική ύφεση. Η απειλή ως έννοια είναι συνυφασμένη με το άγχος. Υπήρξε μία κοινή, καθολική εμπειρία την οποία ο καθένας από εμάς αντιμετώπισε με το δικό του τρόπο. Μια μελέτη που διεξήχθη στη χώρα μας κατά τη διάρκεια της καραντίνας, σε συνεργασία με την Α΄ Ψυχιατρική Κλινική του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και δημοσιεύτηκε στον Τύπο, αναφέρει ποσοστό 40% των ερωτηθέντων να εκτιμά ότι η ψυχική του υγεία επιδεινώθηκε. Καταθέτοντας την πρόσφατη προσωπική εμπειρία μου, στην Πανεπιστημιακή Ψυχιατρική Κλινική Λάρισας, παρατηρήθηκαν υποτροπές αλλά και πρωτοεμφανιζόμενες ψυχικές διαταραχές. Θα πρέπει, όμως, να τονιστούν και κάποια θετικά της καραντίνας, όπως η ευκαιρία για ανασυγκρότηση και αναθεώρηση αξιών και προτεραιοτήτων, με εστίαση στα παιδιά και τα αγαπημένα πρόσωπα.

Μπορεί να προκαλέσει προβλήματα υγείας;

Όταν το άγχος γίνει πρόβλημα, και ιδίως όταν καθίσταται χρόνιο, σηματοδοτεί μια διαταραχή της ψυχικής και σωματικής ομοιόστασης. Επιστημονικές μελέτες υποδεικνύουν ότι το χρόνιο στρες επιδρά στη λειτουργία του ανοσοποιητικού και γενικά  του οργανισμού, και δύναται να σχετίζεται με την εμφάνιση ή την υποτροπή σωματικών παθήσεων.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Η θεραπευτική προσέγγιση στο άγχος είναι πολυδιάστατη και κατά αντιστοιχία με τη βαρύτητά του: αλλαγές στον τρόπο ζωής, τεχνικές χαλάρωσης, σωματική άσκηση, ενίσχυση κοινωνικών δεσμών, ψυχοθεραπεία, φαρμακοθεραπεία. Τα αντικαταθλιπτικά, όταν υπάρχει ένδειξη, είναι συνήθως αποτελεσματικά. Τα ευρέως χρησιμοποιούμενα αγχολυτικά ανακουφίζουν άμεσα, αλλά η χορήγησή τους θα πρέπει να περιορίζεται για βραχύ χρονικό διάστημα».