Η πρόληψη σώζει ζωές. Ακόμα και ο πατέρας της σύγχρονης Ιατρικής, ο Ιπποκράτης, είχε πει πως «κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν» (καλύτερα να προλαμβάνεις την ασθένεια πάρα να τη θεραπεύεις).

Μιλώντας στη «Βραδυνή της Κυριακής», ο καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ και υπεύθυνος του Εργαστηρίου Προληπτικής Καρδιολογίας και Ηχοκαρδιογραφίας της Β’ Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής κλινικής του νοσοκομείου «Αττικόν», Ιγνάτιος Οικονομίδης, εξηγεί τη σημασία του προληπτικού ελέγχου, καθώς και τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να παίξει την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού.

Ιγνάτιος Οικονομίδης

Τι είναι ο προληπτικός έλεγχος και ποιος είναι ο στόχος του;

«Η πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων αφορά μία σειρά δράσεων, τόσο στο γενικό πληθυσμό όσο και σε ατομικό επίπεδο, που αποσκοπούν στην ελαχιστοποίηση της νοσηρότητας και της θνητότητας από τις καρδιαγγειακές παθήσεις. O προληπτικός έλεγχος αφορά την έγκαιρη ανίχνευση των προδιαθεσικών παραγόντων που ευνοούν την ανάπτυξη καρδιαγγειακών παθήσεων. Αυτοί είναι το κάπνισμα, η υψηλή αρτηριακή πίεση, οι υψηλές τιμές χοληστερίνης, τριγλυκεριδίων και σακχάρου στο αίμα, και η παχυσαρκία.

Στόχος του είναι η μεταβολή του τρόπου διατροφής, η διακοπή του καπνίσματος και η έναρξη της σωματικής άσκησης, ώστε οι τιμές του σωματικού βάρους και των προαναφερθέντων να επανέλθουν στα φυσιολογικά όρια, προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος καρδιαγγειακών νοσημάτων, όπως το έμφραγμα του μυοκαρδίου και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο.

Άλλοι δείκτες καρδιακού κινδύνου αποτελούν η απεικόνιση αθηρωματικών πλακών στις καρωτίδες, τα περιφερικά αγγεία και η αύξηση του ασβεστίου στα στεφανιαία αγγεία».

Σε ποια ηλικία πρέπει να ξεκινάει και σε ποια να σταματάει;

«Η σωστή διατροφή και η άσκηση ξεκινούν από την παιδική ηλικία για την πρόληψη των καρδιαγγειακών παθήσεων. Ο συστηματικός έλεγχος για την παρουσία παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου συστήνεται σε άνδρες ηλικίας άνω των 40 και σε γυναίκες άνω των 50 που είναι σε εμμηνόπαυση και δεν έχουν γνωστούς παράγοντες κινδύνου. Όταν, όμως, υπάρχει οικογενειακό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου και παραγόντων κινδύνου ή είναι καπνιστές ή συνυπάρχει άλλος γνωστός παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου ή εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσος, ο έλεγχος για συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου θα πρέπει να γίνεται νωρίτερα. Ειδικότερα, ο έλεγχος της αρτηριακής πίεσης συνιστάται σε νεαρούς ενήλικες άνω των 25 όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης.

Αναφορικά με την ανίχνευση σακχαρώδη διαβήτη συνιστάται έλεγχος του αίματος και της καμπύλης σακχάρου από την ηλικία των 40 αν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη ή παχυσαρκία.

Παρομοίως και τα επίπεδα χοληστερίνης θα πρέπει να ελέγχονται από την παιδική ηλικία αν υπάρχει ιστορικό συγγενούς υπερ-χοληστερολαιμίας ή ιδιαίτερα αυξημένα επίπεδα λιπιδίων στους γονείς (π.χ. τιμές>310 mg/dl). Διαφορετικά, συστήνεται σε άνδρες και γυναίκες άνω των 40 η μέτρηση των τιμών ολικής χοληστερίνης, προκειμένου να υπολογισθεί ο ατομικός 10έτης κίνδυνος για καρδιαγγειακή θνητότητα με τη χρήση ειδικών χαρτών κινδύνου που συνεκτιμούν την παρουσία παραγόντων όπως η ηλικία, το φύλο, η αρτηριακή πίεση, οι τιμές της χοληστερίνης και το κάπνισμα» (SCORE).

Πόσο συχνά πρέπει να γίνεται;

«Μία φορά ανά 5 έτη σε άτομα χωρίς κανέναν παράγοντα κινδύνου, αλλά συχνότερα όταν οι τιμές των παραγόντων κίνδυνου είναι στο όριο ανάμεσα στις φυσιολογικές και τις παθολογικές τιμές».

Τι εξετάσεις περιλαμβάνει;

«Οι κυριότερες εξετάσεις που περιλαμβάνει ο προληπτικός έλεγχος αφορούν:

Τη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης. Ο στόχος είναι η συστολική (“μεγάλη”) πίεση να είναι μικρότερη των 140 mm Hg και η διαστολική (“μικρή”) μικρότερη των 90 mm Hg.

Τη μέτρηση λιπιδίων του αίματος. Ο στόχος είναι η αθηρογόνος LDL χοληστερίνη (“κακη” χοληστερίνη) να είναι μικρότερη από 110 mg/dl, ενώ αν υπάρχει εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσος, <70 mg/dl. Αν συνυπάρχει και σακχαρώδης διαβήτης, τότε στόχος είναι η τιμή να είναι κάτω από 50 mg/dl. Η αντι-αθηρογόνος HDL χοληστερίνη (“καλή” χοληστερίνη) πρέπει να είναι άνω των 40 mg/dl στους άνδρες και 45 mg/dl στις γυναίκες.

Τη μέτρησης γλυκόζης και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης στο αίμα. Στόχος είναι οι τιμές να είναι μικρότερες από 110 mg/dl και 7%, αντίστοιχα. Θα πρέπει να τονισθεί η ανάγκη διακοπής του καπνίσματος, που αποτελεί την κύρια αιτία εμφράγματος του μυοκαρδίου σε ηλικίες κάτω των 35 ετών. Η διακοπή του είναι επιβεβλημένη, ιδιαίτερα στους καρδιαγγειακούς ασθενείς, καθώς επιβραδύνει την εξέλιξη της στεφανιαίας νόσου και μειώνει τον κίνδυνο επανεμφράγματος και αιφνίδιου θανάτου κατά 50%, μόλις ένα έτος μετά τη διακοπή του. Αναφορικά με χρήση νεότερων καπνικών προϊόντων αντί για το συμβατικό τσιγάρο, θα ήθελα να τονίσω ότι το κάπνισμα σε οποιαδήποτε μορφή επιφέρει βλάβη στην υγεία και επομένως ο στόχος της ιατρικής κοινότητας και της Πολιτείας είναι η πλήρης διακοπή της καπνιστικής συνήθειας. Επομένως, η πολιτική “μείωσης της βλάβης από το κάπνισμα” θα πρέπει να αναφέρεται στους καπνιστές που παρά τη συμμετοχή τους σε εγκεκριμένα προγράμματα διακοπής καπνίσματος και μετά από επανειλημμένες προσπάθειες, δεν κατόρθωσαν να απαλλαγούν οριστικά από την καπνιστική συνήθεια. Αυτά που εφαρμόζουμε στο Ιατρείο Διακοπής Καπνίσματος περιλαμβάνουν τη χρήση παραγώγων νικοτίνης (τσίχλες, spray), καθώς και ιδιαίτερα αποτελεσματικών φαρμάκων (βαρενικλίνη) που περιορίζουν τη φυσική εξάρτηση από τη νικοτίνη του καπνού. Η ψυχολογική και συμβουλευτική υποστήριξη από εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό έχει στόχο την καταπολέμηση της ψυχολογικής εξάρτησης από την καπνιστική συνήθεια και τη διαχείριση του άγχους, με σκοπό την αποφυγή υποτροπής μακροπρόθεσμα μετά την επιτυχή διακοπή του καπνίσματος».

Πόσο σημαντικός μπορεί να αποδειχθεί ο προληπτικός έλεγχος την περίοδο της πανδημίας του κορωνοϊού;

«Μελέτες παρατήρησης έχουν δείξει ότι η παχυσαρκία, η αρρύθμιστη αρτηριακή πίεση, ο σακχαρώδης διαβήτης και το κάπνισμα σχετίζονται με βαρύτερη κλινική εικόνα κατά τη νόσηση με COVID-19. Άρα, η έγκαιρη ανίχνευση και αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου με τον προληπτικό έλεγχο αναμένεται να βελτιώσει τη νοσηρότητα και τη θνητότητα από τη νόσηση με COVID-19. Στο νοσοκομείο “Αττικόν”, στο Διακλινικό Ιατρείο Καρδιομεταβολικών Nοσημάτων, αντιμετωπίζουμε ολιστικά τα άτομα με πολλαπλούς παράγοντες κίνδυνου για καρδιαγγειακή νόσο ή εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο, εξετάζοντας ταυτόχρονα από κοινού με την κ. Βάια Λαμπαδιάρη (αναπληρώτρια καθηγήτρια Παθολογίας –Ενδοκρινολογίας) και συναποφασίζοντας την ενδεδειγμένη θεραπευτική αγωγή. Το κοινό αυτό Iατρείο είναι το πρώτο που λειτούργησε στην Ελλάδα, και μάλιστα προηγήθηκε η λειτουργία του των συγχρόνων συστάσεων της Ευρωπαϊκής και Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, που σήμερα με επίταση προτείνουν τη δημιουργία ανάλογων ιατρείων για την αποτελεσματική πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων».