Ελευθερία έκφρασης στα social media
Απαιτείται σεβασμός των δικαιωμάτων των τρίτων και των κανόνων που διέπουν την προστασία της προσωπικότητας, των προσωπικών δεδομένων και της δημόσιας τάξης
Η ελευθερία της έκφρασης αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα σε κάθε δημοκρατική κοινωνία και κατοχυρώνεται τόσο από το ισχύον Συνταγματικό Δίκαιο, και ειδικότερα το άρθρο 14, όσο και από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), και ειδικότερα το άρθρο 10. Η ραγδαία ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει μεταβάλει ουσιωδώς τον τρόπο άσκησης του δικαιώματος αυτού, δημιουργώντας, ωστόσο, νέα νομικά ζητήματα σχετικά με τα όρια της έκφρασης, την προστασία της προσωπικότητας και τον ρόλο των ψηφιακών πλατφορμών.
Η ελευθερία της έκφρασης δεν έχει απόλυτο χαρακτήρα. Σύμφωνα με το άρθρο 10 παρ. 2 ΕΣΔΑ, μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς, εφόσον αυτοί προβλέπονται από τον νόμο, επιδιώκουν θεμιτό σκοπό και είναι αναγκαίοι σε μια δημοκρατική κοινωνία. Αντίστοιχα, η ελληνική έννομη τάξη αναγνωρίζει ότι η ελευθερία λόγου δεν μπορεί να προσβάλει τα δικαιώματα τρίτων, όπως την τιμή, την υπόληψη, την ιδιωτική ζωή και την προσωπικότητα, σύμφωνα με τα άρθρα 57 και 59 του Αστικού Κώδικα.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν σήμερα τον κύριο χώρο δημόσιου διαλόγου. Δημοσιεύσεις, σχόλια και οπτικοακουστικό περιεχόμενο διαδίδονται ταχύτατα και αποκτούν ευρύτατη απήχηση. Η ιδιαιτερότητα αυτή, ενισχύει την ανάγκη εξισορρόπησης μεταξύ της ελευθερίας της έκφρασης και της προστασίας άλλων έννομων αγαθών. Συχνά ανακύπτουν ζητήματα συκοφαντικής δυσφήμησης, εξύβρισης, παραβίασης προσωπικών δεδομένων και προσβολής της προσωπικότητας μέσω διαδικτυακών αναρτήσεων, διότι πολλοί, πλέον, παραβλέπουν τη νοητή γραμμή που πρέπει να υπάρχει μεταξύ ενός ευγενικού σχολίου από μία μη προσήκουσα τοποθέτηση επί ενός συγκεκριμένου θέματος.
Η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι η ελευθερία της έκφρασης προστατεύει τις απόψεις των ατόμων, ως αυτές διατυπώνονται. Παράλληλα, όμως, η νομολογία των ελληνικών δικαστηρίων έχει δεχθεί ότι ο δημόσιος διάλογος δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι για την προσβολή της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την υποκίνηση βίας ή τη διάδοση λόγου μίσους.
Ιδιαίτερο, δε, ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος των παρόχων υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης. Με την έναρξη εφαρμογής του Κανονισμού (Ε.Ε.) 2022/2065 για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act), θεσπίζονται κανόνες για την ενιαία αγορά ψηφιακών υπηρεσιών, εναρμονίζοντας τις υποχρεώσεις των παρόχων ενδιάμεσων υπηρεσιών και διασφαλίζοντας ασφαλές και αξιόπιστο διαδικτυακό περιβάλλον. Ειδικότερα, ο Κανονισμός επιβάλλει υποχρεώσεις διαφάνειας, μηχανισμούς αναφοράς παράνομου περιεχομένου, αιτιολόγηση των αποφάσεων αφαίρεσης περιεχομένου και ειδικές υποχρεώσεις επιμέλειας για τις πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες. Σκοπός του δεν είναι η επιβολή γενικής υποχρέωσης παρακολούθησης του περιεχομένου, αλλά η διασφάλιση αποτελεσματικών διαδικασιών αντιμετώπισης παράνομου υλικού, χωρίς να θίγεται δυσανάλογα η ελευθερία της έκφρασης.
Παράλληλα, η εφαρμογή του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η δημοσίευση φωτογραφιών, βίντεο ή άλλων προσωπικών δεδομένων χωρίς νόμιμη βάση μπορεί να συνεπάγεται αστική, διοικητική ή ακόμη και ποινική ευθύνη, αναλόγως των περιστάσεων. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων συνιστά αυτοτελές θεμελιώδες δικαίωμα, το οποίο συχνά καλείται να συνυπάρξει με την ελευθερία της έκφρασης.
Συμπερασματικά, η ελευθερία της έκφρασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί δικαίωμα υψίστης σημασίας για τη δημοκρατική λειτουργία του κράτους Δικαίου. Η άσκησή της, όμως, προϋποθέτει τον σεβασμό των δικαιωμάτων των τρίτων και των κανόνων που διέπουν την προστασία της προσωπικότητας, των προσωπικών δεδομένων και της δημόσιας τάξης. Η συνεχής εξέλιξη της ψηφιακής τεχνολογίας καθιστά αναγκαία την προσαρμογή του νομοθετικού πλαισίου, ώστε να διασφαλίζεται η εύλογη ισορροπία μεταξύ της ελεύθερης διακίνησης ιδεών και της αποτελεσματικής προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο ψηφιακό περιβάλλον.
*Η Νεκταρία-Ελευθερία Φιλντίση είναι Δικηγόρος Αθηνών – Ειδική γραμματέας Εθνικού Συμβουλίου Ελληνίδων
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
