Η Οικονομία μετά τους δασμούς Τραμπ
Η παγκόσμια Οικονομία εισέρχεται εκ νέου σε μία περίοδο εντάσεων και εμπορικού προστατευτισμού
Η παγκόσμια Οικονομία εισέρχεται εκ νέου σε μία περίοδο εντάσεων και εμπορικού προστατευτισμού. Η συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επιβολή ενιαίου δασμού 15% σε ευρωπαϊκά προϊόντα, στο πλαίσιο της νέας εμπορικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ, αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτής της αναδιάταξης.
Για τις ελληνικές εξαγωγές πρόκειται για μία αρνητική εξέλιξη, με σοβαρές προεκτάσεις. Πολλές επιχειρήσεις που έχουν επενδύσει επί σειρά ετών στην αμερικανική αγορά καλούνται να ανταπεξέλθουν σε ένα νέο τοπίο, στο οποίο τα ελληνικά προϊόντα, και κυρίως τα αγροδιατροφικά, χάνουν σημαντικό μέρος της ανταγωνιστικότητάς τους.
Η εφαρμογή ενιαίου δασμού 15% αντικαθιστά τον προηγούμενο μέσο δασμό MFN (Most Favored Nation), της τάξεως του 4,8%, ο οποίος ίσχυε για τις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ. Για τα αγροδιατροφικά προϊόντα ειδικότερα, οι δασμοί κυμαίνονταν μεσοσταθμικά μόλις στο 1,2%. Αυτό συνεπάγεται πρακτικά τριπλασιασμό και, σε πολλές περιπτώσεις, πολύ μεγαλύτερη αύξηση των επιβαρύνσεων για ευρωπαϊκά προϊόντα, με άμεσο αντίκτυπο στο κόστος, στην ανταγωνιστικότητα και στις καταναλωτικές επιλογές της αμερικανικής αγοράς. Για πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που επένδυσαν στην πρόσβαση στη συγκεκριμένη αγορά υπό το καθεστώς των MFN, η απόφαση αυτή συνεπάγεται ανατροπή δεδομένων. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο δασμός του 15% λειτουργεί ως ενιαίο «κατώφλι», χωρίς πρόβλεψη για διαφοροποίηση βάσει προϊόντος. Αξίζει να σημειωθεί, όμως, ότι σε ορισμένα προϊόντα ισχύει διαφορετική μεταχείριση. Ενδεικτικά, τα ελληνικά κονσερβοποιημένα ροδάκινα υπόκεινται ήδη σε δασμό 17%, ο οποίος παραμένει ως έχει και δεν προστίθεται στο νέο ενιαίο καθεστώς του 15%. Αυτό σημαίνει ότι σε σχέση με άλλα αγροδιατροφικά προϊόντα της Ε.Ε. τα ροδάκινα δεν επιβαρύνονται επιπλέον και εμφανίζονται «ευνοημένα», καθώς αποφεύγουν την πρόσθετη αύξηση.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η απόφαση αυτή δημιουργεί ένα νέο πλέγμα εμπορικών φραγμών σε μία από τις σημαντικότερες εξαγωγικές αγορές του μπλοκ. Πολλά ευρωπαϊκά αλλά και ελληνικά προϊόντα βρίσκονται, πλέον, αντιμέτωπα με ισχυρό ανταγωνισμό από τρίτες χώρες (Τουρκία, Αίγυπτος), των οποίων τα προϊόντα παράγονται με χαμηλότερο εργασιακό κόστος και συχνά δεν συμμορφώνονται με τους αυστηρούς κανόνες ποιότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για την Ελλάδα η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συγκαταλέγονται σταθερά στις πέντε πρώτες αγορές για τις ελληνικές εξαγωγές. Το 2024 οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ξεπέρασαν τα 2,4 δισ. ευρώ, με τα αγροδιατροφικά προϊόντα να αποτελούν σχεδόν το 31% της συνολικής αξίας. Προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, οι ελιές, τα τυριά ΠΟΠ, τα γαλακτοκομικά, το κρασί, τα προϊόντα ζαχαροπλαστικής και αρτοποιίας, μαζί με τα δομικά υλικά (μάρμαρο, τσιμέντο), επιβαρύνονται σημαντικά. Οι επιπλέον δασμοί, σε συνδυασμό με την ενίσχυση του ευρώ έναντι του δολαρίου και τις υψηλές τιμές μεταφοράς, οδηγούν σε σημαντική απώλεια ανταγωνιστικότητας. Παρά τις δύσκολες συγκυρίες, οι ελληνικές εξαγωγές κινήθηκαν ανοδικά το πρώτο εξάμηνο του 2025, καταγράφοντας αύξηση 5,5% (χωρίς πετρελαιοειδή) σε σύγκριση με το 2024. Οι εξαγωγές τροφίμων αυξήθηκαν κατά 11,2%, των λαδιών κατά 4,5%, των ποτών και του καπνού κατά 12,8%, ενώ ο τομέας των βιομηχανικών προϊόντων ενισχύθηκε κατά 8,4%. Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν αποτυπώνει τους κινδύνους που ελλοχεύουν. Οι επιχειρήσεις της περιφέρειας, κυρίως μικρομεσαίες, είναι περισσότερο εκτεθειμένες, καθώς στερούνται τα απαραίτητα αποθέματα και τα μέσα για άμεση προσαρμογή. Η επιβάρυνση από τους δασμούς μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε εκτόπιση από την αμερικανική αγορά.
Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εξαγωγέων έχει ήδη δρομολογήσει ουσιαστικές επαφές τόσο με την ελληνική κυβέρνηση όσο και με ευρωπαϊκούς θεσμούς, καθώς και με εκπροσώπους της αμερικανικής αγοράς, μεταφέροντας τις ανησυχίες του εξαγωγικού κόσμου. Σε κάθε επίπεδο διαλόγου ο ΠΣΕ υπερασπίζεται σταθερά και με τεκμηριωμένο τρόπο τη θέση για την αναγκαιότητα εξαίρεσης των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων, των δομικών υλικών και άλλων κρίσιμων κλάδων, από τους επιβληθέντες δασμούς. Τα ελληνικά προϊόντα διακρίνονται για την αυθεντικότητά τους, την ποιοτική τους υπεροχή και την περιορισμένη τους παραγωγή, γεγονός που τα καθιστά μη ανταγωνιστικά προς τα αντίστοιχα αμερικανικά. Εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών, δεν προκαλούν στρεβλώσεις στην τοπική αγορά των ΗΠΑ και, επομένως, η επιβολή δασμών απειλεί άδικα τη βιωσιμότητα των ελληνικών εξαγωγών. Ο ΠΣΕ καλεί την ελληνική Πολιτεία και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα να διεκδικήσουν ενεργά τις απαιτούμενες εξαιρέσεις.
Η Ε.Ε. εργάζεται για την εξαίρεση συγκεκριμένων προϊόντων από τη λίστα των δασμών, με στόχο την απαλλαγή τους από τις επιβαρύνσεις. Πρόκειται για μία διαδικασία που απαιτεί χρόνο, καθώς οι διαπραγματεύσεις πρέπει να είναι λεπτομερείς και να εξασφαλίζουν ότι οι εξαιρέσεις θα ισχύουν με ασφάλεια και συνέπεια.
Παράλληλα, το νέο εμπορικό περιβάλλον απαιτεί:
- Συστηματική διαπραγμάτευση για στοχευμένες εξαιρέσεις από τον ενιαίο δασμό, ειδικά για προϊόντα ΠΟΠ και περιορισμένης παραγωγής.
- Διεύρυνση της πρόσβασης σε νέες αγορές, μέσα από διακρατικές συμφωνίες, με μηδενικούς ή ευνοϊκούς δασμούς.
- Ενίσχυση της στήριξης των ΜμΕ, με απλούστευση διαδικασιών και εργαλεία προσαρμογής στο νέο διεθνές περιβάλλον.
Η νέα πραγματικότητα μας καλεί να αναστοχαστούμε και να προσαρμοστούμε. Ο ΠΣΕ συνεχίζει να στηρίζει τα μέλη του σε κάθε στάδιο της εξαγωγικής διαδικασίας και να διεκδικεί, τεκμηριωμένα και με επιμονή, ευνοϊκότερους όρους για την ελληνική παραγωγή. Οι διεθνείς εξελίξεις, δημιουργούν ένα περιβάλλον πιθανών οικονομικών αναταράξεων και αναζωπύρωσης του πληθωρισμού, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάσει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών. Πιστεύουμε ακράδαντα ότι οι ελληνικές εξαγωγές μπορούν να διατηρήσουν και να ενισχύσουν τη θέση τους διεθνώς, μέσα από μία εθνική στρατηγική εξωστρέφειας, επένδυση στην καινοτομία, στη διεθνή εικόνα της χώρας και σε πολυεπίπεδες συμμαχίες. Το παγκόσμιο εμπόριο αλλάζει, και η Ελλάδα πρέπει να είναι παρούσα όχι ως θεατής, αλλά ως διαμορφωτής της επόμενης ημέρας.
