Ο πιο έξυπνος αποκλεισμός
Ο κίνδυνος ενός «έξυπνου αποκλεισμού» των ανάπηρων ατόμων από την Τεχνητή Νοημοσύνη, με αφορμή τις υψηλές επιδόσεις του ελληνικού υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ»
Διαβάζω ότι ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ο υπερυπολογιστής που υλοποιείται από το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, την ΕΔΥΤΕ Α.Ε. – GRNET, φορέα του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, κατέλαβε την 31η θέση της λίστας TOP500 και την 23η της λίστας Green500.
Μια σημαντική είδηση για την Ελλάδα.
Μια είδηση που δείχνει ότι η χώρα αποκτά παρουσία στον διεθνή χάρτη της υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων και της ενεργειακά αποδοτικής υπερυπολογιστικής.
Ναι, το γνωρίζω. Άλλο πράγμα είναι ένας υπερυπολογιστής και άλλο πράγμα είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Όμως, δεν μπορώ να μην κάνω τη σύνδεση. Γιατί κάθε μεγάλη τεχνολογική υποδομή μάς φέρνει μπροστά στο ίδιο ερώτημα…
Ποιο μέλλον χτίζουμε και για ποιους;Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι, πια, μια αφηρημένη συζήτηση.
Μπαίνει στην υγεία, στην εκπαίδευση, στην εργασία, στη δημόσια διοίκηση, στις μετακινήσεις, στην επικοινωνία. Μπορεί να γίνει εργαλείο τεράστιας ελευθερίας.
Για έναν ανάπηρο άνθρωπο μπορεί να σημαίνει καλύτερη πρόσβαση στην πληροφορία, μεγαλύτερη αυτονομία, πιο άμεση επικοινωνία, υποστήριξη στην καθημερινότητα. Μπορεί να ανοίξει πόρτες που για χρόνια έμεναν κλειστές.
Αλλά, μπορεί και να κάνει κάτι πιο ύπουλο. Να δημιουργήσει έναν εκλεπτυσμένο αποκλεισμό. Όχι τον παλιό, φανερό αποκλεισμό.
Όχι την πόρτα χωρίς ράμπα, το πεζοδρόμιο χωρίς διάβαση, το δημόσιο κτίριο χωρίς ασανσέρ. Αυτά τα αναγνωρίζουμε, έστω και αν αργούμε να τα διορθώσουμε.
Ο νέος αποκλεισμός μπορεί να είναι πιο καθαρός, πιο γρήγορος, πιο «έξυπνος». Και ακριβώς γι’ αυτό, πιο επικίνδυνος.
Μπορεί να είναι ένα σύστημα που δεν αναγνωρίζει σωστά μια διαφορετική ομιλία.
Ένας αλγόριθμος που αξιολογεί την παραγωγικότητα χωρίς να καταλαβαίνει την ανάγκη υποστήριξης.
Μια ψηφιακή υπηρεσία που θεωρεί αυτονόητο ότι όλοι βλέπουν, ακούν, πληκτρολογούν, κινούνται και αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο.
Ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που απαντά γρήγορα, αλλά δεν έχει σχεδιαστεί για τον άνθρωπο που χρειάζεται περισσότερο χρόνο, άλλη μορφή επικοινωνίας ή προσβάσιμη πληροφορία.
Τότε δεν θα σου λέει κάποιος «δεν μπορείς». Θα στο λέει το σύστημα. Σιωπηλά. Αυτόματα. Χωρίς πρόσωπο. Χωρίς ευθύνη. Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση.
Να μη θαμπωθούμε από την τεχνολογική ισχύ και ξεχάσουμε την πολιτική της διάσταση. Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη όταν σχεδιάζεται χωρίς όλους.
Τα δεδομένα δεν είναι ουδέτερα όταν δεν περιλαμβάνουν τις ζωές όλων. Η πρόοδος δεν είναι πρόοδος όταν προχωρά τόσο γρήγορα, ώστε κάποιοι να μένουν μόνιμα πίσω.
Για τους ανάπηρους ανθρώπους η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να είναι κάτι που πρώτα δημιουργείται και μετά προσπαθούμε να το κάνουμε προσβάσιμο. Αυτό το λάθος το έχουμε ζήσει πολλές φορές.
Πρώτα χτίζουμε την πόλη και μετά ψάχνουμε πού θα βάλουμε ράμπες. Πρώτα φτιάχνουμε τους θεσμούς και μετά αναρωτιόμαστε γιατί δεν συμμετέχουν όλοι. Πρώτα σχεδιάζουμε το μέλλον και μετά καλούμε όσους αποκλείστηκαν, να προσαρμοστούν.
Αυτή τη φορά πρέπει να γίνει αλλιώς. Η προσβασιμότητα στην τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια.
Είναι ζήτημα δημοκρατίας. Είναι ζήτημα ισότητας. Είναι ζήτημα εξουσίας. Ποιος σχεδιάζει; Ποιος δοκιμάζει; Ποιος διορθώνει; Ποιος λογοδοτεί;
Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» μπορεί να είναι μια αφορμή εθνικής υπερηφάνειας. Αλλά η πραγματική πρόοδος δεν θα μετρηθεί μόνο σε υπολογιστική ισχύ.
Θα μετρηθεί στο αν η νέα εποχή θα χωρά όλους τους ανθρώπους. Όχι ως εξαίρεση. Όχι ως διόρθωση. Αλλά από την αρχή.
*Ο Στέλιος Κυμπουρόπουλος είναι ψυχίατρος–πρώην ευρωβουλευτής
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
