Όταν αδέλφια αποξενώνονται για κληρονομικές διαφορές
Πίσω από μια διαφωνία για ένα ακίνητο ή έναν τραπεζικό λογαριασμό κρύβονται και πληγές που δεν θεραπεύτηκαν ποτέ
Υπάρχει μια φράση που ακούγεται συχνά μετά το θάνατο των γονέων: «Εμείς ποτέ δεν είχαμε προβλήματα… μέχρι τότε». Αδέλφια που μεγάλωσαν στο ίδιο σπίτι, μοιράστηκαν παιδικά δωμάτια, οικογενειακά τραπέζια, γιορτές και αναμνήσεις, βρίσκονται ξαφνικά απέναντι.
Όχι πια γύρω από το τραπέζι της Κυριακής, αλλά σε γραφεία δικηγόρων και δικαστικές αίθουσες. Και κάπως έτσι, η οικογενειακή σχέση μετατρέπεται σε μια πολυετή δικαστική διένεξη, που συχνά αφήνει πίσω της βαθιά αποξένωση.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ολοένα και συχνότερα ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο στα ελληνικά δικαστήρια: η αύξηση των ενδοοικογενειακών αντιδικιών. Δεν πρόκειται, πλέον, μόνο για διαφορές μεταξύ αδελφών σχετικά με κληρονομικά ζητήματα, αλλά για αγωγές και δικαστικές διαμάχες ανάμεσα σε γονείς και παιδιά, παιδιά εναντίον γονέων, παππούδες εναντίον εγγονών, ακόμη και μεταξύ θείων, ανιψιών και ξαδελφιών.
Οι υποθέσεις αυτές αφορούν συχνά διεκδικήσεις ακινήτων, αμφισβήτηση δωρεών ή γονικών παροχών, απαιτήσεις συμμετοχής σε περιουσιακά στοιχεία, αγωγές διανομής κοινού ακινήτου, αλλά και αξιώσεις που συνδέονται με τη φροντίδα ηλικιωμένων γονέων ή τη διαχείριση οικογενειακής περιουσίας.
Άλλος ήταν εκεί καθημερινά για τους ηλικιωμένους γονείς. Άλλος βοήθησε οικονομικά. Άλλος αισθάνεται ότι αδικήθηκε συναισθηματικά από παιδί. Κάποιος πιστεύει ότι δεν αναγνωρίστηκε ποτέ η προσφορά του. Και τότε, το πατρικό σπίτι παύει να είναι τόπος αναμνήσεων και γίνεται αντικείμενο διεκδίκησης.
Πίσω από μια διαφωνία για ένα ακίνητο, έναν τραπεζικό λογαριασμό ή τη χρήση ενός οικογενειακού ακινήτου, συνήθως δεν κρύβεται μόνο η οικονομική αξία. Κρύβονται ανείπωτα παράπονα, συγκρίσεις δεκαετιών, πληγές που δεν θεραπεύτηκαν ποτέ.
Η ψυχολογική διάσταση της αδελφικής αποξένωσης έχει απασχολήσει έντονα και ειδικούς ψυχικής υγείας. Σύμφωνα με δημοσιεύσεις και συνεντεύξεις ψυχολόγων, οι συχνότερες αιτίες ρήξης μεταξύ αδελφών συνδέονται με την αίσθηση άνισης μεταχείρισης από τους γονείς, τον ανταγωνισμό, τη ζήλια, αλλά και παλαιότερα τραύματα που δεν επιλύθηκαν ποτέ. Και τότε αρχίζει ο δικαστικός αγώνας.
Η έλλειψη διαθήκης συχνά αναδεικνύει και οξύνει τις ενδοοικογενειακές συγκρούσεις, ιδίως μεταξύ αδελφών, καθώς η εξ αδιαθέτου διαδοχή οδηγεί σε συγκυριότητα επί των κληρονομιαίων ακινήτων και, συνακόλουθα, σε ανάγκη ρύθμισης των σχέσεων μεταξύ των συγκληρονόμων.
Ελλείψει συνεννόησης, το δικαστήριο καλείται να επιληφθεί της διαφοράς, καθορίζοντας τα ποσοστά συγκυριότητας, διατάσσοντας τη δικαστική διανομή των ακινήτων και επιλύοντας τις τυχόν συναφείς περιουσιακές αξιώσεις.
Η προσφυγή στη Δικαιοσύνη αποτελεί ασφαλώς αναφαίρετο δικαίωμα και σε αρκετές περιπτώσεις είναι μονόδρομος. Ωστόσο, η δικαστική απόφαση μπορεί να επιλύσει το νομικό μέρος της διαφοράς, όχι όμως και το ανθρώπινο.
Τα δικαστήρια για τις κληρονομικές διαφορές, συχνά διαρκούν χρόνια. Πρωτοδικεία, εφετεία, αναβολές, πραγματογνωμοσύνες, μάρτυρες, ένορκες βεβαιώσεις. Στο διάστημα αυτό, τα αδέλφια παύουν να επικοινωνούν, τα ανίψια μεγαλώνουν χωρίς επαφή μεταξύ τους και οικογενειακές σχέσεις διαλύονται οριστικά.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το μεγαλύτερο κόστος δεν είναι οικονομικό. Είναι συναισθηματικό. Ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία στις οικογενειακές συγκρούσεις είναι ότι οι άνθρωποι δεν θρηνούν μόνο την απώλεια των γονέων τους. Θρηνούν και την απώλεια της οικογένειας όπως τη γνώριζαν.
Η αποξένωση μεταξύ αδελφών δημιουργεί συχνά αισθήματα θλίψης, ενοχής, θυμού, αλλά και μοναξιάς. Όπως επισημαίνουν ειδικοί ψυχικής υγείας, η διακοπή μιας αδελφικής σχέσης βιώνεται πολλές φορές σαν μια δεύτερη απώλεια μέσα στην ίδια οικογένεια.
Και κάπου εκεί αναδεικνύεται η σημασία της διαμεσολάβησης. Η διαμεσολάβηση δεν συνιστά διαδικασία αναγκαστικού συμβιβασμού, ούτε αποβλέπει στην ανάδειξη νικητών και ηττημένων. Αποτελεί θεσμοθετημένη, δομημένη διαδικασία διαλόγου (ν. 4640/2019), με τη συνδρομή ουδέτερου τρίτου προσώπου, του διαμεσολαβητή, κατά την οποία τα μέρη έχουν τη δυνατότητα να εκθέσουν ουσιαστικά τις θέσεις τους και να αναπτύξουν τα επιχειρήματα τους, συχνά για πρώτη φορά μετά από μακρά περίοδο έντασης ή αποξένωσης.
Στο πλαίσιο της διαμεσολάβησης τα αδέλφια δεν περιορίζονται στην προβολή στενά νομικών ισχυρισμών ή οικονομικών αξιώσεων, αλλά δύνανται να αναδείξουν και τις ευρύτερες πραγματικές και συναισθηματικές παραμέτρους της διαφοράς, χωρίς την επιβάρυνση της αντιδικίας που χαρακτηρίζει τη δικαστική διαδικασία.
Ο ρόλος του διαμεσολαβητή συνίσταται στη διαμόρφωση ενός ασφαλούς πλαισίου επικοινωνίας, εντός του οποίου τα μέρη δύνανται να θέσουν τα όρια της μεταξύ τους σχέσης, να αναγνωρίσουν τις συναισθηματικές και πρακτικές πτυχές της διαφοράς και να αναζητήσουν λειτουργικές λύσεις με σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια εκατέρωθεν.
Το γεγονός ότι η διαμεσολάβηση δεν οδηγεί πάντοτε σε αποκατάσταση των οικογενειακών σχέσεων δεν μειώνει τη σημασία της. Σε ορισμένες περιπτώσεις η διατήρηση μιας αναγκαίας απόστασης παραμένει η μόνη ρεαλιστική επιλογή, ακόμη και τότε, όμως, η διαδικασία μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στον περιορισμό της σύγκρουσης και στην αποτροπή της μακροχρόνιας συναισθηματικής και οικογενειακής φθοράς.
Στις οικογενειακές διαφορές η ουσιαστική επιτυχία δεν έγκειται στην επικράτηση του ενός έναντι του άλλου, αλλά στη διατήρηση, κατά το δυνατόν, του οικογενειακού δεσμού και στην αποφυγή της οριστικής ρήξης.
Εξίσου καθοριστική είναι, όμως, και η πρόληψη. Επί παραδείγματι, η έγκαιρη σύνταξη διαθήκης, η διαφάνεια στις οικογενειακές και περιουσιακές αποφάσεις, καθώς και ο ανοικτός διάλογος πριν από τη γένεση της διαφοράς, δύνανται να αποτρέψουν βαθιές συγκρούσεις.
Η αποφυγή συζήτησης γύρω από την περιουσία, υπό την εσφαλμένη αντίληψη ότι έτσι προστατεύονται τα τέκνα από εντάσεις, συχνά έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, καθώς μετά την απώλεια των γονέων δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για παρερμηνείες, υποψίες και αντιδικίες.
Εν τέλει, η σημαντικότερη κληρονομιά που αφήνει μια οικογένεια δεν περιορίζεται στα περιουσιακά στοιχεία, αλλά αφορά και στις σχέσεις που κατορθώνουν να παραμείνουν ζωντανές και λειτουργικές μετά την απουσία των γονέων.
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
