Όταν οι νέοι θα ξεχάσουν να γράφουν

Εδώ και τέσσερις δεκαετίες που διακονώ την δημοσιογραφία, και περίπου τριάντα χρόνια συγγραφής, με απολογισμό είκοσι βιβλία, γράφω στο χέρι. Μολύβι, στυλό ή πένα συνεχίζουν να είναι οι πιστοί μου συνοδοιπόροι σε μία ακατανόητη για αρκετούς αντίσταση στην γραφομηχανή εν πρώτοις, και στον υπολογιστή εν συνεχεία. Τι και αν είναι πιο εύκολο να διορθώνεις στην οθόνη μία λέξη ή μία φράση, αντί να μουτζουρώνεις το χαρτί και να το ξαναγράφεις; Τι και αν οι ψιλές, δασείες, περισπωμένες και υπογεγραμμένες που βάζω, είναι τελείως άχρηστες, εφ’ όσον δεν θα εμφανίζονται στο τελικό κείμενο;

Στο σημείο αυτό, οφείλω μία προσωπική εξομολόγηση. Ο λουδιτισμός μου (σ.σ. Οι Λουδίτες αντέδρασαν στην Βιομηχανική Επανάσταση τον 19ο αιώνα, και στη συνέχεια αναφέρονται ως οι αντιστασιακοί σε κάθε τεχνολογική εξαίρεση), δεν είχε επιστημονική ή ιδεολογική βάση. Ήταν μία υποσυνείδητη, μάλλον, επιλογή. Πολύ αργότερα, έμαθα ότι νευρολογικές έρευνες έδειξαν πως η χειρόγραφη γραφή ενεργοποιεί περισσότερες περιοχές του εγκεφάλου σε σχέση με το πληκτρολόγιο. Επίσης, ότι βοηθάει την σκέψη να ωριμάσει, καθώς γράφεις αργά και ενισχύει την μνήμη. Επιστροφή στο έτος 2026. Αναγιγνώσκω σε περίοπτη θέση της πρώτης σελίδος των «New York Times» το άρθρο γνώμης του Μπρετ Στήβενς, υπό τον τίτλο «Σας ικετεύω όλους: Παρακαλώ μην γράφετε με τεχνητή νοημοσύνη». Η επιχειρηματολογία του είναι πειστική. Κατ’ αρχάς, επισημαίνει την διάσταση της ηθικής, ή, μάλλον, της ελλείψεως ηθικής, αφού ο οιοσδήποτε παρουσιάζει ένα γραπτό ως δικό του, ενώ δεν είναι. Η θεώρηση δεν εστιάζεται μόνον στην εκπαίδευση ή στον κόσμο της εργασίας. Αφού παρουσιάζει μία έρευνα όπου διεπιστώθη ότι πάνω από 56 διατριβές στις 100 είχαν χρησιμοποιήσει όχι αμελητέα γραφή τεχνητής νοημοσύνης, ενώ 19 είχαν γραφεί σε ποσοστό πάνω από το 50% με την βοήθεια των μηχανών, ο Στήβενς αναφέρει ένα παράδειγμα της καθημερινής ζωής. «Φαντασθείτε τον πατέρα της νύφης που απευθύνεται στην Α.Ι. (Artificial Intelligence, όπως είναι ο αγγλικός όρος), για να γράψει τον γαμήλιο λόγο. Τώρα φαντασθείτε ότι η κόρη μαθαίνει ότι ο λόγος εγράφη από την Α.Ι. Δεν θα έχει δίκαιο να απογοητευθεί ή, ακόμη, να προσβληθεί;».

Τι και αν η μηχανή τον τροφοδότησε με «έτοιμη τροφή», ίσως με μερικές «εξυπνάδες»; Γιατί να χαθεί η ανθρώπινη και προσωπική διάστασις ενός σημαντικού γεγονότος; Επιθυμώντας να σταματήσω την καθαρή λογοκλοπή συνεχίζοντας να «δανείζομαι» επιχειρήματα από το συγκεκριμένο άρθρο, απεφάσισα να προβώ σε μία «εσωτερική» αντεπίθεση.

Έθεσα στο chat–G.P.T. το ακόλουθο ερώτημα: «Ισχύει ότι οι νέοι θα ξεχάσουν να γράφουν με την Α.Ι.;» Η απάντησίς του δεν με εξέπληξε: «Οι νέοι δεν θα “ξεχάσουν” να κρατούν στυλό ή να σχηματίζουν γράμματα στο χέρι, αλλά κινδυνεύουν να χάσουν την ικανότητα της αυτόνομης σύνταξης κειμένων και της βαθιάς κριτικής σκέψης που απαιτεί η συγγραφή, καθώς τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης αναλαμβάνουν ολοένα και περισσότερο το πνευματικό έργο». Επειδή είναι επικίνδυνο το γενικεύειν, ας επικεντρωθώ στις δικές μου βιωματικές εμπειρίες, με αντικείμενο παρατηρήσεως τον 16χρονο ανηψιό μου. Φέτος το καλοκαίρι, προς τιμήν του, απεφάσισε να εργασθεί ως σερβιτόρος στην νήσο που παραθερίζουμε. Πριν αναχωρήσουμε από την πόλη, του ανέθεσα να διαβάσει και να μου στείλει γραπτώς τις παρατηρήσεις στο υπό έκδοσιν βιβλίο που ετοιμάζω, με ένα θέμα που τον ενδιαφέρει, όπως είπε.

Πλησιάζουμε στο τέλος του καλοκαιριού και η μόνιμη επωδός του όταν ζητούσα να μάθω σε ποια σελίδα είχε φθάσει, ήταν: «Δεν προλαβαίνω με την δουλειά». Παραλλήλως, αντελήφθην ότι όλο αυτό το διάστημα επεδόθη στην δημιουργία βίντεος, τη βοηθεία της τεχνητής νοημοσύνης –τι ειρωνεία–, στο ίδιο θέμα με το βιβλίο. Θα εδύνατο να χρησιμοποιήσει ένα από τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης με την εντολή της κριτικής παρουσιάσεως του πνευματικού έργου του θείου. Όμως, δεν το έπραξε, ίσως από τον φόβο μην αποκαλυφθεί, όπως συνέβη κάποια στιγμή στο σχολείο του. Η νοητική τεμπελιά, πάντως, ελλοχεύει όχι μόνον στον ίδιο, αλλά και στην γενιά του. Τον βλέπω να δακτυλοδεικτεί με ταχύτητα αεριωθούμενου πάνω στο κινητό του, και διερωτώμαι εάν θα τα καταφέρει στο μέλλον, να διαβάσει ένα μεγάλο σε μέγεθος κείμενο ή να γράψει κάτι αντίστοιχο. Χωρίς να παραλείψω και τα ορθογραφικά λάθη στα μηνύματά του, ούτε τον περιορισμό του λεξιλογίου.