Social media εναντίον πραγματικότητας

Ζούμε σε μια εποχή όπου η καθημερινότητά μας περνά μέσα από μια οθόνη. Το TikTok, το Instagram και οι υπόλοιπες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης δεν αποτελούν, πλέον, απλώς μέσα ψυχαγωγίας, αλλά χώρους όπου διαμορφώνονται αντιλήψεις, πρότυπα και, πολλές φορές, η ίδια η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας.

Ως ψυχολόγος, παρατηρώ όλο και συχνότερα ανθρώπους, νέους αλλά και ενήλικες, να μετρούν την αξία τους μέσα από likes, προβολές και διαδικτυακή αποδοχή. Η σύγκριση με τους άλλους είναι μια φυσιολογική ανθρώπινη διαδικασία. Ωστόσο, στα κοινωνικά δίκτυα η σύγκριση αυτή γίνεται άνιση. Οι περισσότεροι χρήστες προβάλλουν τις καλύτερες στιγμές της ζωής τους: επιτυχίες, ταξίδια, όμορφες εικόνες, χαμόγελα. Σπάνια βλέπουμε τις δυσκολίες, τις απογοητεύσεις, τις ανασφάλειες ή τις αποτυχίες, που αποτελούν εξίσου σημαντικό μέρος της πραγματικής ζωής.

Ένας νέος άνθρωπος που παρακολουθεί ατελείωτα βίντεο και εικόνες με «τέλειες» εμφανίσεις, επιτυχίες και φαινομενικά ιδανικές ζωές μπορεί εύκολα να αρχίσει να πιστεύει ότι υστερεί. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο σε αυτό που βλέπει, αλλά και στο γεγονός ότι πολλές φορές αυτή η εικόνα απέχει σημαντικά από την πραγματικότητα. Τα φίλτρα ομορφιάς και οι εφαρμογές επεξεργασίας αλλοιώνουν χαρακτηριστικά του προσώπου και του σώματος, δημιουργώντας μια ψηφιακή εκδοχή του εαυτού που συχνά δεν υπάρχει στην πραγματική ζωή. Όταν οι νέοι εκτίθενται καθημερινά σε πρόσωπα χωρίς ατέλειες και σε ζωές που μοιάζουν διαρκώς επιτυχημένες και ευτυχισμένες, αρχίζουν να θεωρούν αυτά τα πρότυπα ως το φυσιολογικό μέτρο σύγκρισης. Στην πραγματικότητα, όμως, συγκρίνουν τον εαυτό τους με μια προσεκτικά επιλεγμένη και πολλές φορές κατασκευασμένη εικόνα τελειότητας, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει την ανασφάλεια, να μειώσει την αυτοεκτίμηση και να καλλιεργήσει το αίσθημα ότι δεν είναι αρκετοί.

Η λύση δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε τα social media, ούτε να τα απομακρύνουμε πλήρως από τη ζωή μας. Χρειάζεται, όμως, να καλλιεργήσουμε μια πιο συνειδητή και υγιή σχέση μαζί τους. Αυτό σημαίνει να αναρωτιόμαστε συχνότερα αν αυτό που βλέπουμε αντανακλά την πραγματικότητα ή μια επεξεργασμένη εκδοχή της. Σημαντικό βήμα είναι να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τα κοινωνικά δίκτυα συνειδητά και όχι μηχανικά. Η θέσπιση ορίων στον χρόνο χρήσης, η επιλογή ποιοτικού περιεχομένου και τα τακτικά διαλείμματα από τις οθόνες μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά για την ψυχική μας υγεία. Παράλληλα, αξίζει να επενδύουμε περισσότερο στις ανθρώπινες σχέσεις, στη δημιουργικότητα, στον αθλητισμό και σε εμπειρίες που δεν χρειάζονται επιβεβαίωση από μια οθόνη. Η ανάπτυξη της λεγόμενης «ψηφιακής συνείδησης» αφορά όλους μας, ανεξάρτητα από ηλικία.

Ας θυμόμαστε ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε έναν αριθμό ακολούθων ή σε μια σειρά από likes. Η αυτοεκτίμηση χτίζεται μέσα από τις σχέσεις μας, τις εμπειρίες μας, τις προσπάθειές μας και την αποδοχή του εαυτού μας, με τις αδυναμίες και τα δυνατά του σημεία. Όσο περισσότερο επενδύουμε στην πραγματική σύνδεση με τους ανθρώπους γύρω μας και λιγότερο στην ψηφιακή επιβεβαίωση, τόσο πιο σταθερές βάσεις δημιουργούμε για μια υγιή αυτοεκτίμηση. Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που χρειάζεται να δώσουμε σήμερα είναι απλό αλλά ουσιαστικό, δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος για να αξίζεις. Η πραγματική ζωή δεν είναι ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων. Είναι πολύ πιο σύνθετη, πολύ πιο αληθινή και, τελικά, πολύ πιο όμορφη από ό,τι αφήνει να φανεί οποιαδήποτε οθόνη.