Τα σενάρια της επόμενης ημέρας
Η εσωτερική ανάγνωση στο Ιράν είναι διττή
Έχουν περάσει λίγα εικοσιτετράωρα από τη συντονισμένη αεροπορική επίθεση ΗΠΑ – Ισραήλ κατά πολιτικών και στρατιωτικών στόχων στο Ιράν.
Η συγκέντρωση αμερικανικών αεροναυτικών δυνάμεων και η αποτυχία των διαπραγματεύσεων της Γενεύης είχαν προϊδεάσει ότι τα περιθώρια διπλωματικών κινήσεων στέρευαν. Παρά τους όποιους ενδοιασμούς για επιχειρήσεις εντός Ραμαζανιού, η χρονική συγκυρία δεν στάθηκε ανασχετικός παράγοντας.
Καθοριστική υπήρξε η ανεξήγητη —και επιχειρησιακά ατυχής— επιλογή της ιρανικής ηγεσίας να συγκεντρωθεί σε μη προστατευμένο χώρο, στην κατοικία του αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, αντί υπογείου στρατηγείου. Η απόφαση αυτή παρείχε στις ΗΠΑ – Ισραήλ την ευκαιρία μίας «χειρουργικής» επιχείρησης με αποτέλεσμα τον ουσιαστικό αποκεφαλισμό του ανώτατου πολιτικο-θρησκευτικού και στρατιωτικού πυρήνα.
Η εσωτερική ανάγνωση στο Ιράν είναι διττή. Για ένα μέρος του πληθυσμού η εξέλιξη προσελήφθη ως λυτρωτική, λόγω της μακρόχρονης θεοκρατικής διακυβέρνησης και της αιματηρής καταστολής πρόσφατων κοινωνικών κινητοποιήσεων. Για ένα άλλο τμήμα, που στηρίζει το καθεστώς είτε ιδεολογικά είτε συμφεροντολογικά, λειτούργησε συσπειρωτικά, με διαδηλώσεις και εθνικό πένθος.
Στο επιχειρησιακό πεδίο η ιρανική «αντεπίθεση» επιχείρησε να εμπλέξει χώρες του Κόλπου και Δυτικές βάσεις (ακόμη και συμβολικούς στόχους), χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα. Παράλληλα, η προσβολή στόχων στην Κύπρο με drone αύξησε την περιφερειακή ανησυχία και η άμεση ελληνική αντίδραση (ναυτική παρουσία και μεταστάθμευση μαχητικών) εδράζεται στη λογική αποτροπής περαιτέρω διάχυσης της κρίσης.
Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι η πρώτη φάση των πληγμάτων, αλλά η «επόμενη μέρα». Η αβεβαιότητα τροφοδοτείται από δύο αστάθμητους παράγοντες: Αφενός την πραγματική κατάσταση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων μετά τον πόλεμο των 12 ημερών του περσινού Ιουνίου, και αφετέρου το σχέδιο διάδοχης κατάστασης.
Η εκτεταμένη χρήση drones και βαλλιστικών πυραύλων δείχνει ότι οι Φρουροί της Επανάστασης διατηρούν ικανό απόθεμα και σχετική δυνατότητα αναπλήρωσης, όμως η έλλειψη αεροπορίας και ναυτικού, καθώς και αξιόπιστης αεράμυνας, αφήνει κρίσιμες εγκαταστάσεις ευάλωτες και δυσχεραίνει τη διατήρηση υψηλού ρυθμού επιχειρήσεων.
Με δεδομένο ότι χερσαία επέμβαση αποκλείεται και ότι ούτε η Τεχεράνη μπορεί εύκολα να αντέξει παρατεταμένη σύγκρουση χωρίς ουσιαστική στήριξη ούτε η Ουάσινγκτον φαίνεται να επιδιώκει μακρά εμπλοκή για πολιτικούς λόγους (αντιδράσεις του Κογκρέσου, Φάκελοι Έπσταϊν, ενδιάμεσες εκλογές), διαγράφονται τρία σενάρια με διαφορετικές πιθανότητες το καθένα, που εξαρτώνται από τις εξελίξεις κατά τις επόμενες ημέρες ή εβδομάδες.
Πρώτον, μία εμφυλιοπολεμική διολίσθηση τύπου Συρίας, με πιθανές αποσχίσεις και αυτονόμηση περιοχών. Θα ήταν το πιο αποσταθεροποιητικό αποτέλεσμα και, ακριβώς γι’ αυτό, το λιγότερο επιθυμητό για όλους τους εμπλεκομένους.
Δεύτερον, η επιστροφή του διαδόχου του περσικού θρόνου, Ρεζά Παχλαβί, σε ρόλο πολιτικού συμβόλου μετάβασης. Παρότι το σενάριο αυτό θα υποστηριζόταν από τμήμα της Δύσης, εμφανίζει χαμηλές πιθανότητες και υψηλό προσωπικό ρίσκο για τον ίδιο τον Παχλαβί.
Τρίτον, ένας μη ταπεινωτικός συμβιβασμός του νέου «διευθυντηρίου» της Τεχεράνης, με αποδοχή περιορισμού και επιτήρησης του πυρηνικού προγράμματος, οικονομικό άνοιγμα (ενέργεια/υδρογονάνθρακες) και ελεγχόμενες μεταρρυθμίσεις, ώστε να εξασφαλιστεί η επιβίωση του καθεστώτος. Αυτό προβάλλει, ίσως, ως το πιο ρεαλιστικό σήμερα.
Τέλος, η μη άμεση εμπλοκή Ρωσίας και Κίνας μειώνει τον κίνδυνο παγκόσμιας κλιμάκωσης, και αφήνει το απομονωμένο Ιράν εκτεθειμένο και στην πίεση των αραβικών μοναρχιών. Οι επόμενες ημέρες, επομένως, θα κρίνουν το αν η Τεχεράνη θα κινηθεί προς έναν ελεγχόμενο συμβιβασμό ή αν η μετάβαση θα εκτραπεί σε βίαιη εσωτερική διάλυση.
*O Στάθης Κυριακίδης είναι ναύαρχος ε.α. – Στρατηγικός αναλυτής και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του Strategy International
