Τι μας επιφυλάσσει το αύριο; 

Το τι θα συμβεί «την επόμενη μέρα» στο Ιράν δεν είναι ένα μόνο διπλωματικό ή στρατιωτικό ζήτημα, αλλά είναι θέμα προσφοράς ενέργειας, οικονομικής σταθερότητας και διεθνούς ισορροπίας δυνάμεων.

Το Ιράν βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες (3η χώρα) με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Οι εκτιμήσεις δείχνουν αποθέματα της τάξης των εκατοντάδων δισεκατομμυρίων βαρελιών, καθιστώντας το έναν κρίσιμο «παίκτη» στην προσφορά συμβατικών υδρογονανθράκων.

Αυτό σημαίνει ότι, εάν η χώρα επανέλθει σε κανονικούς ρυθμούς εξαγωγών και οι διεθνείς κυρώσεις χαλαρώσουν, στην αγορά μπορεί να προστεθούν μερικά εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (εκτιμήσεις κυμαίνονται σε ευρύ εύρος, συνήθως 1–3+ εκατ. βαρ./ημέρα, ανάλογα με το σενάριο και το βαθμό επανένταξης).

Το προφανές ωφέλιμο αποτέλεσμα τέτοιας προσφοράς θα ήταν πτωτική τάση στις ενεργειακές τιμές. Τα μακροοικονομικά αποτελέσματα θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν χαμηλότερο δομικό πληθωρισμό και βελτίωση του εμπορικού ισοζυγίου χωρών-εισαγωγέων. Όμως, η μετάβαση από την πολιτική κρίση στην οικονομική «κανονικότητα» δεν είναι άμεση, ούτε δεδομένη. Υπάρχουν τρεις μεγάλες προκλήσεις:

Νομικές ρυθμίσεις και επενδύσεις. Η επανασύνδεση του ιρανικού πετρελαίου με τις ευρωπαϊκές και αμερικανικές αγορές απαιτεί άρση (ή επαναπροσδιορισμό) νομικών περιορισμών, συμφωνίες για πυρηνικά και εγγυήσεις συμμόρφωσης, καθώς και δέσμευση τραπεζών και ασφαλιστικών εταιριών να λειτουργήσουν ξανά για συναλλαγές που κάποτε θεωρούνταν «αδιανόητες».

Παράλληλα, πολλά σημεία του ενεργειακού συστήματος του Ιράν —από πεδία άντλησης μέχρι τερματικούς σταθμούς εξαγωγών και διυλιστήρια— έχουν υποστεί χρόνια υποεπενδύσεων και τεχνολογικής φθοράς. Η ανανέωση υποδομών απαιτεί «δισεκατομμύρια» σε κεφάλαια και τεχνολογίες, που συχνά προέρχονται από Δυτικές εταιρίες, και για να συμβεί κάτι τέτοιο χρειάζεται πολιτική σταθερότητα και νομική εγγύηση.

Γεωστρατηγική αντιπαράθεση και θαλάσσιοι οδοί. Η σημασία του Περσικού Κόλπου και, ειδικά, του Στενού του Ορμούζ ως διαδρόμου για μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου (περίπου 20%)  παραμένει κρίσιμη.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ

Τα σενάρια της επόμενης ημέρας 

ΕΠΟΜΕΝΟ

Η αλήθεια για το ελληνικό αλφάβητο

Οποιαδήποτε μακράς διάρκειας αβεβαιότητα στην περιοχή αυξάνει τα ασφάλιστρα, τις τιμές και την τάση επαναδρομολόγησης φορτίων σε μακρύτερες και ακριβότερες διαδρομές. Η στρατιωτική ασφάλεια των θαλάσσιων λωρίδων, επομένως, γίνεται πολιτικοοικονομική παράμετρος.

Θεσμική σταθερότητα και πολιτική μετάβαση. Το ισχυρό αλλά αστάθμητο «στοίχημα» των διεθνών πόρων είναι ότι ένα νέο, πιο «συνεργάσιμο» πολιτικό σχήμα στην Τεχεράνη, θα μπορούσε να οδηγήσει σε ομαλή επανένταξη.  Αλλά αυτή η μετάβαση είναι εξαιρετικά ριψοκίνδυνη. Υπάρχουν πολλά πιθανά σενάρια για την «επόμενη μέρα»:

1. A. Βέλτιστο (σταθερή μεταρρυθμιστική πορεία).Εάν σχηματιστεί ένα σχετικά σταθερό μεταβατικό σχήμα, με σαφείς εγγυήσεις για πυρηνικό έλεγχο και νομικές δεσμεύσεις προς διεθνείς επενδυτές, τότε σε βάθος 2–5 ετών μπορούν να αρχίσουν να ρέουν σημαντικά φορτία προς τις διεθνείς αγορές,με άμεσο όφελος για τους καταναλωτές και θετική επίδραση στην παγκόσμια Οικονομία. Η Κίνα θα απωλέσει την πρόσβαση σε φθηνό πετρέλαιο μετά την απώλεια του φθηνού πετρελαίου της Βενεζουέλας. Έτσι δεν θα μπορεί να παράγει με χαμηλό κόστος και να εξάγει  προϊόντα κάτω του κόστους και να απειλεί με συστημική εξαφάνιση πολλών βιομηχανικών κλάδων σε όλο τον κόσμο λόγω αθέμιτου ανταγωνισμού. Επίσης, η Ρωσία δεν θα μπορεί με τις υψηλές τιμές του πετρελαίου να χρηματοδοτεί την εισβολή στην Ουκρανία.
2. B. Ενδιάμεσο (θολό, βραδείας αποκατάστασης).Μία παρατεταμένη περίοδος αβεβαιότητας με μερική χαλάρωση κυρώσεων και επιλεκτική επανένταξη (μέσω τρίτων χρηματοδοτών και αγοραστών),πιθανότατα θα δοκιμάσει τις τιμές, με ρηχές μειώσεις και υψηλότερη μεταβλητότητα, ενώ οι μεγάλες ξένες επενδύσεις θα αργήσουν.

Γ. Χειρότερο (ανεξέλεγκτη αστάθεια). Αν η μετάβαση συνοδευθεί από εσωτερική ένοπλη σύγκρουση ή εκτεταμένο εξωτερικό μπλοκάρισμα ροών, τότε οι τιμές μπορούν να εκτοξευθούν βραχυπρόθεσμα. Οι επιπτώσεις σε Οικονομίες υψηλής εξάρτησης από εισαγόμενο πετρέλαιο θα είναι σοβαρές.

Επιπλέον, οι γεωπολιτικοί «κερδισμένοι» όπως η Ρωσία (που θέλει υψηλές τιμές) ή η Κίνα (που έχει πρόσβαση σε φτηνό αργό) θα αναπροσαρμόσουν στρατηγικές, και το παγκόσμιο σύστημα θα αντιμετωπίσει αυξημένο ρίσκο.

Η «επόμενη μέρα» στο Ιράν μπορεί να ερμηνευθεί ως ευκαιρία ή ως παγκόσμια πρόκληση, ανάλογα με το πώς θα σχεδιαστούν και θα υλοποιηθούν η πολιτική, η οικονομική και η στρατιωτική διαχείριση της νέας κατάστασης.

*Ο Γιώργος Ατσαλάκης είναι οικονομολόγος – αναπληρωτής καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης