Τι πολιτικούς θέλει η κοινωνία;
Η δημοκρατία δεν εγγυάται ότι θα εκλέγονται πάντοτε οι ικανότεροι. Εγγυάται, όμως, ότι η επιλογή θα ανήκει στον λαό και η εξουσία θα ελέγχεται
Καθημερινά γίνονται δημοσκοπήσεις σχετικά με το πιο δημοφιλές κόμμα και τον πιο δημοφιλή πολιτικό.
Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση, σε κάθε δημοσκόπηση, αλλά και σε κάθε δημόσια συζήτηση, επανέρχεται το ίδιο ερώτημα.
Ποιους πολιτικούς αναζητούν, τελικά, οι πολίτες;
Εκείνους που υπόσχονται τα πάντα ή εκείνους που μιλούν με ειλικρίνεια; Τους επικοινωνιακά χαρισματικούς, ή τους εργατικούς και ουσιαστικά αποτελεσματικούς; Τους συγκρουσιακούς ή τους συναινετικούς;
Η απάντηση δεν είναι απλή.
Συχνά οι πολίτες δηλώνουν ότι επιθυμούν πολιτικούς με ήθος, αξιοπιστία και διαφάνεια, ωστόσο η εκλογική τους συμπεριφορά δεν συμβαδίζει πάντοτε με αυτή τη διακηρυγμένη προτίμηση.
Η πολιτική επικοινωνία, η δύναμη της εικόνας και η ένταση της αντιπαράθεσης εξακολουθούν να επηρεάζουν σημαντικά την κρίση του εκλογικού σώματος.
Το γεγονός αυτό, δημιουργεί ένα διαρκές παράδοξο μεταξύ όσων ζητά θεωρητικά η κοινωνία και όσων τελικά «επιβραβεύει» στην κάλπη.
Από νομική και θεσμική σκοπιά, όμως, το ζήτημα αποκτά διαφορετική διάσταση. Το σύνταγμα δημιουργεί τους κανόνες μέσα στους οποίους οι πολίτες επιλέγουν τους αντιπροσώπους τους.
Η δημοκρατία δεν εγγυάται ότι θα εκλέγονται πάντοτε οι ικανότεροι. Εγγυάται, όμως, ότι η επιλογή θα ανήκει στον λαό, η εξουσία θα ελέγχεται και η λογοδοσία θα αποτελεί θεμελιώδη αρχή της πολιτειακής λειτουργίας.
Ακριβώς γι’ αυτό, οι προσωπικές αρετές ενός πολιτικού δεν αρκούν. Η εντιμότητα είναι αναγκαία, αλλά δεν υποκαθιστά τη γνώση. Η επικοινωνιακή δεινότητα μπορεί να εμπνέει εμπιστοσύνη, αλλά δεν αρκεί για την επίλυση σύνθετων κοινωνικών και οικονομικών προβλημάτων.
Αντίστοιχα, η επιστημονική κατάρτιση αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν συνοδεύεται από πολιτική ευθύνη, σεβασμό στους θεσμούς και στους πολίτες, καθώς και ικανότητα λήψης δύσκολων αποφάσεων.
Η σύγχρονη πραγματικότητα απαιτεί από τους πολιτικούς χαρακτηριστικά που πριν από λίγες δεκαετίες θεωρούνταν δευτερεύοντα.
Η ταχύτητα των εξελίξεων, η ψηφιακή μετάβαση, η τεχνητή νοημοσύνη, οι διεθνείς κρίσεις, η κλιματική αλλαγή και η οικονομική αλληλεξάρτηση επιβάλλουν γνώση, προσαρμοστικότητα και συνεχή ενημέρωση.
Ο πολιτικός του σήμερα καλείται να αποφασίζει για ζητήματα που υπερβαίνουν τα παραδοσιακά όρια της πολιτικής και αγγίζουν την επιστήμη, την τεχνολογία και το Διεθνές Δίκαιο.
Εξίσου σημαντική είναι η στάση ενός πολιτικού και ο σεβασμός στη διάκριση των εξουσιών, στην ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και στην προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, τα οποία δεν αποτελούν τυπικές υποχρεώσεις, αλλά τον πυρήνα της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Ένας πολιτικός μπορεί να διαθέτει υψηλή δημοτικότητα, αλλά αν δεν συμβαδίζει με τους θεσμούς, τελικά αποδυναμώνει το ίδιο το δημοκρατικό πολίτευμα. Ταυτόχρονα, η κοινωνία οφείλει να αναγνωρίσει και τη δική της ευθύνη.
Η ποιότητα της δημοκρατίας αντανακλά την ποιότητα των επιλογών των πολιτών. Όταν ο δημόσιος διάλογος περιορίζεται σε συνθήματα, προσωπικές επιθέσεις ή εύκολες υποσχέσεις, υποβαθμίζεται και το επίπεδο της πολιτικής εκπροσώπησης.
Αντίθετα, όταν αξιολογούνται το έργο, η συνέπεια, η γνώση, η ειλικρίνεια, η ανθρωπιά και η λογοδοσία, ενισχύεται η ουσία της δημοκρατικής διαδικασίας.
Ίσως, λοιπόν, το πραγματικό ερώτημα να μην είναι μόνο τι είδους πολιτικούς θέλει η κοινωνία, αλλά και τι είδους πολίτες επιθυμεί να έχει η ίδια. Μια ώριμη δημοκρατία δεν οικοδομείται αποκλειστικά από άξιους ηγέτες.
ικοδομείται και από ενημερωμένους πολίτες που απαιτούν διαφάνεια, «ελέγχουν» την εξουσία, δεν είναι θεατές των προβλημάτων που προκύπτουν, δεν απέχουν την ημέρα των εκλογών και δεν παρασύρονται από τον λαϊκισμό ή πολιτικές εντυπωσιασμού.
Η δημοκρατία δεν έχει ανάγκη από αλάνθαστους πολιτικούς. Άλλωστε, όποιος εργάζεται, κάνει λάθη.
Η δημοκρατία έχει ανάγκη από πρόσωπα με ακεραιότητα, γνώση, θεσμική συνείδηση, διάθεση λογοδοσίας και πραγματική αντίληψη ότι η εξουσία δεν αποτελεί προνόμιο, ή μέσο προσωπικής προβολής και ικανοποίησης φιλοδοξιών του καθενός.
Τελικά, όσο περισσότερο οι πολίτες είναι ενεργοί και αξιολογούν με τα παραπάνω κριτήρια τους εκπροσώπους τους, τόσο περισσότερο ενισχύεται η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η ποιότητα του δημόσιου βίου και διασφαλίζεται η τήρηση των άρθρων του ισχύοντος συντάγματος.
*Η Νεκταρία-Ελευθερία Φιλντίση είναι δικηγόρος Αθηνών–Ειδική γραμματέας Εθνικού Συμβουλίου Ελληνίδων
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
