04 Μάι 2026, 12:57

Η εκτέλεση των 200 την Πρωτομαγιά του 1944

Σύμβολο ο Ναπολέων Σουκατζίδης που αρνήθηκε να γλιτώσει

Συντάκτης

🎙️ Άκουσε το άρθρο

Την Πρωτομαγιά του 1944, οι Γερμανοί κατακτητές ανακοινώνουν ότι θα εκτελέσουν σε αντίποινα 200 Έλληνες κρατούμενους στα κολαστήρια του Χαϊδαρίου επειδή, όπως ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους, «κομμουνιστικαί συμμορίαι, παρά τους Μολάους, κατόπιν ενέδρας εδολοφόνησαν ανάνδρως ένα Γερμανό στρατηγό και τρεις συνοδούς του αξιωματικούς».

Ανάμεσα στους 200 που θα εκτελούσαν στο σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν και ο Ναπολέων Σουκατζίδης, που θυσιάστηκε στο βωμό της ελευθερίας, αν και οι Γερμανοί κατακτητές προθυμοποιήθηκαν να του χαρίσουν τη ζωή βάζοντας στη θέση του κάποιον άλλο. Εκείνος, όμως, αρνήθηκε να πάρει τη θέση του κάποιος άλλος και να πεθάνει «αντ’ αυτού». Θυσιάστηκε για να καταχωρηθεί στη λίστα του πανθέου των ηρώων. Νωρίς το πρωί της Πρωτομαγιάς, δέκα καμιόνια περίμεναν στον αυλόγυρο να παραλάβουν τους διακόσιους, που αδιαφορώντας για το τι τους περιμένει, τραγουδούσαν και χόρευαν. Ο αξιωματικός των Ες-Ες Καρλ Φίσερ έδωσε τη λίστα των διακοσίων κρατουμένων στον Σουκατζίδη. Στη λίστα αυτή βρισκόταν κι αυτός. Εκείνος άρχισε να εκφωνεί τα ονόματα και όταν φώναξε «Σουκατζίδης», το δικό του, προχώρησε και τοποθετήθηκε στο μέρος των κρατούμενων που ξεχώριζαν. Στον κατάλογο των θυμάτων το όνομά του βρισκόταν στον αριθμό 167. Ο Φίσερ τον απάλλαξε από τη λίστα χαρίζοντάς του τη ζωή και βάζοντας κάποιον άλλο. Ο Σουκατζίδης αρνήθηκε να το δεχτεί λέγοντας «Ο θάνατος διάλεξε εμένα. Δεν δέχομαι. Και η μάνα του παιδιού που θα πάρει τη θέση μου θα κλάψει όσο και η δική μου».

Σαν μπήκαν στα καμιόνια οι μελλοθάνατοι και καθώς περνούσαν από τους δρόμους της Αθήνας πετούσαν σημειώματα με λέξεις γεμάτες ανθρωπιά, πόθο για ζωή και ιδανικά, με την ελπίδα όποιος τα βρει, να τα παραδώσει στους δικούς τους… ΜΑΝΟΛΗΣ ΛΑΜΠΡΙΝΙΔΗΣ: «1-5-44. Αφήνω γεια όλους. Σας φιλώ όλους. Γεια σας για πάντα. Ζήτω η Ελλάς». ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΟΥΡΑΣ (Μελιγαλάς): «… Σας φιλώ όλους. Ζήτω η Ελλάδα!». ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΣΟΥΚΑΤΖΙΔΗΣ (Κρήτη): «Πατερούλη, πάω για εκτέλεση. Να’ σαι περήφανος για το μοναχογιό σου. Γεια σου λατρευτή μου αδελφούλα».

Μετά την εκτέλεση, οι Γερμανοί αγγάρεψαν κατοίκους να φορτώσουν σε τέσσερα καμιόνια τα άψυχα κορμιά των εκτελεσμένων… Κι απ’ όπου περνούσαν, οι άνθρωποι έκλειναν τα παράθυρα για να μην αντικρίσουν το τραγικό θέαμα… Λίγοι συγγενείς που βρέθηκαν στο Σκοπευτήριο πετούσαν λουλούδια στον τόπο της θυσίας, δίπλα στο ρυάκι που έρρεε μαυρισμένο το αθώο ελληνικό αίμα… Και ο Κώστας Βάρναλης έγραψε τότε: «Ήτανε πρώτη του Μαγιού, φώς όλα μέσα έξω, που θέρισε με μπαταριές, οχτρός ελληνομάχος, όχι έναν, δυο, ή τρεις… διακόσια παλληκάρια. Δεν ήλθαν μελλοθάνατοι με κλάμα και λαχτάρα, μόν’ ήρθανε μελλόγαμπροι με χορό και τραγούδι…».

Ο Ναπολέων γεννήθηκε στην Προύσα της Μικράς Ασίας το 1909 με απώτερη καταγωγή την ποντιακή από την περιοχή της Σινώπης του Ευξείνου Πόντου. Σπούδασε στη Μέση και Ανώτατη Εμπορική Σχολή, εργάστηκε ως λογιστής και υπήρξε πρόεδρος των Εμποροϋπαλλήλων Ηρακλείου. Ανέπτυξε συνδικαλιστική δράση, η οποία στάθηκε αφορμή να συλληφθεί και να εξοριστεί στον Άη Στράτη. Στη συνέχεια μεταφερόταν από φυλακή σε φυλακή, όπως της Ακροναυπλίας, των Τρικάλων και της Λάρισας, και τελικά κατέληξε στο Χαϊδάρι.

Η φιλοσοφία του Σουκατζίδη συνοψίζεται σ’ ένα κείμενό του: «Η δουλειά του αληθινού ανθρώπου δεν είναι να περάσει τη ζωή του όπως όπως, αλλά να ξέρει πώς να τη ζήσει. Πλάι στους άλλους για να είναι ικανός να τους βοηθά, να τους ανεβάζει διαρκώς. Να τους είναι χρήσιμος χωρίς ποτέ να γίνεται βάρος κι εμπόδιο στο δρόμο του καλού και αγαθού. Ένας αγωνιστής δεν είναι μονάχα αληθινός άνθρωπος αλλά και η φωτισμένη, η ξεκάθαρη συνείδηση που γίνεται οδηγός σκληρός όποτε πρέπει και πάντα σκληρός απέναντι του εχθρού που είναι εχθρός μ’ όλο που ξέρει την αλήθεια και την αδικία που κάνει…». Ήταν άνθρωπος σοβαρός, καλλιεργημένος, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, και ήταν μέσα στα κελιά η ψυχή των κρατουμένων, αφού ο λόγος του, τους έδινε κουράγιο και δύναμη, ενώ ως γνώστης της γερμανικής γλώσσας εκτελούσε και χρέη μεταφραστή.