Το ολοκαύτωμα των Ανωγείων κράτησε 23 ημέρες και άφησε 120 νεκρούς
Πριν από 81 χρόνια οι Γερμανοί κατακτητές ισοπέδωναν το χωριό που τους αντιστεκόταν πιο πολύ από όλα, σε αντίποινα για την απαγωγή του στρατηγού Φον Κράιπε
Δύο πόλεις, τα Ανώγεια Ρεθύμνης και το Δοξάτο Δράμας, που γνώρισαν τις άγριες σφαγές των κατακτητών, μετρούν από τρία ολοκαυτώματα η καθεμιά. Τα Ανώγεια της Κρήτης, δύο φορές των Τούρκων (1822 από τον Σερίφ Πασά και 1867 από τον Ρεσίτ Πασά) και μία των Γερμανών το 1944, και το Δοξάτο της Μακεδονίας, τρεις φορές από τον ίδιο κατακτητή, τους Βουλγάρους (1913, 1917 και 1941), με συνολικά 1.200 θύματα…
Το 3ο ολοκαύτωμα των Ανωγείων το μαρτυρεί η χαραγμένη σε πλάκα διαταγή του Γερμανού φρούραρχου Κρήτης, στρατηγού Χ. Μίλερ στο Αρμί, την κεντρική πλατεία:
«Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της Αγγλικής κατασκοπείας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν τον φόνον του λοχίου φρουράρχου του Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί ξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν φον Κράιπε, χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού, όστις ήθελεν ευρεθή εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου».
Τα Ανώγεια έδωσαν ηχηρό παρών από την αρχή της Κατοχής στη Μάχη της Κρήτης δίπλα στους συμμάχους και συμμετείχαν στο σχεδιασμό των περισσότερων μαχών και επιχειρήσεων: Λατζιμάς, Χανιώπορτα, Καστέλι, Πύργος, Σφακάκι, Δαμάστα, Ξύπετρα, Φοινικιά… Στις 13-2-1944, οι Γερμανοί εισβάλλουν στα Ανώγεια, συλλαμβάνουν δεκατρείς άνδρες και τον αρχηγό της Ομάδας «Ψηλορείτης» Γιάννη Δραμουντάνη (Στεφανογιάννη). Τον εκτελούν μπροστά στην οικογένειά του! Στις 27 Απριλίου, Βρετανοί αξιωματικοί μαζί με Κρητικούς αγωνιστές απαγάγουν έξω από το Ηράκλειο τον Γερμανό στρατηγό Φον Κράιπε, αφήνοντας άναυδη τη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη! Οι απαγωγείς μεταφέρουν το στρατηγό στα Ανώγεια και Ανωγειανοί τούς φυγαδεύουν στον Ψηλορείτη, μετά στα νότια παράλια, για να διαφύγουν με υποβρύχιο στη Μέση Ανατολή.
Στις 7-8-1944, ο λοχίας των SS Γιόζεφ Ολενχάουερ, γνωστός ως… «Σήφης», με 8 στρατιώτες, μεταβαίνει από το χωριό Γενί-Γκαβέ στα Ανώγεια και συλλαμβάνει 96 γυναικόπαιδα, για να τα στείλει ομήρους σε στρατόπεδα στη Γερμανία. Τον αιφνιδιάζει όμως η ομάδα του Μανώλη Μανουρά, απελευθερώνει τα γυναικόπαιδα και εκτελεί τους Γερμανούς. Την επομένη, Ανωγειανοί πραγματοποιούν το σαμποτάζ της Δαμάστας και οι Γερμανοί σε αντίποινα εξέδωσαν τη διαταγή ισοπέδωσης των Ανωγείων. Έτσι, ξημερώματα της 13ης Αυγούστου κυκλώνουν τα Ανώγεια και αρχίζουν το καταστροφικό τους έργο. «Όταν μάθαμε πως έρχονται οι Γερμανοί και θα μας εκτελέσουν», μου είχε διηγηθεί παλιά η αείμνηστη Μαρία Μανουρά (έφυγε από τη ζωή στις 30-11-2016), «βγήκαμε από τα σπίτια με λίγα πράγματα στα χέρια και τρέχουμε ξυπόλυτοι προς το χωριό Αξός… Οι Γερμανοί μπήκαν στ’ Ανώγεια, σκότωσαν αδιάκριτα, γέρους, παιδιά, γυναίκες, λεηλάτησαν τα σπίτια μας, άρπαξαν λάδια, χαλιά, πολύτιμα είδη, τα έστειλαν στη Γερμανία και για 23 μέρες ανατίναζαν ένα-ένα τα 940 σπίτια του χωριού… Όταν γυρίσαμε, βρήκαμε ερείπια και πάνω σ’ αυτά ξαναχτίσαμε τα σπίτια μας…».
Εκατόν είκοσι νεκροί, από μεγάλες οικογένειες: Βρέντζοι, Δραμουντάνηδες, Καλλέργηδες, Κεφαλογιάννηδες, Μανουράδες, Καλομοίρηδες, Ξυλούρηδες, Παπαδιοί, Σαλούστροι, Σκουλάδες, Σταυρακάκηδες… Πρώτο θύμα, όπως ανέφερε σε επετειακή ομιλία του ο Γιάννης Φασουλάς, ο 8χρονος Στεφανής Ξυλούρης. Η μάνα του η Μπαμπουκιούδενα, είχε πει: «Ο Γερμανός είδε τα παιδιά ότι δεν επηγαίνανε προς το σχολειό, τα εφώναξε αλλά δεν του δώκανε σημασία και επυροβόλησε. Η σφαίρα εβρήκε τον Στεφανή μου στο λαιμό. Επήγα και το βάνω στα γόνατά μου, άνοιξε το στόμα του και ετελείωσε». Άταφο 6 ημέρες στην εκκλησιά, αντί για νερό που δεν υπήρχε, το έπλενε με τα δάκρυά της!… Κι έγραψε τότε ο Χουμάς τη μαντινάδα: «Όταν εκαίγαν το χωριό, ήτανε μαύρη μέρα, κι ο Στεφανής του Μπαμπακιό, πήρε την πρώτη σφαίρα».
Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»
