Γιατί τσακωνόμαστε στους δρόμους;
Κοινωνική μάστιγα η βία μεταξύ οδηγών
Κατακόρυφη αύξηση παρουσιάζουν τα περιστατικά οδικής βίας (road rage), με τους καβγάδες μεταξύ οδηγών να διαδέχονται, πλέον, ο ένας τον άλλο. Καθημερινές οδηγικές διαφορές, όπως μία παραβίαση προτεραιότητας, μία θέση στάθμευσης, ή ένα απλό μικροτρακάρισμα, κλιμακώνονται μέσα σε λίγα λεπτά σε αιματηρές συμπλοκές, αφήνοντας πίσω τους τραυματίες, ακόμη και νεκρούς.
Σκηνές πανικού εκτυλίχθηκαν πριν από λίγες ημέρες στην Κυψέλη, όταν δύο μοτοσυκλετιστές διαπληκτίστηκαν, με αποτέλεσμα ο ένας να βγάλει όπλο και να πυροβολήσει τον άλλον, τραυματίζοντάς τον στο πόδι. Τέλη του περασμένου μήνα στο Παγκράτι, μία 23χρονη κατέληξε και αυτή στο νοσοκομείο με κάταγμα στο πόδι, ύστερα από άγρια επίθεση που δέχθηκε από έναν 59χρονο οδηγό μοτοσυκλέτας, ο οποίος την ξυλοκόπησε, διότι δεν μπορούσε να την περιμένει να παρκάρει. Στο μεταξύ, ένας 45χρονος, επίσης μεταφερόταν στο νοσοκομείο ύστερα από συμπλοκή με έναν 55χρονο στο Γαλάτσι, με αφορμή μια θέση πάρκινγκ, ενώ το Φεβρουάριο, στη συμβολή των οδών Νιρβάνα και Αχαρνών, δύο οδηγοί λογομάχησαν για ασήμαντη οδηγική αφορμή μέρα μεσημέρι. Η κατάσταση ξέφυγε γρήγορα από κάθε έλεγχο, με τον έναν να βγάζει μαχαίρι μήκους 20 εκατοστών και να επιτίθεται στον άλλον, τραυματίζοντάς τον. Μέσα σε όλα μάλιστα, υπήρξε και νεκρός, όταν τον περασμένο Νοέμβριο ένας 58χρονος οδηγός και ένας 29χρονος αναβάτης μοτοσυκλέτας διαπληκτίστηκαν έντονα στο δρόμο. Η λεκτική αντιπαράθεση μετατράπηκε σε άγρια καταδίωξη στα στενά του Νέου Κόσμου, καταλήγοντας στο θάνατο του 58χρονου μετά από σφοδρό ξυλοδαρμό από τον 29χρονο, ο οποίος κρατείται για ανθρωποκτονία από πρόθεση.
«Καθημερινοί άνθρωποι»
Σύμφωνα με τους ειδικούς, σε όλες τις παραπάνω και σε πλείστες άλλες περιπτώσεις, οι δράστες δεν είχαν προηγούμενα με τα θύματα, ούτε υπήρχε εγκληματικό κίνητρο. Η έκρηξη θυμού πυροδοτήθηκε αποκλειστικά από την πίεση της στιγμής και την κακή οδηγική συμπεριφορά. Αυτό που κάποτε θα περιοριζόταν σε μια έντονη χειρονομία, μια βαριά κουβέντα ή ένα νευρικό κορνάρισμα, σήμερα κλιμακώνεται με τρομακτική ταχύτητα σε αιματηρές συμπλοκές, σοβαρούς τραυματισμούς και, σε ακραίες περιπτώσεις, σε δολοφονίες στην άσφαλτο. Το προφίλ των δραστών καταρρίπτει τα μέχρι τώρα στερεότυπα. Δεν πρόκειται για άτομα του κοινού Ποινικού Δικαίου, αλλά για «καθημερινούς ανθρώπους» της διπλανής πόρτας.
Σύμφωνα με μελέτες, οι δράστες είναι στη συντριπτική πλειονότητα Έλληνες άνδρες, ηλικίας κυρίως 18 έως 29 ετών, ενώ η μεγαλύτερη συχνότητα βιαιοπραγιών στους δρόμους σημειώνεται κυρίως τις απογευματινές ώρες με κορύφωση περίπου στις 18.00. Ωστόσο, αυξημένα περιστατικά καταγράφονται και λίγο πριν από τις 13.00 ή τις 17.00, οπότε οι οδηγοί φεύγουν από την εργασία τους και υπάρχει έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση. Επίσης, τα περιστατικά οδικής οργής στην Ελλάδα καταγράφουν τη μεγαλύτερη συχνότητα κατά τους μήνες Μάιο (πιθανότατα λόγω αλλαγής του καιρού και αύξησης των δικύκλων) και τον Δεκέμβριο (λόγω της εορταστικής κίνησης και του αυξημένου στρες).
«Μείωση ενσυναίσθησης»
Όπως λένε ψυχολόγοι και κοινωνιολόγοι, το αυτοκίνητο λειτουργεί συχνά ως ένας «μεταλλικός θώρακας» που απομονώνει τον οδηγό, μειώνοντας την ενσυναίσθησή του και ενισχύοντας την ψευδαίσθηση της κυριαρχίας. Όταν αυτή η ψευδαίσθηση απειληθεί από μια «σφήνα», μια παραβίαση προτεραιότητας ή ένα μικροατύχημα, το στρες της καθημερινότητας, η οικονομική πίεση και τα συσσωρευμένα προσωπικά αδιέξοδα, λειτουργούν ως πυριτιδαποθήκη. Η παραμικρή αφορμή γίνεται το φυτίλι για μια ανεξέλεγκτη έκρηξη θυμού.
Η γεωγραφία του φαινομένου δείχνει ότι τα μεγάλα αστικά κέντρα, με πρώτη την Αττική, κρατούν τα πρωτεία, καθώς το κυκλοφοριακό κομφούζιο αυξάνει κατακόρυφα τα επίπεδα κορτιζόλης στους οδηγούς. Ωστόσο, η οδική οργή δεν γνωρίζει σύνορα, όπως απέδειξε η κινηματογραφική καταδίωξη με πυροβολισμούς στην Εθνική Οδό Αθηνών – Λαμίας. Ήταν Σεπτέμβριος του 2022 όταν ένα προσπέρασμα ανάμεσα σε δύο οχήματα πυροδότησε μια εφιαλτική καταδίωξη. Ο ένας οδηγός, τυφλωμένος από οργή, προσπάθησε επανειλημμένα να πετάξει το προπορευόμενο αυτοκίνητο εκτός δρόμου, ενώ στη συνέχεια έβγαλε όπλο και άνοιξε πυρ εν κινήσει, σημαδεύοντας τα λάστιχα του «αντιπάλου» του.
«Εκφραστική βία»
«Η ακραία βία μεταξύ αγνώστων —όπως οι θανατηφόρες διενέξεις για την κυκλοφορία, τις ουρές ή το παρκάρισμα— έχει μελετηθεί εκτενώς στην ψυχολογία, την εγκληματολογία και την κοινωνιολογία», δηλώνει στη «Βραδυνή της Κυριακής» η καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, επισημαίνοντας πως «ένας συνδυασμός καταστασιακών/περιστασιακών, ψυχολογικών και βιολογικών παραγόντων μπορεί να προκαλέσει την εκδήλωση και τη γρήγορη κλιμάκωση βίας, ακόμη και μεταξύ ανθρώπων που δεν έχουν συναντηθεί ποτέ». Η οδική βία δεν πυροδοτείται από μια απλή διαφωνία για ένα φανάρι ή μια θέση παρκαρίσματος, αλλά από τη θεωρούμενη απειλή για την αυτοεκτίμηση του οδηγού, εξηγεί η κ. Λαμπροπούλου. Πρόκειται για «εκφραστική βία», όπου η πράξη καθοδηγείται αποκλειστικά από το συναίσθημα και την ανάγκη για επικράτηση, μετατρέποντας μια καθημερινή, μικρή πρόκληση σε προσωπική επίθεση και αγώνα επιβολής.
«Σκόπιμη ταπείνωση»
Σύμφωνα με την ίδια, οι δράστες αυτών των επεισοδίων παρουσιάζουν συνήθως χαμηλό αυτοέλεγχο, παρορμητικότητα, ευμετάβλητο ταμπεραμέντο και εξαιρετικά χαμηλή ανοχή στην απογοήτευση. Το οδικό περιβάλλον, χαρακτηριζόμενο από υψηλή διέγερση, συνωστισμό και, κυρίως, από την αίσθηση της ανωνυμίας, λειτουργεί ως ιδανικό καταφύγιο για την εκδήλωση ακραίων συμπεριφορών χωρίς το φόβο άμεσων κοινωνικών συνεπειών. Σε αυτό το πλαίσιο, ο δράστης ερμηνεύει τα λάθη των άλλων —από ένα απλό κορνάρισμα μέχρι μια καθυστέρηση— ως σκόπιμες ταπεινώσεις. Αδυνατώντας να υποχωρήσει, εκμεταλλεύεται την παρουσία μέσων, όπως το ίδιο το όχημα ή εργαλεία, μετατρέποντάς τα σε φονικά όπλα.
Καταλυτικό ρόλο στην έξαρση του φαινομένου παίζουν, επίσης, οι πολιτισμικές επιρροές, τα βίαια περιβάλλοντα κοινωνικοποίησης, αλλά και οι λεγόμενοι «μικροκώδικες τιμής» που συναντώνται σε παραβατικές υποκουλτούρες. Για πολλούς οδηγούς, σύμφωνα με την κ. Λαμπροπούλου, το αυτοκίνητο αποτελεί άμεση επέκταση της προσωπικής τους ταυτότητας, της αρρενωπότητας και του κοινωνικού τους status. Έτσι, το να «κόψει» κάποιος το δρόμο σε έναν τέτοιο οδηγό βιώνεται ως βαθιά υπαρξιακή προσβολή. Η διατήρηση του σεβασμού μετατρέπεται σε ζήτημα μηδενικού αθροίσματος: αν ο ένας οδηγός «κερδίσει» την αντιπαράθεση, ο άλλος αισθάνεται συμβολικά και ολοκληρωτικά υποβαθμισμένος.
Ψυχοφθόρα η οδήγηση
Για πολλούς οδηγούς η καθημερινή οδήγηση στην Αττική έχει μετατραπεί σε μια εξαντλητική και ψυχοφθόρα διαδικασία. Σύμφωνα με το σύμβουλο Διαχείρισης Κυκλοφορίας και Οδικής Ασφάλειας Κίμωνα Λογοθέτη, η αυξημένη κίνηση, οι μεγάλες καθυστερήσεις, η έλλειψη θέσεων στάθμευσης και το διαρκές άγχος δημιουργούν ένα εκρηκτικό περιβάλλον στους δρόμους, όπου τα νεύρα είναι συχνά τεταμένα. Και δεν είναι λίγες οι φορές που οδηγοί φτάνουν ακόμη και στα άκρα για ασήμαντες αφορμές, όπως μια θέση πάρκινγκ, ένα φλας που δεν χρησιμοποιήθηκε ή επειδή κάποιος άργησε λίγα δευτερόλεπτα να ξεκινήσει στο φανάρι.
«Το αυτοκίνητο πολλές φορές λειτουργεί όπως το διαδίκτυο», δηλώνει στη «ΒτΚ». «Ο οδηγός αισθάνεται προστατευμένος μέσα στην καμπίνα του και εκφράζεται πιο επιθετικά, λέγοντας κουβέντες ή κάνοντας χειρονομίες που πιθανότατα δεν θα έκανε ποτέ σε μια πρόσωπο με πρόσωπο συζήτηση. Το στρες της καθημερινότητας και η πίεση της κυκλοφορίας ενισχύουν ακόμη περισσότερο αυτές τις συμπεριφορές».
Ο νέος ΚΟΚ προβλέπει αυστηρές κυρώσεις για επιθετικές, υβριστικές και αντικοινωνικές συμπεριφορές στο δρόμο, ενώ σε περιπτώσεις σωματικής βίας εφαρμόζεται και ο Ποινικός Κώδικας. «Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να βρίζουμε, να απειλούμε ή να κατεβαίνουμε από το όχημά μας για τσαμπουκά. Η ευγένεια, η ψυχραιμία και ο σεβασμός είναι βασικά στοιχεία της οδικής ασφάλειας και μπορούν να αποτρέψουν επικίνδυνες καταστάσεις στους δρόμους», καταλήγει ο κ. Λογοθέτης.
*Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
