Οι 200 της Καισαριανής: Η μαζική εκτέλεση της 1ης Μαΐου 1944 και τα νέα φωτογραφικά ντοκουμέντα
Ποιοί ήταν οι 200 της Καισαριανής: Η μαζική εκτέλεση της 1ης Μαΐου 1944 στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, τα αντίποινα για τον Κρεχ και τα νέα φωτογραφικά ντοκουμέντα
Καισαριανή-φωτογραφίες: Η πρόσφατη δημοσιοποίηση φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 αγωνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής προκάλεσε έντονη συγκίνηση και αναζωπύρωσε τη συλλογική μνήμη.
Πρόκειται για τα μοναδικά σωζόμενα φωτογραφικά τεκμήρια από μία από τις πιο αιματηρές στιγμές της γερμανικής Κατοχής, αλλά και από τις πλέον εμβληματικές πράξεις αντίστασης απέναντι στον ναζισμό.
Οι εικόνες, που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των μελλοθάνατων, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο προσπαθειών ταυτοποίησης των θυμάτων, ενώ παράλληλα εξετάζεται η διαδικασία ώστε τα ιστορικά αυτά ντοκουμέντα να περιέλθουν στο ελληνικό Δημόσιο.
Πώς οδηγηθήκαμε στην εκτέλεση της 1ης Μαΐου 1944
Τα γεγονότα εκτυλίχθηκαν την 1η Μαΐου 1944, όταν 200 Έλληνες – στην πλειονότητά τους κομμουνιστές και πολιτικοί κρατούμενοι – εκτελέστηκαν από τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής.
Η πράξη εντάχθηκε στο πλαίσιο αντιποίνων για τη δολοφονία του υποστράτηγου της ναζιστικής Γερμανίας Φραντς Κρεχ, ο οποίος σκοτώθηκε στις 27 Απριλίου 1944 σε ενέδρα ανταρτών του Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ) στους Μολάους Λακωνίας.
Η επίσημη ανακοίνωση των κατοχικών αρχών, που δημοσιεύθηκε τότε στον Τύπο, προανήγγειλε τον τυφεκισμό 200 κομμουνιστών ως αντίποινα.
Το Σκοπευτήριο Καισαριανής ως τόπος εκτελέσεων
Σημειώνεται, πως το Σκοπευτήριο Καισαριανής είχε μετατραπεί ήδη από το 1942 σε χώρο μαζικών εκτελέσεων.
Η πρώτη καταγεγραμμένη εκτέλεση πραγματοποιήθηκε στις 26 Μαΐου 1942.
Τα επόμενα χρόνια οι εκτελέσεις ήταν συχνές: Δεκάδες το 1942, εκατοντάδες το 1943 και ακόμη περισσότερες το 1944.
Η κορυφαία και πιο τραγική στιγμή στην ιστορία του χώρου υπήρξε η Πρωτομαγιά του 1944.
Οι περισσότεροι από τους 200 ήταν κρατούμενοι της Ακροναυπλίας, που είχαν φυλακιστεί ήδη από τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου και παραδόθηκαν στις δυνάμεις Κατοχής μετά τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας.
Μεταφέρθηκαν από το στρατόπεδο Χαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο με φορτηγά. Επικεφαλής τους ήταν ο Ναπολέων Σουκατζίδης, ο οποίος εκτελούσε και χρέη διερμηνέα.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, κατά τη διαδρομή οι μελλοθάνατοι πετούσαν σημειώματα προς τους δικούς τους ανθρώπους, τα οποία περισυνέλεγαν κάτοικοι της περιοχής.
Οι τελευταίες στιγμές και η στάση των μελλοθάνατων
Μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν σκηνές βαθιάς συγκίνησης. Κάτοικοι της Καισαριανής έσπευσαν στον τόπο της εκτέλεσης, αφήνοντας λουλούδια και τιμώντας τη μνήμη των εκτελεσμένων.
Οι 200 στάθηκαν απέναντι στο εκτελεστικό απόσπασμα όρθιοι. Σύμφωνα με καταγραφές, τραγουδούσαν τον Εθνικό Ύμνο και φώναζαν συνθήματα υπέρ του Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ). Ανάμεσα στους εκτελεσμένους ήταν και ο Στέλιος Σκλάβαινας, πρώην βουλευτής του ΚΚΕ.
Οι σοροί μεταφέρθηκαν στο Γ΄ Νεκροταφείο Αθηνών και τάφηκαν σε ατομικούς τάφους.
Τα αντίποινα και οι συνολικές απώλειες
Η εκτέλεση των 200 δεν ήταν η μόνη πράξη αντιποίνων. Στο ίδιο πλαίσιο, εκτελέστηκαν επιπλέον 100 κρατούμενοι στην Πελοπόννησο. Συνολικά, τα αντίποινα για τη δολοφονία του Κρεχ οδήγησαν σε τουλάχιστον 300 θανάτους.
Παράλληλα, είχε προηγηθεί η απαγωγή του Γερμανού υποστράτηγου Χάινριχ Κράιπε στην Κρήτη από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς, γεγονός που ενέτεινε το κλίμα έντασης.
Τα νέα φωτογραφικά ντοκουμέντα
Ο φωτογραφικός φακός Γερμανού λοχία κατέγραψε στιγμές λίγο πριν από την εκτέλεση. Οι εικόνες δεν αποτυπώνουν φόβο ή ικεσίες, αλλά πρόσωπα αποφασισμένα, με έκφραση αξιοπρέπειας και περιφρόνησης απέναντι στον θάνατο.
Σήμερα, 82 χρόνια μετά, τα ντοκουμέντα αυτά επαναφέρουν στο προσκήνιο τη μνήμη της θυσίας και ενισχύουν τις προσπάθειες ιστορικής τεκμηρίωσης και αναγνώρισης των θυμάτων.
Η εκτέλεση των 200 στην Καισαριανή παραμένει ένα από τα πιο εμβληματικά σύμβολα της ελληνικής Αντίστασης και της θηριωδίας της ναζιστικής Κατοχής.
Κρίσιμο σημείο η επαλήθευση της αυθεντικότητας των φωτογραφιών
Σύμφωνα με τον καθηγητή Σύγχρονης Πολιτικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και πρόεδρο της Εφορείας των Γενικών Αρχείων του Κράτους Δημήτρη Σωτηρόπουλο, αυτό που μένει να εξακριβωθεί, πριν από κάθε άλλη διαδικασία, είναι η αυθεντικότητα του φωτογραφικού υλικού.
«Πολλές είναι οι ενδείξεις ότι μάλλον οι φωτογραφίες είναι αυθεντικές. Παραμένει όμως ένα αρχείο που δεν είναι στην Ελλάδα, δεν το έχει δει κανείς, δεν έχει πιάσει το χαρτί, δεν έχει δει τις φωτογραφίες ο ίδιος.
Κυκλοφορούν μέσα από μια ψηφιακή μορφή. Αυτό δεν είναι τρόπος για να αποδεχθεί κανείς την αυθεντικότητά τους. Διανύουμε εποχές που είναι πολύ εύκολο να παραποιηθεί η αλήθεια. Αυτός είναι ο μεγάλος κίνδυνος», τονίζει ο κ. Σωτηρόπουλος στο iefimerida.gr
Ωστόσο, το ότι ο Βέλγος παλαιοπώλης εμφανίζεται έτοιμος να διαπραγματευτεί με την ελληνική κυβέρνηση για την αγορά τους αποτελεί ένα σημαντικό δείγμα ότι πιθανότατα είναι αυθεντικές.
«Δεν θα το έκανε διαφορετικά. Παρ’ όλα αυτά, η επιτροπή που θα τον επισκεφθεί επί τόπου στη Γάνδη θα ελέγξει την αυθεντικότητά τους.
Θεωρώ ότι εκπρόσωποι από την Εφορεία των Ελληνικών Αρχείων του Κράτους θα πρέπει να συμμετάσχουν σ’ αυτή τη διαδικασία. Ο λόγος δεν είναι μόνο θεσμικός. Έχουμε την τεχνογνωσία να το κάνουμε.
Δεν είναι η πρώτη φορά που την έχει πατήσει κανείς. Η πλαστογραφία γινόταν και παλαιότερα, δεν χρειαζόμασταν το AI. To έχουμε δει και με το ημερολόγιο του Χίτλερ.
Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο χρειάζεται μια μεγαλύτερη διασφάλιση, γιατί δεν θα τις αγοράσει ένας ιδιώτης αλλά το ελληνικό κράτος», καταλήγει ο κ. Σωτηρόπουλος.
