Τσίχλες και τακούνια… έστειλαν το Ηρώδειο στο αρχαιολογικό συνεργείο
Το Ρωμαϊκό Ωδείο κλείνει στις 15 Οκτωβρίου για εργασίες αναστήλωσης
Είναι το μεγαλύτερο θέατρο της αρχαιότητας, φιλοξένησε μέχρι και ταυρομαχίες, ενώ στον 20ό αιώνα στη σκηνή του ανέβηκαν από τη Μαρία Κάλλας μέχρι τον Έλτον Τζον. Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, που γλίτωσε από τους βαρβάρους αλλά κινδυνεύει από τις… τσίχλες και τα τακούνια, κλείνει από τον Οκτώβριο για εργασίες αναστήλωσης, που θα διαρκέσουν τρία χρόνια.
Το κλείσιμο του Ηρωδείου για την πραγματοποίηση εργασιών συντήρησης και αναστήλωσης είχε ανακοινωθεί ήδη από το 2023, καθώς πριν από περίπου δύο χρόνια, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είχε προαναγγείλει ότι «οι παρεμβάσεις θα ξεκινήσουν το 2025, και κρίνονται αναγκαίες λόγω καταπόνησης του ρωμαϊκού θεάτρου και πρέπει να υλοποιηθούν πριν να υπάρξουν επικινδυνότητες». Πάντως, το Ρωμαϊκό Ωδείο θα λειτουργήσει κανονικά έως τις 14 Οκτωβρίου, οπότε είναι προγραμματισμένη η τελευταία εκδήλωση, ενώ σε συνέντευξή της πριν από λίγο καιρό, η υπουργός Πολιτισμού ανακοίνωσε επισήμως το εγχείρημα, τονίζοντας πως «το Ηρώδειο θα κλείσει» και εξηγώντας πως η διάρκεια των έργων θα εξαρτηθεί από τα συμπεράσματα των τελικών αυτοψιών, αν και η ίδια θέτει ως ελάχιστο χρονοδιάγραμμα μία τριετία, υπογραμμίζοντας πως «δεν θα ανοίξει σίγουρα το 2026 ή το 2027. Και βλέπουμε…».
Ήδη από το 1997 στο Ηρώδειο πραγματοποιούνται επιμέρους ανακατασκευές –όπως στους θόλους, οι οποίοι είχαν επηρεαστεί ιδιαίτερα από τις καιρικές συνθήκες–, και γι’ αυτό το λόγο η ειδική Επιτροπή Μνημείων Νότιας Κλιτύος Ακροπόλεως, που συστάθηκε πριν από λίγα χρόνια, σχεδίασε και θα επιβλέψει τις εργασίες για την αποκατάσταση του Ηρωδείου. Οι αναστηλωτικές εργασίες που βασίζονται σε σχετικές μελέτες που έχουν εκπονηθεί, έχουν κριθεί επιβεβλημένες από τις υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού, καθώς διακυβεύεται η ασφάλεια των χιλιάδων ανθρώπων που φιλοξενεί κάθε χρόνο, και αφορούν επεμβάσεις και αποκαταστάσεις από τον τοίχο του κοίλου μέχρι τις παρόδους, τα εδώλια –που έχουν και τη μεγαλύτερη φθορά λόγω της χρήσης– αλλά και το δάπεδο της ορχήστρας, επεμβάσεις που θεωρούνται απαραίτητες εξαιτίας της χρήσης του –καθώς φιλοξενεί περισσότερες από 90 εκδηλώσεις κάθε χρόνο– αλλά και της φθοράς από τις καιρικές συνθήκες. Ιδιαίτερη μέριμνα αναμένεται να δοθεί πάντως από το υπουργείο στην αποκατάσταση ορισμένων λανθασμένων παρεμβάσεων που είχαν γίνει στο παρελθόν στο αρχαίο μνημείο προκαλώντας ακόμα και στατικά προβλήματα, ακόμα και αν η όλη διαδικασία αποδειχτεί χρονοβόρα, καθώς ο χρόνος που θα διαρκέσουν οι εργασίες προσδιορίζεται σε πρώτη φάση σε μία τριετία.
Στην εποχή μας το εμβληματικό αρχαίο θέατρο δεν κινδυνεύει από τις επιδρομές των πολυάριθμων κατακτητών που πέρασαν από την Αθήνα εδώ και χιλιάδες χρόνια, ούτε τόσο από τη φθορά του χρόνου, αλλά από τις… τσίχλες και τα τακούνια των θεατών! Πρόκειται για ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει πολλές φορές τους υπεύθυνους, με το υπουργείο Πολιτισμού εδώ και χρόνια να απαγορεύει τις τσίχλες στο Ηρώδειο εν όψει των εκδηλώσεων του Φεστιβάλ Αθηνών. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά πριν από λίγα χρόνια, η έκταση του προβλήματος φάνηκε όταν τα συνεργεία καθαρισμού ύστερα από κάποια παράσταση μάζεψαν 27 κιλά τσίχλες από το καθίσματα του Ρωμαϊκού Ωδείου! Όσο για τα τακούνια, είχε προταθεί πριν από λίγα χρόνια οι κυρίες να τα βγάζουν στην είσοδο και να μπαίνουν με ειδικά πασουμάκια μίας χρήσης τα οποία θα τους δίνονται, αλλά το μέτρο κρίθηκε εξαιρετικά δαπανηρό και προτιμήθηκε η λύση της απαγόρευσης. Από το 2007 το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο επέβαλε την απαγόρευση ψηλοτάκουνων προκειμένου να αποφευχθούν οι φθορές στα αρχαία μάρμαρα, με την επισήμανση να αναγράφεται, μάλιστα, στους όρους στα εισιτήρια και στα προγράμματα των παραστάσεων, τόσο στο Ηρώδειο όσο και στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.
Το μεγαλύτερο θέατρο του αρχαίου κόσμου
Το Ωδείο Ηρώδου Αττικού οικοδομήθηκε με χρήματα που πρόσφερε ο πλούσιος ρήτορας και φιλόσοφος Τιβέριος Κλαύδιος Αττικός Ηρώδης (περ. 101-178 μ.Χ.), εις μνήμην της συζύγου του, Ρήγιλλας, το 161 μ.Χ. Η κατασκευή του διήρκεσε περίπου 10 χρόνια και μπορεί να θεωρηθεί το μεγαλύτερο του αρχαίου κόσμου, με χωρητικότητα περίπου 5.000 θεατών. Όπως περιγράφουν αρχαίοι συγγραφείς, διέθετε στέγη από ξύλο κέδρου, έχοντας μάλιστα την ιδιαιτερότητα ότι αυτή η στέγη δεν είχε εσωτερικά στηρίγματα και η κατασκευή της αποτελούσε ένα τεράστιο επίτευγμα μηχανικής για την εποχή. Αποτέλεσε το πολυτελέστερο ωδείο της ρωμαϊκής Αθήνας, με πολύχρωμα μάρμαρα και διακόσμηση με αρχιτεκτονικές δημιουργίες και γλυπτά, όπως ναΐσκους, αγάλματα, κ.ά. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, ήταν τόσο εντυπωσιακό, που από μακριά έβλεπε κανείς έναν όγκο ύψους 45 μέτρων, όσο μία οικοδομή με 15 πατώματα. Μάλιστα, υπήρξε το ψηλότερο κτίριο στη χώρα μέχρι τη δεκαετία του 1960, που στην Αθήνα χτίστηκε το «Χίλτον»!
Όμως, το Ηρώδειο φαίνεται –όπως μαρτυρούν τα ευρήματα από κρανία ανθρώπων αλλά και ταύρων– ότι εκτός από μουσικές παραστάσεις, χρησιμοποιήθηκε και για μονομαχίες και ταυρομαχίες. Γύρω στο 267 μ.Χ. υπέστη σοβαρές ζημιές, πιθανότατα από επιδρομές των Ερούλων, η ξύλινη στέγη του κάηκε, και γύρω στα τέλη της ρωμαϊκής περιόδου ο χώρος του θα γίνει μέρος της οχύρωσης της περιοχής, που είχε σκοπό να προφυλάξει τους Αθηναίους από τους πολυάριθμους επιδρομείς. Στο πέρασμα των αιώνων και φτάνοντας πια στον Μεσαίωνα, το Ηρώδειο δεν μπορούσε εύκολα να αναγνωριστεί, καθώς το μόνο που φαινόταν ήταν ο λίθινος σκελετός του και το υπόλοιπο παρέμεινε ερειπωμένο και θαμμένο κάτω από τα χώματα. Επίσης, δεν ήταν ξεκάθαρη η ταυτότητά του, με κάποιους να το περιγράφουν ως το ανάκτορο του Λεωνίδα και του Μιλτιάδη και άλλους ως το «Διδασκαλείο του Αριστοτέλη»…
Πότιζαν άλογα…
Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, στα μέσα του 19ου αιώνα στην Ελλάδα, στο πάλαι ποτέ λαμπερό Ωδείο το μπάζωμα στο εσωτερικό φτάνει τα 12 μέτρα πάνω από την ορχήστρα και όχι μόνο δεν φαίνονται τα μαρμάρινα καθίσματα, αλλά υπάρχει και ένα μικρό λιβάδι και ένα πηγάδι όπου πότιζαν τα άλογα! Είναι όμως η εποχή κατά τη διάρκεια της οποίας κερδίζει έδαφος η ιδέα της πολιτιστικής αξιοποίησης των αρχαίων μνημείων, με τον πρωτοπόρο αρχαιολόγο Κυριακό Πιττάκη να υποστηρίζει, το 1844, ότι «τα αρχαία ξαναδίνουν στον τόπο την παλιά του αίγλη και οι κάτοικοί του, βλέποντάς τα αναστηλωμένα, αισθάνονται ότι ξαναζούν στην εποχή των προγόνων τους, ελκύουν όμως και τους ξένους, τους Ευρωπαίους». Το 1858, σε αυτό το χώρο θα ξεκινήσουν ανασκαφές από την Αρχαιολογική Εταιρεία και θα πραγματοποιηθούν εκτεταμένες εργασίες αναστήλωσης: Το Ωδείο Ηρώδου του Αττικού θα βγει ξανά στο αττικό φως…
Η αναβίωση στη σύγχρονη εποχή
Το 1867 δίνεται η πρώτη παράσταση στο Ηρώδειο για τη σύγχρονη εποχή, με την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, προς τιμήν της νεοστεφθείσας βασίλισσας Όλγας, ενώ, παράλληλα, ξεκινούν κάποια έργα αναστήλωσης. Το 1924 ιδρύεται ο θίασος της Επαγγελματικής Σχολής Θεάτρου, που αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα και ανεβαίνουν παραστάσεις αρχαίου δράματος από πολλούς θιάσους, καθιερώνοντας το Ηρώδειο όχι μόνο ως χώρο αποκλειστικά για το αρχαίο δράμα, αλλά και για τη διεξαγωγή ποικίλων εκδηλώσεων πολιτιστικού ή φιλανθρωπικού περιεχομένου.
Καθώς το αίτημα της αποκατάστασης του χώρου παραμένει, γιατί είχαν γίνει μόνο στοιχειώδεις εργασίες ανάδειξης του μνημείου, οι Δελφικές Γιορτές που οργανώνουν ο Άγγελος Σικελιανός και η σύζυγος του, Εύα, το 1927 και το 1930, με παραστάσεις αρχαίου δράματος, αγώνες κ.λπ., στο αρχαίο θέατρο των Δελφών, αναζωπυρώνουν το ενδιαφέρον για την αναβίωση του αρχαίου δράματος στο φυσικό του χώρο. Έτσι, το 1936, με δαπάνη του Εθνικού Θεάτρου, τοποθετούνται ξύλινα εδώλια στο κάτω διάζωμα και αρχίζει να συζητείται η «αναμαρμάρωση», έργο που θα καθυστερήσει για χρόνια, πρώτα λόγω των διαφωνιών για τη χρησιμότητά του και έπειτα λόγω του πολέμου που είχε ξεσπάσει στο μεταξύ. Τελικά, το 1947 το Αρχαιολογικό Συμβούλιο αποφάσισε την έναρξη των εργασιών για την αναμαρμάρωση του δαπέδου του Ωδείου και «την πλήρη αυτού αναστήλωση εσωτερικώς και εξωτερικώς». Τη δαπάνη κατέβαλε το Εθνικό Θέατρο και για το σκοπό αυτό αποφασίστηκε να καλύψει τα έξοδα δίνοντας παραστάσεις αρχαίων δραμάτων, ενώ μέρος των εξόδων κατέβαλαν επίσης η Εθνική Λυρική Σκηνή και η Κρατική Ορχήστρα ΑΘηνών.
Το 1952 η ανακατασκευή του θεάτρου συνεχίστηκε με έξοδα της Αρχαιολογικής Εταιρείας, με την συμπλήρωση των σπασμένων εδωλίων να γίνεται με μάρμαρο Διονύσου, που έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της χωρητικότητάς του. Θα ακολουθήσει το 1955 η εξωτερική διαμόρφωση του χώρου, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα: Μέχρι τότε, γύρω από την Ακρόπολη και μπροστά στο Ηρώδειο υπήρχαν πρόχειρες κατασκευές με καφενεία και αναψυκτήρια, ενώ η προσπέλαση προς την πλατεία μπροστά από το Ωδείο γινόταν από έναν ασφαλτοστρωμένο δρόμο από του Μακρυγιάννη. Ο σπουδαίος αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης, που είχε αναλάβει να διαμορφώσει τους λόφους γύρω από την Ακρόπολη, μετασκευάζει και την είσοδο, προσθέτοντας τη μνημειακή σκάλα που όλοι γνωρίζουμε…
Από τον Σεν-Σανς στον Έλτον Τζον…
Σε όλη τη διάρκεια της σύγχρονης εποχής το Ηρώδειο έχει φιλοξενήσει τα μεγαλύτερα διεθνή και εγχώρια καλλιτεχνικά ονόματα, ξεκινώντας από τις συναυλίες του Γάλλου ρομαντικού συνθέτη και μουσικού Σαρλ Καμίγ Σεν-Σανς το 1920 και του κορυφαίου Γερμανού συνθέτη Ρίχαρντ Στράους το 1926. Λίγο πριν από το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η Εθνική Όπερα του Βερολίνου θα εγκαινίαζε τις καλοκαιρινές εκδηλώσεις του 1939 με μία συναυλία υπό τη διεύθυνση του κορυφαίου διευθυντή ορχήστρας του 20ού αιώνα, Χέρμπερτ φον Κάραγιαν. Το 1955, ο τότε υπουργός Προεδρίας και μετέπειτα πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης, στο πλαίσιο της πολιτιστικής και τουριστικής πολιτικής που εφάρμοζε η κυβέρνηση, θέλησε να διοργανώσει σειρά εκδηλώσεων μετακαλώντας στην Ελλάδα σημαντικές προσωπικότητες της Τέχνης. Παράλληλα με το Φεστιβάλ Επιδαύρου που είναι «στα σκαριά», προσκαλεί από την Αμερική τον Ντίνο Γιαννόπουλο, που ήταν τότε σκηνοθέτης στη Μετροπόλιταν Όπερα της Νέας Υόρκης, ο οποίος αναλαμβάνει καλλιτεχνικός διευθυντής του νεοϊδρυθέντος Φεστιβάλ Αθηνών.
Το άρτι ανακατασκευασμένο Ηρώδειο δεν μπορεί παρά να γίνει η έδρα του Φεστιβάλ, με την πρώτη εκδήλωση, μία συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών με μαέστρο τον Θεόδωρο Βαβαγιάννη, να δίνεται στις 24 Αυγούστου του 1955. Την πρώτη κιόλας χρονιά θα εμφανιστούν ο Αλέξης Μινωτής, η Κατίνα Παξινού και ο μεγάλος μαέστρος Δημήτρης Μητρόπουλος με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης, την επομένη η Άννα Συνοδινού στην «Ηλέκτρα» του Σοφοκλή και το 1957 θα δοθεί το ρεσιτάλ της Μαρίας Κάλας στη «Νόρμα» του Βιτσέντζο Μπελίνι. Την ίδια χρονιά στο Ηρώδειο θα ανέβουν οι «Πέρσες» από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, σε μία ιστορική παράσταση, ενώ ο Μίκης Θεοδωράκης θα παρουσιάσει τη «Ρωμιοσύνη». Το Ηρώδειο καθιερώνεται, πλέον, ως το επίκεντρο της ελληνικής πολιτιστικής δραστηριότητας φιλοξενώντας στη σκηνή του τα μεγαλύτερα ονόματα του διεθνούς καλλιτεχνικού στερεώματος: Από τον Φρανκ Σινάτρα και τον Λέοναρντ Μπερνστάιν μέχρι τους Γεχούντι Μενουχίν, Σβιατοσλάβ Ρίχτερ, Ρούντολφ Νουρέγιεφ, Μάρθα Γκράχαμ, Μαργκότ Φοντέιν, Μορίς Μπεζάρ, Λάιζα Μινέλι, Μονσερά Καμπαγιέ, Πλάθιντο Ντομίνγκο, Λουτσιάνο Παβαρότι, Χοσέ Καρέρας, Έλτον Τζον, Νταϊάνα Ρος κ.ά.
Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
