Γιούρι Γκαγκάριν: Σαν σήμερα η πτήση του πρώτου κοσμοναύτη στο διάστημα

Την επέτειο της πρώτης διαστημικής πτήσης, στις 12 Απριλίου 1961, του Γιούρι Γκαγκάριν γιορτάζει με συγκίνηση σήμερα η Ρωσία, που παραμένει 60 χρόνια μετά εθνικός ήρωας και σύμβολο της σοβιετικής υπεροχής στην κατάκτηση του Διαστήματος.

Πηγή τεράστιας εθνικής υπερηφάνειας στην Ρωσία, η πτήση του Γκαγκάριν γιορτάζεται την ώρα που η ρωσική διαστημική βιομηχανία γνωρίζει δυσκολίες. Αν και η χώρα παραμένει μεγάλη διαστημική δύναμη, δυσκολεύεται να βρει τον βηματισμό της μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης.

Ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θα βρεθεί σήμερα στο Ενγκελς, 700 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μόσχας, στην πίστα προσεδάφισης του σοβιετικού κοσμοναύτη, όπου έχει ανεγερθεί μνημείο προς τιμήν αυτής της ιστορικής διαστημικής πτήσης.

Στις 12 Απριλίου 1961, στις 09.07 ώρα Μόσχας, ο Γιούρι Γκαγκάριν πρόφερε την λέξη που έμεινε χαραγμένη στην μνήμη ξεκινώντας την αποστολή του:

«Φύγαμε», πριν το διαστημικό όχημα Vostok εκτοξευθεί από το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ στην σοβιετική δημοκρατία του Καζακστάν. Η πτήση του θα διαρκέσει 108 λεπτά, τον χρόνο που θα χρειασθεί για να πραγματοποιήσει μία περιστροφή γύρω από την Γη πριν προσεδαφισθεί στην ρωσική στέπα.

Η μικροσκοπική κάψουλα Vostok, όπου στριμώχθηκε υπό ακραίες συνθήκες κατά την ιστορική πτήση ο Γιούρι Γκαγκάριν, εκτίθεται στο μουσείο Κατάκτησης του Διαστήματος στην Μόσχα, στο πλαίσιο έκθεσης με τίτλο «Πρώτος», που ανοίγει αύριο τις πόρτες της.

Εκτός της κάψουλας, στο μουσείο θα εκτεθούν από αύριο προσωπικά αντικείμενα του Γιούρι Γκαγκάριν, από ενθύμια της παιδικής του ηλικίας μέχρι το επιβλητικό κλειδί που χρησιμοποίησε για να ανάψει τους κινητήρες του διαστημικού του οχήματος και την εκτινασσόμενη θέση με την οποία εγκατέλειψε κατά την επιστροφή του την κάψουλα σε απόσταση επτά χιλιομέτρων από το έδαφος.

Ενωτικό σύμβολο

«Είναι ίσως το μόνο όνομα που ξέρουν όλοι στην Ρωσία. Το επίτευγμα του Γκαγκάριν είναι κατά κάποιον τρόπο αυτό που ενώνει την Ρωσία», δηλώνει ο Βιατσεσλάβ Κλιμέντοφ, υποδιευθυντής έρευνας στο μουσείο Κατάκτησης του Διαστήματος.

Συγχαίροντας τους εργαζόμενους στον ρωσικό διαστημικό τομέα, ο επικεφαλής Ντμίτρι Ρογκόζιν διαβεβαίωσε ότι η Ρωσία «θυμάται το παρελθόν» αλλά είναι επίσης επικεντρωμένη στο μέλλον» και υποσχέθηκε σύντομα «πολύ σημαντικές αλλαγές».

Παρά τις δυσκολίες και τις αποτυχίες, ο Ντμίτρι Ρογκόζιν δεν σταματά τα τελευταία χρόνια να επαίρεται για τα μεγάλα μελλοντικά προγράμματα, όπως η κατασκευή σταθμού στην Σελήνη μαζί με την Κίνα ή ένα νέο υπερσύγχρονο διαστημικό σκάφος.

Χθες, σε συνέντευξή του στην ρωσική τηλεόραση μίλησε για το σχέδιό του για την αποστολή κοσμοναυτών στην Σελήνη μέχρι το 2030, με προϋπολογισμό «δέκα φορές χαμηλότερο από της Nasa».

Οι κοσμοναύτες του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού πρόσθεσαν τις φωνές τους στους εορτασμούς της σημερινής επετείου, με τον Ολεγκ Νοβίτσκι να χαιρετίζει «108 θρυλικά λεπτά που είναι υπόδειγμα ηρωισμού».

Ο διαστημικός τομέας σε κρίση

Το 1957, η Σοβιετική Ενωση ήταν η πρώτη που έθεσε σε τροχιά δορυφόρο, τον Sputnik, αλλά η πτήση του Γιούρι Γκαγκάριν έμεινε στην Ρωσία σύμβολο της σοβιετικής υπεροχής απέναντι στις ΗΠΑ στον διαστημικό τομέα.

Ο Γιούρι Γκαγκάριν, που σκοτώθηκε πρόωρα το 1968 στην συντριβή του αεροπλάνου που πιλοτάριζε, έγινε για όλες τις διαστημικές υπηρεσίες του κόσμου το πρόσωπο και το σύμβολο της κατάκτησης του Διαστήματος.

Εξήντα χρόνια μετά, η Ρωσία συνεχίζει να στέλνει άνδρες και γυναίκες στο Διάστημα. Ενας πύραυλος Soyuz, με το πρόσωπο του Γκαγκάριν, εκτοξεύθηκε την Παρασκευή από το Μπαϊκονούρ προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό με δύο Ρώσους και έναν Αμερικανό.

Αλλά το διαστημικό άστρο της Μόσχας τρεμοσβήνει. Αν και οι πύραυλοι Soyuz παραμένουν αξιόπιστοι και η Ρωσία έχει επιβληθεί ως εταίρος στην διαστημική βιομηχανία, η χώρα υπολείπεται στην καινοτομία και έχει καταγράψει μία σειρά από αποτυχίες τα τελευταία χρόνια, με μία σειρά αποτυχημένων εκτοξεύσεων.

Αιτία, τα χρόνια προβλήματα χρηματοδότησης, αλλά επίσης η διαφθορά, με επίκεντρο το κοσμοδρόμιο του Βοτότσνι στην ρωσική Απω Ανατολή, που στοχεύει να αντικαταστήσει το Μπαϊκονούρ, που σήμερα νοικιάζει από το Καζακστάν η Μόσχα.

Τον περασμένο χρόνο, η Ρωσία έχασε επίσης το μονοπώλιο των πτήσεων προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, με την είσοδο στην επιχείρηση της αμερικανικής ιδιωτικής εταιρείας SpaceX.

Γερμανοί αστροναύτες για τον Γιούρι Γκαγκάριν

«Δεν κατάλαβα καν ότι ο Γιούρι Γκαγκάριν πέταξε στο διάστημα», θυμάται ο Γκέρχαρντ Τίλε, ένας από τους δώδεκα περίπου Γερμανούς αστροναύτες. «Κρατήθηκε μυστικό. Μόνο όταν ολοκληρώθηκε επιτυχώς η πτήση έγιναν γνωστά τα μεγάλα νέα», λέει.

Ο θρυλικός κοσμοναύτης Γιούρι Γκαγκάριν

Ο Τίλε μεγάλωσε στη Δυτική Γερμανία. Σύμφωνα με τον 67χρονο σήμερα αστροναύτη, το ενδιαφέρον του για διαστημικά ταξίδια ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 με τις πτήσεις των ΗΠΑ στο διάστημα. Εκείνη την εποχή οι ΗΠΑ ήταν «πολύ πιο ανοιχτές» από τη Σοβιετική Ένωση. Ο Γκέρχαρντ Τίλε πέταξε στο διάστημα με το αμερικανικό διαστημικό λεωφορείο Endeavour το 2000.

«Το τι συνέβαινε στη Σοβιετική Ένωση το μάθαμε μετά. Οι πληροφορίες στη Δυτική Γερμανία ήταν πολύ περιορισμένες», θυμάται.

Σε κάποιο σημείο ο Ρώσος Γκαγκάριν άρχισε να τον ενδιαφέρει, αλλά δεν ήταν ποτέ τόσο παρών όσο ο Νιλ Άρμστρονγκ, ο οποίος ήταν ο πρώτος άνθρωπος που πάτησε στο φεγγάρι στις 21 Ιουλίου 1969.

Βόλτα στο διάστημα

Ο Ράινχολντ Έβαλντ είχε παρόμοιες εμπειρίες. Όταν ο Γκαγκάριν έκανε τη θεαματική διαστημική πτήση του με το διαστημόπλοιο Vostok 1 στις 12 Απριλίου 1961, ήταν ακόμα μικρό παιδί και έτσι δεν έχει σχεδόν καθόλου αναμνήσεις από την ιστορική στιγμή.

Αυτό που έμεινε στο μυαλό του, ωστόσο, ήταν ο πρώτος περίπατος στο διάστημα, τον οποίο έκανε ο Ρώσος Αλεξέι Λεόνοβ το 1965. «Αυτή ήταν η στιγμή που συνειδητοποίησα για πρώτη φορά ότι υπήρχαν δύο ρεύματα: οι Αμερικανοί που ήθελαν να πλησιάσουν το φεγγάρι με το πρόγραμμα Apollo και οι επιτυχίες των ρωσικών διαστημικών ταξιδιών», λέει.

Διαστημική βάση στο Μπαϊνοκούρ-Εκτόξευση Sojus MS-18 προς ISS

Ο 64χρονος Ράινχολντ Έβαλντ θυμάται την κρίση λίγο πριν από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Οι υπάλληλοι στο κέντρο ελέγχου δεν είχαν πληρωθεί για εβδομάδες και κόλλησαν μια αφίσα που έλεγε: «Η δουλειά μας είναι συμπαντική, η αμοιβή μας είναι αστεία».

Ο αστροναύτης Γκέρχαρντ Τίλε προετοιμαζόταν επίσης για μια πτήση στο διάστημα στη Ρωσία ως αντικαταστάτης ενός Ολλανδού αστροναύτη το 2003. Θυμάται πως στα αποδυτήρια κοίταξε στο ντουλάπι του Γιούριν Γκαγκάριν. «Εκεί ήταν φυλαγμένες οι ρακέτες τένις και ο αθλητικός του εξοπλισμός σε μια προθήκη από πλεξιγκλάς».

Κάθισα και κοίταζα το ντουλάπι του Γκαγκάριν. Είναι ένα ιδιαίτερο συναίσθημα να γνωρίζεις ότι βρίσκεσαι στο ίδιο δωμάτιο και πατάς στα ίδια πλακάκια με τον Γιούρι Γκαγκάριν, τον πρώτο άνθρωπο που πάτησε στο διάστημα», λέει.

Τι σκέφτεται η σημερινή γενιά για τον Γκαγκάριν;

Ο Ματίας Μάουρερ, ένας από τους δύο ενεργούς Γερμανούς αστροναύτες, προετοιμάζεται τώρα για την πρώτη του πτήση στο διάστημα. Εάν όλα πάνε καλά, ο 51χρονος θα πετάξει το φθινόπωρο για το ISS με το διαστημόπλοιο DragonX της αμερικανικής εταιρείας SpaceX το φθινόπωρο. Όσο πλησιάζει η μέρα τόσο πιο πολύ σεβασμό αισθάνεται για τον Γκαγκάριν.

Η προσγείωση πίσω στη Γη, μετά από 108 λεπτά πτήση

Στους Γερμανούς αστροναύτες, η φήμη του Γκαγκάριν δεν έχει ξεθωριάσει ακόμη και μετά από 60 χρόνια. «Είναι ο απόλυτος ήρωας», λέει ο Ματίας Μάουρερ, «ειδικά λόγω των συνθηκών υπό τις οποίες πέταξε ο πρώτος άνθρωπος στο διάστημα».