Φως σε ένα από τα πιο μεγάλα αινίγματα της αρχαιότητας επιχειρεί να ρίξει η ΕΡΤ, με μια εσωτερική παραγωγή υψηλών ποιοτικών προδιαγραφών που συμμετείχε στο Επίσημο Πρόγραμμα του 22ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Πρόκειται για το επιστημονικό ντοκιμαντέρ «Το αίνιγμα της Κέρου», που κάνει παγκόσμια τηλεοπτική πρεμιέρα στην ΕΡΤ1, τη Δευτέρα 20 Ιουλίου 2020 στις 22:00.

Η δημοσιογράφος της ΕΡΤ Αντριάνα Παρασκευοπούλου, μέλος της ανασκαφικής ομάδας την περίοδο 2018-2019, κατέγραψε την ανασκαφή που πραγματοποιείται στο νησί από τη Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή και το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, υπό τη διεύθυνση του Λόρδου Κόλιν Ρένφριου και του δρος Michael Boyd σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και τον Προϊστάμενό της Δημήτρη Αθανασούλη.

O Λόρδος Κόλιν Ρένφριου, ένας από τους μεγαλύτερους προϊστορικούς αρχαιολόγους όλων των εποχών, αφιέρωσε το πολυεπίπεδο έργο του στη λύση του αινίγματος που απασχολεί την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα για δεκαετίες: σε αυτό το μικρό και ακατοίκητο νησί των Κυκλάδων έχουν βρεθεί εκατοντάδες θραύσματα από σπασμένα κυκλαδικά ειδώλια, που όμως δεν ενώνονται μεταξύ τους.

Κέρος: Απρόσμενα αρχαιολογικά ευρήματα στην καρδιά του Αιγαίου

Αυτό το μυστήριο, που παραμένει ακόμα άλυτο, προσπαθεί να λύσει για πολλές δεκαετίες ο καθηγητής Ρένφριου, ο οποίος αποκαλύπτει στην κάμερα της ΕΡΤ ότι η Κέρος αποτελεί το πρώτο θαλάσσιο ιερό σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει όλα τα σπουδαία ευρήματα και τον πολύπλοκο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό στη νησίδα Δασκαλιό, που μαρτυρά έναν εξελιγμένο οικισμό της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, ο οποίος θα μπορούσε να συγκριθεί μόνο με εκείνον της Κνωσού στην Κρήτη κατά την ίδια περίοδο.

Τη δεκαετία του 1950 η Κέρος πρωταγωνίστησε σε μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις λαθρανασκαφής παγκοσμίως. Το μεγαλύτερο μέρος των κλεμμένων μαρμάρινων ειδωλίων του Κυκλαδικού Πολιτισμού κατέληξε σε προσωπικές συλλογές. Δεκαετίες αργότερα πουλήθηκε μια πλούσια συλλογή με τον τίτλο «Ο θησαυρός της Κέρου», ενώ έπειτα από πολλές δημοπρασίες, τα περισσότερα αρχαία της συλλογής μεταφέρθηκαν στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

Έρευνα-αρχισυνταξία-παρουσίαση: Αντριάνα Παρασκευοπούλου.

Σκηνοθεσία: Κώστας Μαχαίρας

Διεύθυνση φωτογραφίας: Μανόλης Βουρεξάκης. Κάμερα: Κωνσταντίνος Ρηγόπουλος.

Ήχος: Νίκος Παλιατσούδης

Μοντάζ: Δανάη Μανουσαρίδη

Μουσική: Βαγγέλης Φάμπας

Διεύθυνση παραγωγής: Μιχάλης Δημητρακάκος.

Λίγα λόγια για την Κέρο

Για χρόνια οι αρχαιολόγοι είχαν προβληματιστεί σχετικά με τον ρόλο του νησιού τα αρχαία χρόνια. Ο αρχαιολόγος Χρίστος Ντούμας είχε συμπεράνει ότι στη θέση Κάβος που έδρασαν οι αρχαιοκάπηλοι λειτουργούσε νεκροταφείο που πιθανόν καταστράφηκε από κάποια φυσική καταστροφή.

Το νεκροταφείο άνηκε στον οικισμό Δασκαλιό, ο οποίος αποτελούσε σημαντικό εμπορικό λιμάνι της αρχαιότητας. Σύμφωνα με την Φ. Ζαφειροπούλου, η οποία ανακάλυψε ανάμεσα στα ευρήματα πολλά μαρμάρινα αντικείμενα, η Κέρος αποτελούσε σημαντικό κέντρο μαρμαρογλυπτικής των Κυκλάδων κατά τη 3η χιλιετία π. Χ.

Τη δεκαετία του ’70 διατυπώθηκε η άποψη ότι η περιοχή Κάβος ήταν ένας αποθέτης που σχετιζόταν με τελετουργίες προς τιμήν των νεκρών.  Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο και διδάκτορα του Πανεπιστημίου Κέμπριτζ, Κόλιν Ρένφριου, που βρέθηκε στο νησί τη δεκαετία του ’60 και πραγματοποίησε επιπλέον ανασκαφές το 2006, τα ειδώλια ήταν ήδη σπασμένα από την αρχαιότητα.

Με αυτή τη διαπίστωση έλυσε ένα ακόμη μεγάλο μυστήριο της Κέρου. Όπως ανέφερε, οι δημιουργοί τους κατέστρεφαν τα γλυπτά κατά τη διάρκεια κάποιας τελετουργίας, τα μετέφεραν από τις Κυκλάδες στην Κέρο και τα εναπόθεταν στον Κάβο, που αποτελούσε την περίοδο εκείνη ένα μεγάλο ιερό.

Η άποψη του Ρένφριου είναι η επικρατέστερη σχετικά με τη λειτουργία του Κάβου και επιβεβαιώνει τις παλαιότερες θεωρίες ότι το νησί ήταν μέρος μεγάλης λατρευτικής σημασίας για τους Κυκλαδίτες….