Εισήγηση της Πρυτάνεως του Παντείου Πανεπιστημίου στο 13ο Συνέδριο της Ν.Δ. | panteion alumni

«Κοινωνικά στερεότυπα και λαϊκισμός:  Δύο όψεις του ίδιου νομίσματος» η εισήγηση της Πρυτάνεως του Παντείου Πανεπιστημίου, Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, κ. Ισμήνης Κριάρη , στο 13ο Συνέδριο της Νέας Δημοκρατίας.

Αναλυτικά όσα αναφέρει ανακοίνωση της Νέας Δημοκρατίας:

Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2019

Εισήγηση της Πρυτάνεως του Παντείου Πανεπιστημίου, Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών, κ. Ισμήνης Κριάρη, με θέμα: «Κοινωνικά στερεότυπα και λαϊκισμός:  Δύο όψεις του ίδιου νομίσματος» στο 13ο Συνέδριο

της Νέας Δημοκρατίας

Κύριε Πρόεδρε της Κυβερνήσεως, κύριε Πρόεδρε των Ελλήνων Ευρωβουλευτών, κύριε Καλαφάτη, εκλεκτές προσκεκλημένες, εκλεκτοί προσκεκλημένοι, είναι μεγάλη χαρά και τιμή για εμένα να βρίσκομαι σήμερα εδώ μετά από αυτή την τιμητική πρόσκληση η οποία είναι συγχρόνως και μια μεγάλη πρόκληση. Πρόκληση να μιλήσω σε ένα ακροατήριο πολιτικοποιημένο, σε ένα ακροατήριο το οποίο έχει ήδη ακούσει τόσους εκλεκτούς ομιλητές και πολιτικούς οι οποίοι ανέλυσαν το φαινόμενο του λαϊκισμού με επιστημονική ουσιαστικά εμβρίθεια και μετά από τον κ. Παππά ο οποίος μας έδωσε ένα πανόραμα του τι σημαίνει λαϊκισμός και ποια είναι η ιστορική του εξέλιξη.

Επιτρέψτε μου να αρχίσω με μια φράση του παλαιού και αείμνηστου Προέδρου της Νέας Δημοκρατίας και Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Μητσοτάκη ο οποίος στο τελευταίο του βιβλίο στον Παπαχελά λέει ότι ο λαϊκισμός δεν είναι τελευταίο φαινόμενο. Ο λαϊκισμός πάντοτε υπήρχε και θα συνεχίσει να υπάρχει.

Και επιτρέψτε μου να θυμίσω ότι ο πρώτος λαϊκιστής που αναφέρεται στην ιστορία είναι εκείνος τον οποίο αναφέρουν οι αρχαίοι ιστορικοί, ο Κλέονας ο οποίος διαδέχθηκε τον Περικλή μετά το θάνατο του Περικλή σε μια περίοδο που πλέον ο πελοποννησιακός πόλεμος είχε αρχίσει να καταστρέφει την αρχαία Αθήνα. Και ο Κλέονας χρησιμοποιώντας ένα ιδιαιτέρως έντονο ύφος και τρόπο συμπεριφοράς κατάφερνε να πείθει τους Αθηναίους να λαμβάνουν αποφάσεις οι οποίες δεν ήταν σωστές. Δεν ονομαζόταν λαϊκιστής τότε, ονομαζόταν δημαγωγός δηλαδή εκείνος ο οποίος μπορούσε να οδηγήσει το Δήμο και ενώ στην αρχή η λέξη ήταν ουδέτερη να τον οδηγήσει προς το καλό ή να τον οδηγήσει προς το κακό, σιγά-σιγά δημαγωγός σήμαινε αυτός που οδηγεί το λαό μόνο προς το κακό.

Και ο Αριστοφάνης έχει αφιερώσει μια ολόκληρη κωμωδία τους Ιππείς για το λαϊκιστή και δημαγωγό Κλέονα όπου χρησιμοποιεί αντίστοιχο τρόπο για να τον περιγράψει, άκρως προσβλητικό «μούτρο, φωνακλά, αλήτη, πλημμύρισε από το θράσος σου όλη η γη και η συνέλευση όλη, τα ταμεία, τα γραφεία και τα δικαστήρια, εσύ που ανακατεύεις τον πάτο του ποταμιού, που την πόλη την τάραξες ολόκληρη, ξεκούφανες με τις φωνές σου την Αθήνα και παραμονεύεις πάνω από τα βράχια για τους φόρους, όπως ο ψαράς του τόνους».

Δεν ήταν όμως μόνο ο Αριστοφάνης ο οποίος περιποιήθηκε με τον τρόπο αυτό τον Κλέονα, ήταν και ο Θουκυδίδης που τον λέει τον πιο βίαιο άντρα, ήταν τέλος και ο Αριστοτέλης στην Αθηναίων Πολιτεία ο οποίος λέει ότι διέφθειρε το λαό με τα παράφορα πάθη του περισσότερο από κάθε άλλο. Ήταν αυτός που πρώτος άρχιζε να κραυγάζει και να υβρίζει από του βήματος της Εκκλησίας του Δήμου και ο οποίος μίλησε με αγοραίο τρόπο και δημαγωγικό τρόπο ενώ οι άλλοι μιλούσαν με ευπρέπεια.

Είναι πολλοί οι δημαγωγοί στην ιστορία, ακόμα και ο Λούθηρος θεωρείται από πολλούς ως δημαγωγός διότι χρησιμοποίησε ένα πολύ απλό τρόπο για να μπορέσει να μιλήσει για τα σύνθετα προβλήματα της εποχής του και μια πάρα πολύ έντονη γλώσσα και τελικά επικράτησε στη μισή περίπου Ευρώπη. Όμως ο λαϊκισμός ο σημερινός είναι λίγο διαφορετικός από το λαϊκισμό των παλαιών δημαγωγών, είναι ο λαϊκισμός ο οποίος στηρίζεται πάνω στην διαφορά μεταξύ του «εμείς», ο λαός και «εκείνοι» της ελίτ. Και είναι ο λαϊκισμός ο οποίος προσφέρει εύκολες λύσεις σε δύσκολα προβλήματα. Το ανέλυσε πάρα πολύ ο κύριος Παππάς και δεν θα ήθελα να μιλήσω παραπάνω, θα ήθελα μόνο να αναφερθώ λίγο στα στερεότυπα.

Στερεότυπα είναι οι κοινωνικές συμπεριφορές οι οποίες αναπτύσσονται στην κοινωνία και οι οποίες βρίσκονται σε σχεδόν άμεση σχέση με το λαϊκισμό, υπό την έννοια ότι ο λαϊκισμός μπορεί να τα χρησιμοποιήσει για να πετύχει τους σκοπούς του. Μπορεί να τα ενθαρρύνει επιπλέον και μπορεί να δημιουργήσει εκρηκτικά μείγματα προς όφελος των λαϊκιστικών θεσμών. Ένα πολύ γνωστό στερεότυπο ήταν το στερεότυπο για τον Εβραίο, το οποίο κυριάρχησε στην πολιτική της κεντρικής Ευρώπης του Μεσοπολέμου. Μέσω αυτού του στερεότυπου ξαφνικά ενώ οι Εβραίοι αποτελούσαν συστατικά στοιχεία των ευρωπαϊκών κοινωνιών, φτάσαμε στο να έχουμε τους φυλετικούς νόμους το 1933. Το στερεότυπο δηλαδή μετετράπη σε πολιτική πρακτική και από εκεί και μετά είχαμε την τελική λύση η οποία κατέληξε στο ολοκαύτωμα. Και εκτός από το στερεότυπο αυτό υπάρχουν και άλλα στερεότυπα τα οποία έχουν πάρα πολύ γίνει γνωστά. Ένα από τα πιο γνωστά στερεότυπα είναι εκείνο το οποίο αναφέρεται στις μειωμένες δυνατότητες των γυναικών. Και μια που βρίσκομαι σήμερα εδώ επιτρέψτε μου να θυμίσω ότι οι γυναίκες οι οποίες έσπασαν το στερεότυπο προέρχονται από αυτό το χώρο. Η αείμνηστη Λίνα Τσαλδάρη η οποία ήταν η πρώτη γυναίκα Υπουργός του Λαϊκού Κόμματος, η πρώην Πρόεδρος της Βουλής, κα Άννα Ψαρούδα – Μπενάκη. Η πρώην Δήμαρχος Αθηναίων και η πρώτη Υπουργός Εξωτερικών, κα Ντόρα Μπακογιάννη και η πρώην Υπουργός Υγείας και πρώην Επικεφαλής των Ευρωβουλευτών της Νέας Δημοκρατίας, η κυρία Μαριέττα Γιαννάκου. Αναφέρομαι σε αυτές, γιατί αποτελούν ιστορικά παραδείγματα. Δεν αναφέρομαι στις νυν κυρίες της Νέας Δημοκρατίας της Βουλής, οι οποίες έχουνε μεγάλη παρουσία και λαμπρό δρόμο μπροστά τους.

Τα στερεότυπα είναι και αυτά δυστυχώς κάτι που μας το έδειξαν οι αρχαίοι Έλληνες πάλι, όπως λέει στην Αντιγόνη η Ισμήνη, λογάριασε πρώτα καλά. Γυναίκες γεννηθήκαμε. Σε πόλεμο δεν γίνεται να μπούμε με τους άνδρες. Μας κυβερνάνε δυνατοί και είναι ανάγκη και σε αυτά και σε άλλα πιο πικρά, να σκύβουμε κεφάλι. Θέλω να σας πω μια προσωπική ιστορία για αυτό το στερεότυπο.

Όταν εγώ σκεφτόμουν να βάλω υποψηφιότητα για Πρύτανης, μου είπαν πολλοί, βρε παιδάκι μου τι κάθεσαι και παιδεύεσαι; Αφού το ξέρεις. Γυναίκες Πρυτάνεις στην Ελλάδα δεν γίνονται. Εγώ το σκέφτηκα λίγο αυτό και το έκανα προεκλογικό σύνθημα. Μου έλεγαν: γιατί βάζεις υποψηφιότητα; Και τους έλεγα, θέτω εαυτήν στην υπηρεσία της επιστήμης. Κάνω ένα κοινωνικό πείραμα. Αφού γυναίκες δεν γίνονται Πρυτάνεις, θέλω να δω βρε αδερφέ πόσες ψήφους θα πάρω. Και τελικώς εξελέγην.

Δεν εξελέγην μόνο εγώ. Σας ευχαριστώ. Δεν εξελέγην μόνο εγώ. Έχουνε εκλεγεί και άλλες τρεις κυρίες Πρυτάνεις. Ήρθε κάποτε να μας δει στη Σύνοδο των Πρυτάνεων ένας συνάδελφος από την Κύπρο. Ρώτησε πόσες γυναίκες Πρυτάνεις είσαστε, και λέει ένας συνάδελφος Έλληνας Πρύτανης, είναι τέσσερις. Ότι χρειάζεται δηλαδή για να τηρούμε τα προσχήματα. Και θέλω να πω, είναι και αυτό ένα θέμα. Όχι να παίρνουν οι γυναίκες θέσεις για να τηρούμε τα προσχήματα. Να τις παίρνουν γιατί υπάρχει μία πεποίθηση ότι έχουν να δώσουν πάρα πολλά σε όλους τους τομείς.

Βέβαια, μετά διάβασα κάτι το οποίο με παρηγόρησε. Διάβασα προχθές ότι μία κάρτα πιστωτική, την οποία έχει εκδώσει η εταιρεία Apple, σε συνδυασμό με την Master Card και με τη Visa, αυτή η κάρτα δίνει άλλες δυνατότητες στους άντρες και άλλες δυνατότητες στις γυναίκες που έχουν τα ίδια περιουσιακά στοιχεία.

Και αυτό το βρήκε ένας Δανός, ο οποίος είχε κοινή φορολογική δήλωση με τη γυναίκα του, τα ίδια περιουσιακά στοιχεία, εφόσον θεωρούνταν όλα εξ ημισείας και από πλευράς αποδοχών και από πλευράς ακινήτου περιουσίας. Πήγε, λοιπόν, στην Apple και τους είπε: Γιατί εγώ έχω άλλο όριο αναλήψεως και άλλο πιστωτικό όριο; Και του απάντησαν: Ξέρετε, αυτό δεν μπορεί να συμβαίνει, μήπως κάτι έκαναν οι αλγόριθμοι. Ο άνθρωπος τους είπε τους αλγόριθμους, τους κάνουν άνθρωποι. Συνεπώς τι στοιχεία δώσατε στους αλγορίθμους; Και ρωτώντας βρήκε ότι στους αλγορίθμους είχαν δώσει το στοιχείο ότι οι γυναίκες είναι πιο σπάταλες και είναι περισσότερο χωρίς σκέψη στην οικονομική τους συμπεριφορά και άρα λοιπόν ο αλγόριθμος, αφού επεξεργάστηκε αυτά τα στοιχεία, κατέληξε ότι άλλη δυνατότητα πρέπει να έχουν οι γυναίκες και άλλη οι άντρες. Αφού το άκουσα και εγώ αυτό παρηγορήθηκα που στην Ελλάδα γυναίκες πρυτάνεις δεν γίνονται.

Θέλω να πω ότι αυτό το στερεότυπο είναι ιδιαιτέρως έντονο σε πολλές χώρες, ακόμα και στις χώρες που υποτίθεται ότι έχουν άλλου είδους κοινωνικές συνθήκες και άλλου είδους παρουσία των γυναικών. Και όπως έδειξε μία έκθεση της McKinsey είναι από τα στερεότυπα τα οποία πρέπει να καταπολεμηθούν διότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε η McKinsey αν εργάζονταν οι γυναίκες όσο και οι άντρες θα ήταν δυνατόν σε μία δεκαετία να υπάρξει μια επιπλέον αύξηση του εθνικού προϊόντος κατά περίπου 12 δισεκατομμύρια. Συνεπώς δεν είναι μόνο θέμα τι δυνατότητες έχουν οι γυναίκες, είναι και θέμα τι θα μπορούσαν να προσφέρουν οι γυναίκες.

Στο θέμα σχετικά με τα σημερινά στερεότυπα και τον λαϊκισμό δεν έχουν υπάρξει πάρα πολλές μελέτες. Βρήκα όμως μία μελέτη την οποία την είχε χρηματοδοτήσει η Βουλή της Φιλανδίας και η Βουλή της Ισπανίας. Η μελέτη αυτή εξέταζε την πολιτική έναντι των γυναικών δύο λαϊκιστικών κομμάτων, των Podemos στην Ισπανία και του Κόμματος των Φιλανδών στην Φιλανδία. Εξέτασαν λοιπόν τα προγράμματα του κόμματος, εξέτασαν τις Επιτροπές του κόμματος, εξέτασαν όλα τα κείμενα του κόμματος και βρήκαν ότι πάνω κάτω είναι τα ίδια. Μετά όμως ρώτησαν και τις γυναίκες, τις Ισπανίδες και τις Φινλανδές, τι συμπεριφορά έχουν από τους άνδρες και τι προοπτικές τους δίνονται μέσω της παρουσίας τους σε αυτά τα κόμματα. Και οι απαντήσεις δυστυχώς ήταν ίδιες. Ότι και το ένα και το άλλο δεν ενθαρρύνει τις γυναίκες να έχουν πολιτικούς ρόλους, δεν τους δίνει τη δυνατότητα να αποκτήσουν θέσεις ηγεσίας και όπως τελείωνε αυτό το άρθρο, τελικώς θα έπρεπε τα δύο αυτά κόμματα να ασχοληθούν να καταπολεμήσουν το «ethos of hegemonic masculinity», το ήθος της ηγεμονικής ανδροκρατίας, που σημαίνει σε απλά ελληνικά ότι είτε στον αριστερό λαϊκισμό είτε στο δεξιό λαϊκισμό, οι γυναίκες χαΐρι δεν έχουν.

Θέλω να πω ότι όλα αυτά είναι φαινόμενα τα οποία όπως μας είπαν και οι προλαλήσαντες πολιτικοί, τα αντιμετωπίζουν τα κόμματα τα οποία βρίσκονται στην ομπρέλα του ΕΛΚ, με πάρα πολλή συνέπεια και κάνουν πάρα πολύ μεγάλες προσπάθειες. Θέλω να πω όμως ότι αυτά είναι θέματα που δεν θέλουν μόνο ενημέρωση και εκπαίδευση στα δικαιώματα, θέλουν και πολιτικές.

Επιτρέψτε μου να θυμίσω δύο πολιτικές. Το ένα παράδειγμα, αν θυμηθούμε όλοι ποια ήταν η κατάσταση της γυναίκας την εποχή που έγραφε ο Παπαδιαμάντης, τέλος 19ου, αρχή 20ου αιώνα, τότε που έγραφε τη Φόνισσα για να δείξει ότι οι γυναίκες δεν είχαν στον ήλιο μοίρα και θα έπρεπε καλύτερα να πέθαιναν από μωρά. Τότε, άνθρωποι οι οποίοι είχαν ζήσει στο εξωτερικό άλλαξαν όλο αυτό το κλίμα με το να ιδρύσουν δύο καταπληκτικά σχολεία. Το Ζάππειο για τα κορίτσια στην Κωνσταντινούπολη και το Αρσάκειο στην Ελλάδα και μέσα σε μία δεκαπενταετία η τύχη της γυναίκας άλλαξε, η εικόνα της γυναίκας άλλαξε. Αυτό δεν ήταν μόνο μία κίνηση η οποία έγινε από ανθρώπους οι οποίοι είχαν τα χρήματα και τη διάθεση να προσφέρουν. Έγινε από ανθρώπους οι οποίοι είχαν πολιτική σκέψη, υπό την ευγενέστερη έννοια της λέξης, δηλαδή ήθελαν να αλλάξουν τη μοίρα των ανθρώπων από τους οποίους προερχόταν.

Και ένα δεύτερο παράδειγμα έχει να κάνει με ένα σεπτό ιεράρχη, όσοι είναι από την Κρήτη το έχουν ακούσει, τον Ειρηναίο Γαλανάκη, Μακαριστό Μητροπολίτη Κισάμου και Σελίνου, ο οποίος είχε γίνει δεσπότης στην πλέον στερημένη επαρχία της Κρήτης, μια επαρχία που είχε μόνο βράχια και τίποτε άλλο, ούτε ελιές, ούτε αμπέλια, ούτε χαρούπια και αυτός σκέφτηκε τότε -τέλος δεκαετίας του ’50, αρχές δεκαετίας του ’60- να συνενώσει όλες τις γυναίκες, να κάνει Συλλόγους Κυριών και Δεσποινίδων, να τους δώσει φωνή και να ξεκινήσει μία πολύ αργή διαδικασία αναβιώσεως της οικοτεχνίας. Γιατί μπορεί αυτές οι γυναίκες να μην είχαν τυπική μόρφωση, ο Ειρηναίος όμως ήξερε την αισθητική την οποία κουβαλούσαν μέσα τους, τον πλούτο που είχαν και έτσι ξεκίνησε μία διαδικασία επαναφοράς των κεντημάτων, επαναφοράς του αργαλειού, δημιουργίας εισοδήματος και τελικά ανάστησε αυτές τις δύο επαρχίες και τις έκανε βιώσιμες σε μία εποχή που δεν ήταν γνωστός ο όρος της βιώσιμης ανάπτυξης, ούτε ΕΣΠΑ υπήρχαν, ούτε Περιφέρειες υπήρχαν, ούτε τίποτα.

Θέλω να πω δηλαδή ότι αυτό το οποίο χρειάζεται είναι να γίνει περισσότερο συνείδηση, όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά και σε πρακτικό η έννοια της πολιτικής συμμετοχής, αυτό το οποίο λέει ένα τελευταίο βιβλίο πάρα πολύ γνωστό, Γιατί Αποτυγχάνουν τα Έθνη, που λέει ότι ο λόγος για τον οποίο αποτυγχάνουν τα έθνη είναι γιατί έχουν κλειστά συστήματα. Κλειστά πολιτικά συστήματα που οδηγούν σε κλειστά οικονομικά συστήματα και όταν αυτά τα κλειστά συστήματα μετατραπούν σε ανοικτά πολιτικά συστήματα με την έννοια του πλουραλισμού και της ευθύνης, τότε θα μπορούμε να ελπίζουμε σε καλύτερες μέρες. Αυτό δηλαδή το οποίο είναι και στο πρόγραμμα αυτού του κόμματος, στο Συνέδριο το οποίο έρχεται σήμερα εδώ.

Σας ευχαριστώ.