Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» φούντωσε την έχθρα μεταξύ Ισραήλ – Τουρκίας

Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας την τελευταία τετραετία διανύουν μία τεράστια απόσταση, η οποία ορίζεται από την αποκατάστασή τους το 2022 και τα σχέδια ενεργειακής συνεργασίας που ακολούθησαν μέχρι την εμπορική ρήξη και τον στρατιωτικό ανταγωνισμό στη Συρία. Οι επιχειρήσεις στη Γάζα ανέκοψαν την εξομάλυνση, και η Συρία στη μετα-Άσαντ εποχή, μετέφερε την ένταση στο γενικότερο πεδίο ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η πορεία προς την εξομάλυνση των σχέσεων Ισραήλ – Τουρκίας είχε ξεκινήσει το 2022. Τον Μάρτιο, ο Ισραηλινός πρόεδρος Ισαάκ Χέρτσογκ επισκέφθηκε την Άγκυρα και συναντήθηκε με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, σηματοδοτώντας την επανεκκίνηση των σχέσεων ύστερα από χρόνια εντάσεων. Η προσέγγιση κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν Ερντογάν και Νετανιάχου συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη. Ήταν η πρώτη γνωστή προσωπική συνάντησή τους. Στην ατζέντα βρίσκονταν η αύξηση του διμερούς εμπορίου, οι επενδύσεις και η δυνατότητα μεταφοράς ισραηλινού φυσικού αερίου μέσω Τουρκίας προς τις ευρωπαϊκές αγορές. Η Άγκυρα επιδίωκε να ενισχύσει το ρόλο της ως ενεργειακού κόμβου στην περιοχή, ενώ το Ισραήλ εξέταζε περισσότερες οδούς εξαγωγής των κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου.

Η επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, ανέτρεψαν αυτή την πορεία. Στις πρώτες ημέρες η Τουρκία προσπάθησε να διατηρήσει ρόλο διαμεσολαβητή. Καθώς οι επιχειρήσεις στη Γάζα διευρύνονταν, η τουρκική κυβέρνηση σκλήρυνε τη στάση της. Στις 25 Οκτωβρίου ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία δεν θεωρεί τη Χαμάς τρομοκρατική οργάνωση και ακύρωσε την προγραμματιζόμενη επίσκεψή του στο Ισραήλ. Η ισραηλινή κυβέρνηση ανακάλεσε διπλωμάτες για διαβουλεύσεις, και στις αρχές Νοεμβρίου η Άγκυρα ανακάλεσε τον πρεσβευτή της.

Εμπορική διάσταση

Το 2024 η κρίση μεταξύ των δύο κρατών απέκτησε οικονομική και θεσμική διάσταση. Τον Απρίλιο η Τουρκία επέβαλε περιορισμούς σε δεκάδες κατηγορίες εξαγωγών προς το Ισραήλ, και στις 2 Μαΐου ανακοίνωσε την αναστολή του διμερούς εμπορίου. Οι συναλλαγές είχαν ήδη υποχωρήσει το 2023 στα 6,8 δισ. δολάρια. Η απόφαση είχε ιδιαίτερη σημασία, επειδή το εμπόριο είχε διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα, ακόμη και σε προηγούμενες πολιτικές κρίσεις. Τον Αύγουστο η Τουρκία κατέθεσε δήλωση παρέμβασης στην υπόθεση που είχε κινήσει η Νότια Αφρική κατά του Ισραήλ στο Διεθνές Δικαστήριο, βάσει της Σύμβασης περί Γενοκτονίας. Η Άγκυρα περιόρισε, επίσης, τη συνεργασία του Ισραήλ με το ΝΑΤΟ, μπλοκάροντας συναντήσεις και κοινές δραστηριότητες. Οι απευθείας αεροπορικές συνδέσεις είχαν ήδη ανασταλεί, ενώ οι πολιτικές επαφές περιορίστηκαν στο ελάχιστο. Η οικονομική αποσύνδεση δεν ήταν απόλυτη, καθώς αζερικό πετρέλαιο εξακολούθησε να φθάνει στο Ισραήλ μέσω του αγωγού Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι δεν είναι ο πωλητής του πετρελαίου και ότι δεν καθορίζει τον τελικό προορισμό των φορτίων.

Η πτώση Άσαντ

Η πτώση του καθεστώτος Μπασάρ αλ Άσαντ στα τέλη του 2024, άλλαξε εκ νέου το περιβάλλον. Η Τουρκία απέκτησε στενή σχέση με τη νέα ηγεσία της Δαμασκού και εξελίχθηκε σε βασικό εξωτερικό υποστηρικτή της. Η Άγκυρα ανέλαβε ρόλο στην εκπαίδευση και αναδιοργάνωση των νέων συριακών ενόπλων δυνάμεων. Η ενίσχυση της κεντρικής κυβέρνησης συνδέεται για την Τουρκία με τον περιορισμό των κουρδικών δυνάμεων που θεωρεί συνδεδεμένες με το PKK. Η αυξανόμενη τουρκική παρουσία προκάλεσε ανησυχία στο Ισραήλ. Η ισραηλινή κυβέρνηση θεωρεί κρίσιμο να διατηρήσει ελευθερία στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Συρία και να αποτρέψει στρατιωτικές δυνατότητες που θα μπορούσαν να περιορίσουν την αεροπορία της.

Συνομιλίες

Από την άνοιξη του 2025 πραγματοποιήθηκαν συνομιλίες στο Αζερμπαϊτζάν για τη δημιουργία μηχανισμού αποτροπής στρατιωτικών επεισοδίων. Το Μπακού διαθέτει στενές σχέσεις με Άγκυρα και Ισραήλ και αναδείχθηκε σε ενδιάμεσο. Οι επαφές αφορούσαν την έγκαιρη ενημέρωση και την αποφυγή λανθασμένων εκτιμήσεων όταν οι δύο πλευρές κινούνται στον ίδιο επιχειρησιακό χώρο. Η ανάγκη αυτού του μηχανισμού έγινε σαφέστερη το 2026. Τον Αύγουστο, μετά από ισραηλινά πλήγματα στην αεροπορική βάση Αμπού αλ Ντουχούρ στη βορειοδυτική Συρία, οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν ότι εργάζονται για ευρύτερο σύστημα αποτροπής επεισοδίων ανάμεσα σε Ισραήλ, Τουρκία και Συρία. Η Άγκυρα δεν είχε προειδοποιηθεί, και σύμφωνα με τον Αμερικανό απεσταλμένο Τομ Μπάρακ υπήρξε κίνδυνος στρατιωτικής αντίδρασης. Η αντιπαράθεση έχει αρχίσει να αποκτά ευρύτερη γεωγραφική διάσταση. Στις 26 Δεκεμβρίου 2025 το Ισραήλ αναγνώρισε επίσημα τη Σομαλιλάνδη ως ανεξάρτητο κράτος, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Σομαλίας και της Τουρκίας. Η Άγκυρα διαθέτει ισχυρή πολιτική και στρατιωτική παρουσία στη Σομαλία και στηρίζει την εδαφική της ακεραιότητα. Η ισραηλινή κίνηση προσέθεσε έτσι ένα ακόμη πεδίο ανταγωνισμού στο Κέρας της Αφρικής και στην Ερυθρά Θάλασσα, περιοχή ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας για τις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.

Ο παράγοντας Ελλάδα

Η επιδείνωση των σχέσεων Άγκυρας – Ταελ Αβίβ συμπίπτει με την εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας – Ισραήλ και του τριμερούς σχήματος Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ. Στις 31 Αυγούστου 2026 Αθήνα και Τελ Αβίβ υπέγραψαν συμφωνία περίπου 3 δισ. ευρώ για πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας στο πλαίσιο της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Στην Άγκυρα η συνεργασία αυτή εντάσσεται συχνότερα σε μια αντίληψη στρατηγικής πίεσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Τουρκικές αναφορές περί «περικύκλωσης» συνδέουν τις ελληνικές εξοπλιστικές επιλογές, την Κυπριακή Δημοκρατία και το Ισραήλ με τις πάγιες διαφορές στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι δίαυλοι Αθήνας – Άγκυρας παραμένουν ανοικτοί, όμως η ισραηλινή παράμετρος έχει προστεθεί στο ήδη σύνθετο πλέγμα ασφάλειας των δύο χωρών, με την Άγκυρα να είναι ιδιαιτέρως αιχμηρή. Η σχεδιαζόμενη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ προσθέτει επίσης ένα πρακτικό πεδίο όπου οι τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις μπορούν να δημιουργήσουν νέες τριβές.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ

«Προσέξτε τον Καρέτσα»: Η Ντόρτμουντ ζητά να χρησιμοποιηθεί με μέτρο στο ματς της Εθνικής με τη Γερμανία

ΕΠΟΜΕΝΟ

Κρήτη: Θλίψη στη Χερσόνησο με τον θάνατο του 16χρονου Νίκου σε τροχαίο με μηχανή (βίντεο)

Παρά την πολιτική ρήξη, Τουρκία και Ισραήλ δεν έχουν διακόψει επισήμως τις διπλωματικές σχέσεις. Οι τεχνικοί δίαυλοι παραμένουν ενεργοί, εξαιτίας της Συρίας και της περιφερειακής ασφάλειας. Η τετραετία που ξεκίνησε με την επιστροφή των πρεσβευτών καταλήγει σε σχέση χαμηλής πολιτικής εμπιστοσύνης, περιορισμένων οικονομικών επαφών και αυξημένης στρατιωτικής καχυποψίας. Η Συρία, το Αιγαίο και η Κύπρος αποτελούν, πλέον, τα πιο ευαίσθητα σημεία στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ δε θα πρέπει να μένει εκτός κάδρου πως η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ενώ το Ισραήλ δεν είναι, με ό,τι να σημαίνει αυτό απέναντι στις συμβατικές υποχρεώσεις των κρατών-μελών της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

*Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»