Μαθήματα… πανδημικής ιστορίας

Η ανθρώπινη Ιστορία είναι γεμάτη λοιμούς και καταποντισμούς. Η «Πανώλη του Ιουστινιανού» αφάνισε το 40% των κατοίκων της Κωνσταντινούπολης και συνολικά 25 εκατ. ανθρώπους, ενώ στο «Μαύρο Θάνατο» του 14ου αιώνα οι νεκροί έφτασαν περίπου τα 100 εκατ. άτομα, δηλαδή το 25% του παγκόσμιου πληθυσμού! Όλες, όμως, οι παραπάνω παγκόσμιες καταστροφές αλλά και όσες ακολούθησαν, προσέφεραν στον κόσμο σημαντικά μαθήματα, που σήμερα καλείται να «διαβάσει» ξανά, εάν θέλει η εποχή μετά την πανδημία του κορωνοϊού να μην τον βρει… μετεξεταστέο σε μία από τα ίδια.

Για του λόγου το ασφαλές, το πρώτο σχετικό μάθημα είναι ότι αυτό που θέλουν περισσότερο να κάνουν οι άνθρωποι, μόλις το κακό περάσει από πάνω τους και τους αφήσει όρθιους πίσω του, είναι να βγουν και να ξοδέψουν, αν και η αβεβαιότητα για το αύριο δεν εξαφανίζεται από τη μία στιγμή στην άλλη. Το δεύτερο μάθημα από τις πανδημίες, σύμφωνα με τον «Economist», είναι ότι η δομή της παγκόσμιας Οικονομίας βιώνει μία επανάσταση, καθώς το επιχειρηματικό δαιμόνιο των ανθρώπων βρίσκει έδαφος για να μεγαλουργήσει εκ νέου, ενώ το τρίτο αφορά την άνοδο της πολιτικής αστάθειας που προκαλείται από τους πληγέντες που ζητούν αποζημίωση για όσα τρομερά και φοβερά χρειάστηκε να επιβιώσουν.

Ένα καλό παράδειγμα σε αυτό το τελευταίο είναι η πανδημία της χολέρας στις αρχές του 1830, που έπληξε τη Γαλλία σκοτώνοντας το 3% των Παριζιάνων μέσα σε ένα μήνα, πυροδοτώντας μία οικονομική ανάπτυξη που οδήγησε τη Γαλλία πίσω από τη Βρετανία, στη Βιομηχανική Επανάσταση. Όποιος όμως έχει διαβάσει το αριστουργηματικό έργο του Βίκτωρος Ουγκό, «Οι Άθλιοι», ξέρει ότι της πανδημίας αυτής ακολούθησε η εξέγερση των φτωχών της γαλλικής πρωτεύουσας απέναντι στους πλούσιους, που εγκατέλειψαν τα εδάφη της για να αποφύγουν τη μόλυνση, βυθίζοντας ολόκληρη τη Γαλλία σε μία πολιτική αστάθεια που διήρκεσε πολλές δεκαετίες.

Συνεπώς, το ερώτημα είναι τι πρέπει να περιμένουμε σήμερα, που ο εμβολιασμός έχει κάνει ορατό το φως στην άκρη του τούνελ της τρέχουσας πανδημίας. Τα στοιχεία από το αμερικανικό ΑΕΠ που δημοσιεύτηκαν στις αρχές του μήνα, επιβεβαιώνουν την επαναφορά του στα επίπεδα προ του κορωνοϊού, ενώ οι προβλέψεις κάνουν λόγο για ανάπτυξη της εθνικής Οικονομίας σε ποσοστό 7%. Ανάλογη ανάπτυξη θα καταγράψουν και άλλες Οικονομίες του πλανήτη, όπως η Γαλλία, η Βρετανία και ο Καναδάς, με το βρετανικό περιοδικό να σημειώνει ότι τέτοια συγχρονισμένη άνοδος είναι σπάνιο φαινόμενο και έχει να συμβεί από το τέλος του πολέμου τη δεκαετία του 1950.

Σε πρώτη φάση, το σίγουρο αποτέλεσμα είναι η άνοδος των αποταμιεύσεων, από τη στιγμή που οι άνθρωποι στις περισσότερες χώρες του κόσμου δεν μπορούσαν να βγουν και να ξοδέψουν. Με τις δαπάνες σε άνοδο, ο τομέας της εργασίας θα οδηγηθεί σε αποκατάσταση, με τους ειδικούς να μιλούν για μία τρελή δεκαετία, με αφετηρία το φετινό καλοκαίρι που εκτιμάται ότι μπορεί και να θυμίσει το οικονομικό θαύμα του 1921, εφόσον η παγκόσμια εκστρατεία του εμβολιασμού συντηρήσει το ρυθμό της, οπότε σαν σύγχρονοι ήρωες του Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ «θα ζήσουμε τη στιγμή».  

Οι ίδιες πηγές, πάντως, κατεβάζουν τρόπο τινά τις μεγάλες προσδοκίες σημειώνοντας ότι στις προηγούμενες πανδημίες η αύξηση των δαπανών έφερε την πολυπόθητη οικονομική άνοδο, άλλα συνολικά επικράτησε μία προσεχτική συμπεριφορά από τους πάντες, ίσως γιατί η αρρώστια και η κούραση που νιώθει ένας λαός δεν γιατρεύονται αυτοστιγμεί. Το επιχειρηματικό δαιμόνιο, ωστόσο, πιστεύεται ότι θα μας εκπλήξει ξανά, καθώς εκτιμάταιότι οι τεχνολογικές καινοτομίες που υιοθετήθηκαν μέσαστην πανδημία, όπως οι τεχνολογίες τηλεργασίας και το ηλεκτρονικό εμπόριο, θα συνεχίσουν να είναι πηγές κερδοφορίας και ανάπτυξης.

Προσοχή θα πρέπει να δοθεί, τέλος, στο συμπέρασμα πρόσφατης μελέτης του London School of Economics που έδειξε ότι ο Covid-19 έκανε τους Ευρωπαίους περισσότερο ευαισθητοποιημένους στα ζητήματα ανισότητας, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων κοινωνικών αναταραχών, ανάλογων με αυτών που σημειώθηκαν μετά το πέρας των πανδημιών του παρελθόντος.

Από την έντυπη έκδοση της «Βραδυνής της Κυριακής»