Του Ειδικού Συνεργάτη 

Η εκλογή Τατάρ στην Κατεχόμενη Κύπρο, αναζωπύρωσε τα σενάρια διχοτόμησης και φέρνει τη συζήτηση για το Κυπριακό στο τελικό της στάδιο.

Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του vradini.gr θα γίνει άλλη μια προσπάθεια από τον ΟΗΕ, μια ακόμη πενταμερής διάσκεψη, όπου θα καταβληθούν προσπάθειες να επέλθει συμφωνία. Η άλλη επιλογή θα είναι η διχοτόμηση. Οι Τούρκοι αναμένεται να δώσουν το παρών στη νέα προσπάθεια του ΟΗΕ, αλλά οι θέσεις τους όπως εκτιμούν Έλληνες διπλωμάτες θα είναι μαξιμαλιστικές, ώστε να υπονομευθεί η όλη διαδικασία και να εξασφαλίσουν αυτό που επιδιώκουν από την αρχή: Η διχοτόμηση. Την οποία όμως και η ηγεσία της Κύπρου φέρεται να θεωρεί ως την μοναδική λειτουργική λύση, αλλά εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να την προωθήσει επίσημα, αφού η θέση του κυπριακού κράτους είναι η επίλυση και επανένωση του νησιού.

Στον απόηχο της εκλογής Τατάρ και των σεναρίων διχοτόμησης ήρθε στην επιφάνεια, η τελευταία απόπειρα επίλυσης, στο Κραν Μοντανά, όπου το κυπριακό έφτασε μια ανάσα από την λύση του. Κύκλοι σε Ελλάδα και Κύπρο θεωρούν τον Νίκο Αναστασιάδη υπεύθυνο για το ναυάγιο από τη στιγμή που επέμενε στην άμεση αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων, αλλά δεν είναι αυτή η αλήθεια.

Η λύση δεν επήλθε, με μοναδικό υπεύθυνο την Τουρκία τον Τσαβούσογλου, και φυσικά τον Ταγίπ Ερντογάν. Και σήμερα το vradini.gr αποκαλύπτει κατα αποκλειστικότητα, όλο το παρασκήνιο που οδήγησε σε ναυάγιο στο Κραν Μοντανά…

Το πρόβλημα ήταν το καθεστώς Εγγυήσεων και η απομάκρυνση των τουρκικών στρατευμάτων. Κάτι που αρχικά το είχαν δεχθεί οι τούρκοι, και όλα έδειχναν ότι φτάναμε σε λύση. Όμως με μια απροσδόκητη στροφή, αναίρεσαν όλα όσα είχαν υποσχεθεί και τορπίλισαν τις συνομιλίες.

Τι έγινε στο Κραν Μοντανά

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας επί ένα δεκαήμερο υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, η Ελλάδα η Κύπρος οι Τουρκοκύπριοι η Τουρκία και η Βρετανία αναζήτησαν τρόπους επίλυσης και έφτασαν πολύ κοντά. Αγκάθι αποτέλεσε το καθεστώς των Εγγυήσεων και η παρουσία στρατευμάτων. Δεν νοείτω να υπάρχουν ξένα στρατεύματα σε ανεξάρτητη χώρα μέλος της ΕΕ…

Το ζήτημα των εγγυήσεων κυριάρχησε και στο δείπνο που παρέθεσε ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες το βράδυ της 6ης Ιουλίου 2017. Παρόντες στο δείπνο οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις, (Κοτζιάς και Τσαβούσογλου από Ελλάδα και Τουρκία) η ηγεσία της Κύπρου οι Τουρκοκύπριοι και η ΕΕ ως παρατηρητής. 

Σύμφωνα με πληροφορίες του vradini.gr  από αυτόπτες μάρτυρες και διπλωματικούς παράγοντες που συμμετείχαν στις συνομιλίες, ο Γκουτέρες άνοιξε την κουβέντα λέγοντας ότι η Συνθήκη Εγγυήσεως και το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης δεν ήταν βιώσιμα. «Παρωχημένα» τα χαρακτήρισε συγκεκριμένα, και είπε ότι δεν μπορεί να υπάρξει ασφαλής λύση υπό το καθεστώς αυτό.

Όπως είπε, η Τουρκία του παρέδωσε ένα άτυπο έγγραφο (non paper) στο οποίο πρότεινε αντικατάσταση της Συνθήκης Εγγυήσεως με μια νέα Συνθήκη Εφαρμογής της λύσης (Implementation Treaty). Η ελληνική πλευρά, ο Νίκος Κοτζιάς πρότεινε αντί μιας νέας συνθήκης, την δημιουργία ενός μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της λύσης κάτι που αποδέχθηκε ο Γκουτέρες, και τα ΗΕ ετοίμασαν ένα σχέδιο μηχανισμού το οποίο ο ΓΓ του ΟΗΕ το μοίρασε στους παρευρισκόμενους.

Γκουτέρες-Τσαβούσογλου

Ο Γκουτέρες ρώτησε τον Τσαβούσογλου, ενώπιον όλων, κατά πόσο η Τουρκία θα αποδεχόταν να καταργηθεί αμέσως η Συνθήκη Εγγυήσεως, εάν υπήρχε ένας αξιόπιστος μηχανισμός παρακολούθησης. Ο Τσαβούσογλου απάντησε ότι η Τουρκία ήταν ανοιχτή στον διάλογο και θα ήταν ελαστική, αλλά αυτό θα ήταν συνάρτηση της προόδου που θα υπήρχε στα άλλα τέσσερα ανοιχτά ζητήματα. Οι πηγές μας αναφέρουν ότι καθ’ όλη τη διάρκεια των συζητήσεων η τουρκική πλευρά δεν έφερε ένσταση, ούτε αμφισβήτησε την πρόταση του γ.γ. για μηχανισμό που θα αντικαθιστούσε τη Συνθήκη Εγγυήσεως.

Στη συνέχεια, ο Γκουτέρες έθιξε το μείζον θέμα της αποχώρησης των στρατευμάτων για το οποίο υπήρχαν έντονες διαφωνίες. Όμως το «μηδέν στρατός και μηδέν εγγυήσεις», δεν ήταν αποδεκτό από την Τουρκία, ενώ η μακροχρόνια παραμονή στρατευμάτων ήταν κόκκινη γραμμή για τους Έλληνες. Επελέγη η μέση λύση. Δηλαδή, να μην αποχωρήσουν όλα τα στρατεύματα από την αρχή, αλλά να υπάρξει ραγδαία μείωσή τους, συνοδευόμενη από μια ρήτρα για αναθεώρηση της διάρκειας παραμονής τους. Συγκεκριμένα η ελληνική πλευρά είχε απευθυνθεί στους ανώτατους στρατιωτικούς της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων και τους ζήτησε μια εκτίμηση για τον χρόνο που απαιτούνταν για την αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων. Οι στρατιωτικοί ανέτρεξαν σε μοντέλα που είχαν ήδη εφαρμοστεί, και πήραν ως κύριο μοντέλο την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από την Ανατολική Γερμανία το 1990-91. Χρειάστηκαν 9 μήνες για να αποχωρήσουν 450 χιλιάδες στρατιώτες. Η ελληνική πλευρά έδωσε διπλάσια διορία στους τούρκους, δηλαδή 18 μήνες, για να οργανωθεί η αποχώρηση των στρατευμάτων τους, εκτός από αυτούς που προβλέπει ηξ συνθήκη Ζυρίχης. Χρόνος υπεραρκετός και σε οργανωτικό αλλά και σε ψυχολογικό επίπεδο.

Ο Γκουτέρες από την πλευρά του έκρινε ότι το ζήτημα των στρατευμάτων έπρεπε να παραπεμφθεί σε ανώτερο επίπεδο, με τη συμμετοχή των πρωθυπουργών των τριών εγγυητριών δυνάμεων, σε μια νέα διάσκεψη στη Νέα Υόρκη μερικές μέρες αργότερα ή να κληθούν την ίδια ώρα στο Κραν Μοντανά.

Ο ΓΓ του ΟΗΕ ρώτησε τον Τσαβούσογλου εάν η Τουρκία θα συμφωνούσε να γίνει η συζήτηση για τα στρατεύματα σε επίπεδο πρωθυπουργού Τσίπρα- προέδρου Ερντογάν, και αυτός απάντησε ότι δεν είχε ένσταση. Στην ίδια ερώτηση ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας Νίκος Κοτζιάς είπε ότι εάν τα στρατεύματα που θα παρέμεναν θα ήταν εντός του πλαισίου της Συνθήκης Συμμαχίας του 1960, δηλαδή 650 Τούρκοι και 950 Έλληνες, η Ελλάδα ήταν ανοιχτή να συζητήσει μια διαδικασία αναθεώρησης της παραμονής τους σε επίπεδο πρωθυπουργών.

Ο Τσαβούσογλου είπε ότι κατανόησε πλήρως την τοποθέτηση του γενικού γραμματέα ότι το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης δεν ήταν βιώσιμο και επανέλαβε τη θέση του ότι το «μηδέν στρατεύματα και μηδέν εγγυήσεις» δεν ήταν σημείο εκκίνησης. Παρ’ όλα αυτά, είπε, η Τουρκία θα ήταν ευέλικτη και θα συζητούσε αναθεώρηση του δικαιώματος επέμβασης, εάν υπήρχε συμφωνία στα υπόλοιπα ανοιχτά θέματα. Σε μια τέτοια περίπτωση, διευκρίνισε, η Τουρκία θα ήταν περισσότερο ευέλικτη.

Για την ακρίβεια η Τουρκία είχε προτείνει το σύστημα των πενταετιών. Δηλαδή: ζήτησε να παραμείνουν στρατεύματα για τρεις θητείες προεδρικές, (ελληνοκύπριος, τουρκοκύπριος και ελληνοκύπριος πρόεδρος εναλλάξ). Ήτοι 15 χρόνια. Κάτι που απέρριψαν ομόφωνα οι υπόλοιποι.

Η δέσμευση Τσαβούσογλου που δεν τηρήθηκε

Το προηγούμενο βράδυ, βρήκε την ελληνική αντιπροσωπεία ο ΓΓ του ΟΗΕ Γκουτέρες και τους ανακοίνωσε “μια ευχάριστη είδηση”. Ότι “ο Τσαβούσογλου μου είπε πως μπορεί να δεχθεί η Τουρκία κατάργηση Εγγυήσεων και την σταδιακή απομάκρυνση εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος των στρατευμάτων τους, ώστε να παραμείνει μόνο ο προβλεπόμενος αριθμός και αυτό προσωρινά. Στη συνέχεια θα αναλάβει ο ΟΗΕ την ασφάλεια των κατοίκων”. Αυτό ήταν και το κλειδί τις επίλυσης που όμως δεν ευοδώθηκε. Θα εξηγήσουμε στη συνέχεια το τι συνέβη…

Για την ώρα, η πορεία της συζήτησης στο δείπνο ήταν σε αρμονία με αυτή τη διαβεβαίωση που ο Τσαβούσογλου έδωσε στον Γκουτέρες, ότι η Τουρκία θα αποδεχόταν κατάργηση των εγγυήσεων εάν υπήρχε συμφωνία στα υπόλοιπα θέματα κι ένας συμφωνημένος μηχανισμός για την εφαρμογή της λύσης. 

Ο Γκουτέρες, για να διευκολύνει την κατάσταση, ενημέρωσε τον Αναστασιάδη, στην κατ’ ιδίαν συνάντηση που είχαν πριν από το δείπνο, ότι ο Τσαβούσογλου δεν ήταν εξουσιοδοτημένος από την Άγκυρα να υποβάλει γραπτές προτάσεις για την κατάργηση των εγγυήσεων, αλλά τον διαβεβαίωσε ότι θα αποδεχόταν μια τέτοια εισήγηση, ως μέρος ενός συνολικού πακέτου, εάν προερχόταν από τα Ηνωμένα Έθνη.

Από την πλευρά του όμως ο Αναστασιάδης-βρισκόταν υπό πίεστη στην Κύπρο, αφού υπήρχαν πολλές διαφωνίες με τις συνομιλίες- ζήτησε να κατατεθεί γραπτώς η θέση αυτή από τους τούρκους. Κάτι που δεν μπορούσε να γίνει φυσικά. Άλλωστε ο ίδιος επαναλαμβάνουμε δεν ήταν οπαδός της λύσης, αφού θεωρούσε πως είναι αδύνατη η συμβίωση ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων μετά από τόσα χρόνια διαμάχης. Και εκτιμούσε ότι η μόνη βιώσιμη λύση είναι τα δυο κράτη.

Ο Αναστασιάδης, θεωρούσε πως η υπόσχεση της Τουρκίας ότι θα ήταν ευέλικτη, είχε την αξία που είχε η αξιοπιστία των τούρκων. Δηλαδή δεν σήμαινε τίποτα για κανέναν από τα άλλα μέρη, και επέμεινε ότι υπήρχαν ασάφειες και ότι δεν θα δεχόταν καμιά συμφωνία εάν δεν ξεκαθάριζαν όλα.

Κάπου εδώ παρενέβη ο Ακιντζi και προσπάθησε να πείσει τον Αναστασιάδη ότι ήταν η τελευταία προσπάθεια για λύση ομοσπονδίας και δεν έπρεπε να αφήσουν τη λύση να γλιστρήσει μέσα από τα χέρια τους. 

Είπε ότι ήταν η πρώτη φορά που η Τουρκία δεχόταν αναθεώρηση του συστήματος εγγυήσεων και αυτό ήταν ένα σημαντικό βήμα που δεν έπρεπε να χαθεί.

Όταν ο Γκουτέρες είπε ότι σύμφωνα με την αντίληψή του η Τουρκία θα αποδεχόταν τον τερματισμό του δικαιώματος επέμβασης, στο πλαίσιο μιας συνολικής διευθέτησης. Τότε παρενέβη ο Αναστασιάδης και αναρωτήθηκε ότι αφού όπως ισχυρίζεται ο ΟΗΕ όλες οι εκκρεμότητες θα είχαν διευθετηθεί, ποιο ήταν το πρόβλημα της Τουρκίας να πει ευθέως ότι δέχεται κατάργηση των εγγυήσεων. Ο Τσαβούσογλου του απάντησε λέγοντας ότι “μόλις τώρα το είπε ο γενικός γραμματέας, αλλά δεν θέλεις να το ακούσεις”.

Ανακρούει πρύμνα ο Τσαβούσογλου

Και ενώ όλα έδειχναν ότι θα ξεπεραστεί το πρόβλημα με την σκληρή στάση Αναστασιάδη-που ήθελε γραπτώς τις διαβεβαιώσεις για απόσυσρη των Εγγυήσεων- αφού υπήρξαν πιέσεις και από Αθήνα-μετά από ένα μισάωρο διάλειμμα που έγινε προκειμένου να ενημερωθούν οι κυβερνήσεις Αθήνας και Άγκυρας- ο Γκουτέρες προθυμοποιήθηκε να διευκολύνει την κατάσταση και να γράψει ο ίδιος ένα κείμενο με το οποίο να εξηγεί τι είχε κατανοήσει από τις διμερείς συζητήσεις. Όταν έφτασε στο σημείο των όσων του είπε ο Τσαβούσογλου για συμφωνία της Τουρκίας για απόσυρση στρατευμάτων εντός εύλογου χρόνου, συνέβη το απροσδόκητο. Ο Τσαβούσογλου σηκώνεται κατακόκκινος και με οργίλο ύφος λέει στον Γκουτέρες και τους υπόλοιπους ότι “ποτέ δεν συμφώνησε για κάτι τέτοιο”.

Πάγωσαν όλοι, και κυρίως ο Γκουτέρες, ο οποίος έδωσε και τις διαβεβαιώσεις στους υπόλοιπους για τα όσα του είπε ο Τσαβούσογλου που τώρα τα ανακαλούσε άκομψα. Δεν έχασε όμως την ψυχραιμία του, και χωρίς να εκθέσει και να μειώσει τον τούρκο υπουργό, αρκέστηκε να πει ότι μάλλον ο ίδιος δεν κατάλαβε πολύ καλά, και εξέφρασε την ικανοποίησή του που τα πράγματα έφτασαν τόσο κοντά στην επίλυση, και τόνισε ότι θα συνεχίσει να προσπαθεί με βάση τα όσα συμφωνηθούν εκεί.     

Κάπου εκεί, ο Τσαβούσογλου -συνεχίζοντας το κρεσέντο αδιαλλαξίας- είπε ότι έπρεπε να υπάρξουν διευκρινίσεις για όλα τα ζητήματα και όχι μόνο για τις εγγυήσεις. Είπε, επίσης, ότι δεν αποδεχόταν να μπει οτιδήποτε γραπτώς και επανέφερε τις αρχικές του προτάσεις, ότι θα πρέπει να διατηρηθούν οι εγγυήσεις και να επανεξεταστούν σε 10-15 χρόνια. 

Ναυάγιο αλά…τούρκα! 

Ο Γκουτέρες τότε κατάλαβε ότι δεν ήταν εφικτή μια συμφωνία, αφού υπήρξε αλλαγή πλεύσης από την Άγκυρα και όχι από τον Τσαβούσογλου. Γνώριζε πως υπήρξε επικοινωνία του τούρκου ΥΠΕΞ με τον Ερντογάν, και στη συνέχεια άλλαξαν όλα. Ο Ερντογάν θεώρησε “ότι έδινε πάρα πολλά” όπως είπε διπλωμάτης του ΟΗΕ. Να σημειωθεί επίσης, ότι έπαιξε βρώμικο ρόλο και ο άνθρωπος του Γκουτέρες και προσωπικός απεσταλμένος του, Έϊντε, ο οποίος δεν κρατούσε τα προσχήματα, σύμφωνα με παρισταμένους. 

Η εκτίμησή του Γκουτέρες, όπως είπε, ήταν πως δεν υπήρχαν ρεαλιστικές πιθανότητες συμφωνίας και έκλεισε τη διάσκεψη. Η τοποθέτηση αυτή του Γκουτέρες διοχετεύτηκε στα ΜΜΕ σαν παραδοχή του γ.γ. ότι τον εξαπάτησε ο Τσαβούσογλου.

Η αρχική εκτίμηση του γενικού γραμματέα ότι ήταν εφικτή μια λύση δεν ήταν στο κενό. Τα ανοιχτά ζητήματα θα αντιμετωπίζονταν όλα με το «πλαίσιο Γκουτέρες» το οποίο υποτίθεται ότι αποδέχτηκαν και οι δύο πλευρές. Η κατάργηση των εγγυήσεων θα αντικαθίστατο από τον μηχανισμό παρακολούθησης εφαρμογής της λύσης, ο οποίος ήταν ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να προσδοκά η ελληνοκυπριακή πλευρά. Και το ζήτημα των στρατευμάτων θα αντιμετωπιζόταν σε επίπεδο πρωθυπουργών. Είχαν ήδη δοθεί διαβεβαιώσεις για γρήγορη αποχώρηση και ο στόχος των 650 Τούρκων και 950 Ελλήνων που προβλεπόταν από τη Ζυρίχη ήταν εφικτός.

Ο Νίκος Κoτζιάς μετά από συνομιλία με την Αθήνα, είπε ότι ο πρωθυπουργός της Ελλάδας ήταν πρόθυμος να επισκεφθεί το Κραν Μοντανά. Κάτι με το οποίο διαφωνούσε ο Αναστασιάδης. Ο Τσίπρας συνομίλησε και με τον Αναστασιάδη όσο διαρκούσαν οι συζητήσεις. Όπως μαθαίνει το vradini.gr η συνομιλία έγινε σε υψηλούς τόνους, με τους υπόλοιπους παριστάμενους να καταλαβαίνουν ότι ο Τσίπρας προσπαθούσε να τον πείσει να μεταφερθεί η διάσκεψη σε επίπεδο πρωθυπουργών, αλλά ο Αναστασιάδης ήταν ανένδοτος. Ο Τσαβούσογλου είπε πως ήταν διατεθειμένος να μείνει στο Κραν Μοντανά όσες μέρες χρειαζόταν για να υπάρξει αποτέλεσμα. Και ο γ.γ. είπε πως θα αναχωρούσε την επομένη, αλλά ήταν πρόθυμος να γυρίσει ξανά για να συνεχιστεί η διάσκεψη σε επίπεδο πρωθυπουργών. Μόνο ο Αναστασιάδης βιαζόταν να φύγει και πριν από το τέλος της διάσκεψης δόθηκαν οδηγίες στην κυπριακή αποστολή να ετοιμάσει τις βαλίτσες.

Κάπως έτσι φτάσαμε στα ναυάγιο του Κραν Μοντανά, την μοναδική φορά που  η επίλυση ήταν ορατή δια γυμνού οφθαλμού…