Προκλήσεις για τη Ναυτιλία μικρών αποστάσεων

Ναυτιλία 2026: Τη συμβολή της Ναυτιλίας Μικρών Αποστάσεων (ΝΜΑ) στην ελληνική Οικονομία, καθώς και τις προκλήσεις και ευκαιρίες που καλείται να αντιμετωπίσει ο κλάδος με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς του στην Ελλάδα και στην Ε.Ε.-«27», καταγράφει μελέτη του ΙΟΒΕ.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τις βασικότερες επισημάνσεις της μελέτης:

Μεγέθη και τάσεις της NMA στην Ελλάδα. Η πανδημία διέκοψε μια ισχυρή τάση ανόδου στη μεταφορά φορτίων μέσω της ελληνικής ναυτιλίας μικρών αποστάσεων.

Ειδικότερα, ο συνολικός όγκος φορτίων ΝΜΑ που καταλογίζονται στην Ελλάδα, ανήλθε σε 108 εκατ. τόνους το 2023, από 116 εκατ. το 2019 και 78 εκατ. το 2011.

Ως αποτέλεσμα, με 6,7% του συνόλου της Ε.Ε., η Ελλάδα βρίσκεται στην 8η θέση σε αυτήν με βάση το ακαθάριστο βάρος των φορτίων που μεταφέρθηκαν με ναυτιλία μικρών αποστάσεων, αναδεικνύοντας την αξιοσημείωτη παρουσία της χώρας στη συγκεκριμένη ευρωπαϊκή αγορά.

Σημαντικό ποσοστό της δραστηριότητας της ελληνικής ΝΜΑ (το 79,2% το 2023) επικεντρώνεται στη Μεσόγειο, ενώ ακολουθούν η Μαύρη Θάλασσα (11,9%) και η Βόρεια Θάλασσα με 5,9%. Σχετικά με τα κυριότερα φορτία που μεταφέρει η ελληνική ΝΜΑ, προηγούνται τα καύσιμα (39,3%), ενώ ακολουθούν τα εμπορευματοκιβώτια (23,8%), τα Ro-Ro φορτηγά (18,5%) και τα πλοία χύδην φορτίου (15,7%).

Σχετικά με τον στόλο πλοίων που εξυπηρετούν την ελληνική ΝΜΑ, ο αριθμός των πλοίων ελληνικής σημαίας ακολουθεί πτωτική τάση διαχρονικά.

Ειδικότερα, τα πλοία μικρότερης χωρητικότητας κατέγραψαν σημαντική υποχώρηση τα πρώτα χρόνια της εγχώριας οικονομικής κρίσης (2010-2015), με σημάδια σταθεροποίησης στη συνέχεια.

Ο αριθμός φορτηγών πλοίων κάτω των 5 χιλ. ΚΟΧ3 υποχώρησε κατά 31,3% την περίοδο 2004-2015, ενώ στα πλοία 5-20 χιλ. ΚΟΧ η πτώση τη συγκεκριμένη περίοδο υπολογίζεται σε 64,1%, με σχετικά μικρές διακυμάνσεις έκτοτε.

Αντίθετα, στα μικρά δεξαμενόπλοια η υποχώρηση συνεχίζεται (-42,0% συνολικά την περίοδο 2004-2025 για δεξαμενόπλοια έως 5 χιλ. ΚΟΧ και -27,8% για δεξαμενόπλοια 5-20 χιλ. ΚΟΧ).

Υπολογίζεται ότι το 2024 ο στόλος δεξαμενόπλοιων και φορτηγών που εξυπηρετούν την εγχώρια ναυτιλία μικρών αποστάσεων ανήλθε σε 102 πλοία (37 φορτηγά και 65 δεξαμενόπλοια), με συνολική χωρητικότητα 292 χιλ. ΚΟΧ  Αξίζει να σημειωθεί ότι η μέση ηλικία του στόλου παραμένει ιδιαίτερα υψηλή, άνω των 30 ετών, γεγονός που επιδρά αρνητικά στην ανταγωνιστικότητα του κλάδου και δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για την πορεία προς τον «πράσινο» μετασχηματισμό.

Σε επίπεδο κλαδικών οικονομικών στοιχείων δραστηριοποιούνται πάνω από 500 επιχειρήσεις με έδρα την Ελλάδα, με πτωτική τάση την τριετία 2021-2023 (από 531 το 2021, σε 515 το 2023).

Η απασχόληση σε αυτές τις επιχειρήσεις ξεπέρασε τα 4.155 άτομα το 2023, σημειώνοντας ελαφριά τάση ανόδου από το 2021 (3985 άτομα). Αντίστοιχα, η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία αυτών των επιχειρήσεων διαμορφώθηκε στα 488 εκατ. ευρώ το 2022.

Εκτίμηση του οικονομικού αποτυπώματος. Πέρα από τα μεγέθη που καταλογίζονται από τις στατιστικές υπηρεσίες ως προστιθέμενη αξία και απασχόληση του κλάδου (άμεσες επιδράσεις), η συνεισφορά της θαλάσσιας μεταφοράς φορτίων εκτείνεται και στη δραστηριότητα άλλων συνδεδεμένων κλάδων της Οικονομίας.

Πρόκειται για δραστηριότητες που συμμετέχουν στην αλυσίδα εφοδιασμού των θαλάσσιων μεταφορών φορτίων (π.χ. λιμενικές υπηρεσίες, αποθήκευση, εφοδιασμό με καύσιμα κ.ά.), καθώς και δραστηριότητες που εξυπηρετούν τη ζήτηση για τελικά αγαθά που προκαλείται από την κατανάλωση των νοικοκυριών των εργαζομένων στις θαλάσσιες μεταφορές εμπορευμάτων και στην αλυσίδα εφοδιασμού του κλάδου.

Η συνολική συμβολή του κλάδου θαλάσσιων μεταφορών φορτίων εκτιμάται σε 914 εκατ. ευρώ στο ΑΕΠ ετησίως, για το 2023.

Προκύπτει ότι για κάθε 1 ευρώ προστιθέμενη αξία που παράγεται από τις θαλάσσιες μεταφορές φορτίων, το ΑΕΠ της χώρας αυξάνεται κατά περίπου 1,4 ευρώ.

Σε όρους απασχόλησης η συνολική συμβολή του κλάδου θαλάσσιων μεταφορών φορτίων εκτιμάται σε σχεδόν 8,3 χιλ. ισοδύναμες θέσεις πλήρους απασχόλησης το 2023.

Η συνολική συνεισφορά του κλάδου θαλάσσιων μεταφορών φορτίων στα δημόσια έσοδα το 2023, εκτιμάται σε 207 εκατ.

Προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η NMA

Καθίσταται επιτακτική η ανάγκη για αντικατάσταση και εκσυγχρονισμό του στόλου της εγχώριας ΝΜΑ, ο οποίος είναι αρκετά γερασμένος, καθώς πάνω από το 70% των πλοίων έχει ηλικία άνω των 30 ετών, έναντι 41,4% για το σύνολο των ελληνικών φορτηγών και δεξαμενόπλοιων, ενώ άνω των 45 ετών είναι το 40,9% του στόλου της ΝΜΑ.

Νεότερα είναι τα δεξαμενόπλοια ΝΜΑ (σχεδόν 40% είναι μεταξύ 15-24 ετών), ενώ σχεδόν όλα τα πλοία γενικού φορτίου έχουν ηλικία άνω των 30 ετών.

Η ανανέωση του στόλου με πλοία που φέρουν νεότερες τεχνολογίες πρόωσης χαμηλότερων ή μηδενικών εκπομπών (όπως βιομεθανόλη και άλλα βιοκαύσιμα) μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τις περιβαλλοντικές επιδόσεις του στόλου της ΝΜΑ, περιορίζοντας τις συνέπειες από την επιβολή των νέων περιβαλλοντικών μέτρων.

Η βελτίωση των λιμενικών υποδομών αναδεικνύεται ως ζήτημα εξαιρετικής σημασίας για την «πράσινη» μετάβαση της ναυτιλίας. Απαιτούνται επαρκείς υποδομές παροχής ηλεκτρικής ενέργειας μέσα από την ανάπτυξη της πολυτροπικότητας των μεταφορών. Στις προκλήσεις περιλαμβάνονται, επίσης, θέματα ναυτικής εκπαίδευσης και επάνδρωσης των πλοίων.

Το ποσοστό Ελλήνων ναυτικών είναι υψηλότερο στα εμπορικά πλοία που εκτελούν παράκτια (90,8% ανώτατο, 75,1% κατώτατο και 76,4% υγειονομικό προσωπικό) και μεσογειακά (68,9%, 16,9% και 20,0% αντίστοιχα) ταξίδια, σε σύγκριση με τα ποντοπόρα (71,5%, 3,2% και 4,9%).

Ο αριθμός των ναυτικών που υπηρετούν σε ελληνικά και ελληνόκτητα συμβεβλημένα με το ΝΑΤ εμπορικά πλοία μειώνεται διαχρονικά, ενώ το ποσοστό των ναυτικών ηλικίας κάτω των 30 ετών αυξάνεται διαχρονικά, από 24,8% το 2008, σε 30,5% το 2022.

*Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»