Σύνταξη διαθήκης μόνο με παρουσία συμβολαιογράφου
Συζητείται να θεσμοθετηθούν για πρώτη φορά κληρονομικές συμβάσεις οι οποίες θα γίνονται εν ζωή, για να τακτοποιεί κάποιος τα θέματά του και να μην αντιδικούν οι κληρονόμοι
Σαρωτικές αλλαγές ετοιμάζεται να φέρει το υπουργείο Δικαιοσύνης στο Κληρονομικό Δίκαιο, καθιερώνοντας ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο με διατάξεις οι οποίες είτε θα διευρύνουν είτε θα περιορίζουν το κληρονομικό δικαίωμα, ή θα εισάγουν νέα δεδομένα, πιο συμβατά με τα όσα ισχύουν στη σημερινή ελληνική πραγματικότητα.
Για το λόγο αυτό, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης συνέστησε και συγκρότησε Ομάδα Εργασίας για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου.
Με αυτόν τον τρόπο, το υπουργείο Δικαιοσύνης αλλάζει άρδην το τοπίο στο Κληρονομικό Δίκαιο, ύστερα από 80 χρόνια, καθώς οι σήμερα ισχύουσες ρυθμίσεις παραμένουν αμετάβλητες από το έτος 1946.
Η Ομάδα Εργασίας, που συνέστησε και συγκρότησε ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης, θα επεξεργαστεί σειρά καινοτόμων προτάσεων προκειμένου να καταρτιστεί σχέδιο νόμου το οποίο θα αλλάζει το τοπίο σε κληρονομιές και διαθήκες, με στόχο τον εκσυγχρονισμό του νομοθετικού πλαισίου, ώστε να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις και τα δεδομένα της νέας εποχής.
Η πρώτη αλλαγή στοχεύει στην κατάργηση των ιδιόχειρων διαθηκών, οι οποίες, πλέον, θα συντάσσονται μόνο ενώπιον συμβολαιογράφου και παρουσία μαρτύρων, προκειμένου να περιβάλλονται από το μανδύα της εγκυρότητας.
Στόχος είναι να αποφεύγονται οι περιπτώσεις εμφάνισης ιδιόγραφων διαθηκών οι οποίες στη συνέχεια αποδεικνύονται πλαστές.
Σύμφωνα με τα όσα ισχύουν σήμερα:
- Η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ολόκληρη στο χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν. Από τη χρονολογία πρέπει να προκύπτουν η ημέρα, ο μήνας και το έτος.
- Τα βασικά μειονεκτήματα της ιδιόχειρης διαθήκης είναι ότι μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα για τη γνησιότητά της, να χαθεί ή να αλλοιωθεί, ή να παρουσιάζει προβλήματα κύρους λόγω ασαφειών στη διατύπωση.
- Η ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να κατατεθεί από τον διαθέτη σε συμβολαιογράφο για φύλαξη.
- Όποιος κατέχει ιδιόγραφηδιαθήκη οφείλει χωρίς υπαίτια καθυστέρηση μόλις πληροφορηθεί το θάνατο του διαθέτη να την εμφανίσειγιαδημοσίευσηστοπρωτοδικείοείτετηςτελευταίαςκατοικίαςήδιαμονής του διαθέτη είτε της δικής του διαμονής.
- Μία ιδιόχειρη διαθήκη μπορεί να κηρυχθεί άκυρη αν λείπει η υπογραφή του διαθέτη, αν έχει συνταχθεί με τη χρήση μηχανικού τύπου, π.χ. ή ηλεκτρονικού υπολογιστή, ή μαγνητοφώνου, ή σε ψηφιακό δίσκο (CD).
Στο νομοθέτημα που θα συνταχθεί, θα πρέπει να υπάρχει μέριμνα για τις ιδιόγραφες διαθήκες που ήδη έχουν συνταχθεί και έχουν κατατεθεί σε συμβολαιογράφους, ώστε να μην υπάρξει πανικός στον κόσμο.
Δεύτερη πρόταση που θα τύχει επεξεργασίας είναι να τεθεί χρονικός περιορισμός στην αποδοχή της κληρονομιάς, που θα είναι ανάλογος με το σήμερα ισχύον αυστηρό χρονικό όριο για την αποποίηση μίας διαθήκης ή κληρονομιάς από τον κληρονόμο.
Τρίτη καινοτομία που προτείνεται να εισαχθεί είναι η αναγνώριση κληρονομικού δικαιώματος στους συντρόφους ζωής.
Άλλη αλλαγή είναι ο περιορισμός του κληρονομικού δικαιώματος σε περιπτώσεις τυπικών συζυγικών σχέσεων. Δηλαδή, θα περιορίζεται το κληρονομικό δικαίωμα ανθρώπων που βρίσκονται σε διάσταση και θα έχουν μικρότερο δικαίωμα στην περιουσία του θανόντος.
Προτείνεται η κατάργηση του κληρονομικού επιδόματος για υπερήλικους γονείς.
Συζητείται να θεσμοθετηθούν για πρώτη φορά κληρονομικές συμβάσεις οι οποίες θα γίνονται εν ζωή, για να τακτοποιεί κάποιος τα θέματά του και να μην αντιδικούν οι κληρονόμοι στα δικαστήρια.
Σημαντική αλλαγή η δυνατότητα των κληρονομιών να περιλαμβάνουν επιχειρηματικά ή πνευματικά δικαιώματα. Δηλαδή, οι ιδιοκτήτες θα μπορούν, πλέον, να κληροδοτήσουν περιουσιακά στοιχεία, όπως μετοχές σε επιχειρήσεις ή πνευματική ιδιοκτησία, σε εκείνα τα μέλη της οικογένειας που θεωρούν πιο κατάλληλα για τη διαχείρισή τους.
Μία τέτοια νομοθετική προσέγγιση θεωρείται ότι θα εξασφαλίζει την καλύτερη συνέχιση της επιχείρησης και, παράλληλα, θα προστατεύει την πνευματική κληρονομιά.
Θέματα Κτηματολογίου
Το όλο ζήτημα των κληρονομιών και των διαθηκών συνδέεται άρρηκτα και με το Κτηματολόγιο όταν πρόκειται για διάθεση ακίνητης περιουσίας. Για τα προβλήματα -θέματα του Κτηματολογίου ο συμβολαιογράφος Θεόδωρος Αναγνωστόπουλος δήλωσε στη «Βραδυνή της Κυριακής»:
«Παρά τη μεγάλη προσπάθεια που έχει καταβληθεί από την ηγεσία του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τα προβλήματα στη λειτουργία του Κτηματολογίου παραμένουν σε μερικές περιπτώσεις έντονα. Ειδικότερα:
- Υποστελέχωση Κτηματολογικών Γραφείων και υποκαταστημάτων, με αποτέλεσμα να υπάρχουν καθυστερήσεις τόσο στις καταχωρίσεις των πράξεων όσο και στην έκδοση των πιστοποιητικών (μέσος χρόνος χορήγησης πιστοποιητικών και αντιγράφων στην Αττική από 15 ημέρες έως 2 μήνες και μέσος χρόνος ηλεκτρονικών καταχωρίσεων από 1 έως 6 μήνες).
- Συχνές δυσλειτουργίες του ηλεκτρονικού συστήματος του Κτηματολογίου, με αποτέλεσμα πολύ συχνά παρά την τεράστια προσπάθεια που καταβάλλουν οι υπάλληλοι, να αδυνατούν να εξυπηρετήσουν όταν το σύστημα “πέφτει” για ώρες, πρόβλημα που οφείλεται στο μεγάλο όγκο που έχει υποδεχθεί το σύστημα με την ενσωμάτωση νέων Υποθηκοφυλακείων.
- Σχεδόν ανύπαρκτη τηλεφωνική επικοινωνία με τα Κτηματολογικά Γραφεία και κατάργηση του μέχρι σήμερα λειτουργικού, άμεσου και ευέλικτου τρόπου των e-mails, με τη δημιουργία μίας πλατφόρμας ψηφιακών επικοινωνιών.
- Βιαστικές διαδικασίες περάτωσης κτηματογράφησης στα Υποθηκοφυλακεία που ενσωματώνονται στον Φορέα, με αποτέλεσμα οι πολίτες να ταλαιπωρούνται και να μην ενημερώνονται έγκαιρα για τις διαδικασίες.
Όσο και να υπάρχει η ειλικρινής και γνήσια βούληση για την ομαλή μετάβαση και όσο και να υπάρχει και η κατανόηση ότι το στάδιο είναι μεταβατικό και θα υπάρξουν προβλήματα, θα πρέπει ο Φορέας να επανδρωθεί με επιπλέον ανθρώπινο δυναμικό, για να μπορεί να εξασφαλιστεί η περιζήτητη ταχύτητα και ασφάλεια δικαίου στις συναλλαγές.
Ήδη η δημιουργία του ενιαίου εγχειριδίου κανόνων ελέγχου των πράξεων, που δημιουργήθηκε από κοινού με τη Συντονιστική Επιτροπή των συμβολαιογραφικών συλλόγων και το υπουργείο, αλλά και ο συνεχώς ανοικτός δίαυλος επικοινωνίας που υπάρχει, δημιουργεί ελπίδα ότι σύντομα οι δυσλειτουργίες θα ομαλοποιηθούν.
Όμως, παρά το πλαίσιο του ψηφιακού συμβολαίου που πρόκειται να δημιουργηθεί, θα πρέπει να θυμίσουμε σε όλους (ειδικά μετά τις τόσες περιπτώσεις κυβερνοεπιθέσεων ανά την υφήλιο), ότι η έγχαρτη μορφή των συμβάσεων για τις περιουσιακές σχέσεις ήταν και παραμένει η μόνη ασφαλής οδός».
Σαρωτικές αλλαγές ύστερα από 78 χρόνια
Η Ομάδα Εργασίας για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου θα επεξεργαστεί και καινοτόμες προτάσεις, με βασικότερες εκείνες που αφορούν την καθιέρωση κληρονομικού δικαιώματος σε συντρόφους ζωής –δηλαδή σε ανθρώπους που δεν έχουν παντρευτεί με πολιτικό ή θρησκευτικό γάμο– και την κατάργηση του ίδιου δικαιώματος σε περιπτώσεις τυπικών σχέσεων και υπέργηρων γονέων.
Η σημασία αυτών των αλλαγών γίνεται άμεσα αντιληπτή αν ληφθεί υπόψη ότι με το ισχύον Κληρονομικό Δίκαιο υπάρχουν έξι τάξεις στην κληρονομική διαδοχή, με τους γονείς, τους παππούδες τις γιαγιάδες και τους προπαππούδες και προγιαγιάδες του κληρονομούμενου να βρίσκονται στην δεύτερη, τρίτη και τέταρτη τάξη, αντίστοιχα.
Αν λοιπόν οι υπέργηροι γονείς αποκλειστούν, ανεβαίνει στην τάξη της κληρονομικής διαδοχής το Δημόσιο –το οποίο με το ισχύον Δίκαιο βρίσκεται στην έκτη τάξη της κληρονομικής διαδοχής–που καλείται ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος στην περίπτωση που δεν υπάρχουν ούτε συγγενείς, από εκείνους που καλούνται κατά το νόμο, ούτε σύζυγος του κληρονομούμενου.
Ο συμβολαιογράφος Θεόδωρος Αναγνωστόπουλος αναφερόμενος στις επερχόμενες αλλαγές θέτει ως πρώτη την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος στους συντρόφους ζωής.
Συγκεκριμένα, κάνει λόγο για πέντε προτάσεις που θα επεξεργαστεί η Ομάδα Εργασίας εστιάζοντας στη θέσπιση, για πρώτη φορά, των κληρονομικών συμβάσεων, αναφέροντας:
«Σαρωτικές αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο προανήγγειλε η κυβέρνηση δια στόματος του υφυπουργού Δικαιοσύνης κ. Ιωάννη Μπούρα, στην ημερίδα με θέμα ο ρόλος του συμβολαιογράφου στην κληρονομική διαδοχή στις ευρωπαϊκές χώρες, που διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη η Επιτροπή Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Παγκόσμιας Ένωσης Συμβολαιογραφίας. Στο πλαίσιο της αναμόρφωσης των διατάξεων, οι οποίες έχουν μείνει αμετάβλητες από το έτος 1946, η επιτροπή που θα συσταθεί στο υπουργείο Δικαιοσύνης, όπως έχει γίνει γνωστό θα κινηθεί στους εξής άξονες:
- Κληρονομικό δικαίωμα σε συντρόφους ζωής. Δημιουργείται για πρώτη φορά κληρονομικό δικαίωμα σε ανθρώπους που δεν έχουν παντρευτεί είτε με πολιτικό είτε με θρησκευτικό γάμο και δεν έχουν συνάψει κάποιου είδους σύμφωνο συμβίωσης, και οι οποίοι μέχρι και σήμερα για το Νομοθέτη δεν θεωρούνταν δικαιούχοι του δικαιώματος αυτού.
- Αποκλεισμός κληρονομικού δικαιώματος σε τυπικές συζυγικές σχέσεις και σε υπέργηρους γονείς. Θα αποκλείονται από το κληρονομικό δικαίωμα, οι σύζυγοι που έχουν ουσιαστικά χωρίσει από μακρού χρόνου (κάτι που προφανώς θα προκύπτει από τον τόπο κατοικίας τους), αλλά δεν έχει εκδοθεί η σχετική πράξη της λύσης του γάμου τους ή του συμφώνου συμβίωσης, καθώς επίσης και οι επιζώντες γονείς του αποβιώσαντος που έχουν περάσει κάποιο προχωρημένο έτος ηλικίας.
- Χρονικός περιορισμός για την αποδοχή της διαθήκης, σε μία προσπάθεια να αποφευχθεί η δημιουργία «αδέσποτων» ακινήτων. Ο κληρονόμος θα χάνει το δικαίωμά του όταν για μεγάλο χρονικό διάστημα παραμένει αδιάφορος για την κληρονομιά.
- Προσπάθεια περιορισμού των ιδιόγραφων διαθηκών, οι οποίες πλέον θα συντάσσονται μόνο από συμβολαιογράφο. Οι διαθήκες σήμερα είναι τριών ειδών. Ιδιόγραφη: γράφεται και υπογράφεται εξ ολοκλήρου από τον διαθέτη, Δημόσια: συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου καθ’ υπαγόρευση του διαθέτη ενώπιον μαρτύρων. Μυστική: παραδίδεται σε κλειστό φάκελο από το διαθέτη στο συμβολαιογράφο προς φύλαξη, παρουσία και πάλι μαρτύρων. Επειδή οι ιδιόγραφες διαθήκες έχουν τα τελευταία χρόνια αυξηθεί πάρα πολύ, και μάλιστα για το ίδιο περιουσιακό στοιχείο να εμφανίζονται δύο ή περισσότερες, με αποτέλεσμα την προσφυγή στα δικαστήρια, θα καταβληθεί προσπάθεια περιορισμού της πρακτικής αυτής.
- Θέσπιση κληρονομικών συμβάσεων. Για πρώτη φορά θα θεσπιστεί η δυνατότητα με σύμβαση εν ζωή να τακτοποιεί κάποιος τα περιουσιακά του στοιχεία για το χρονικό σημείο μετά το θάνατό του. Έτσι, εν ζωή θα μπορεί να εκφράζει τη βούλησή του, ώστε να μην αντιδικούν οι κληρονόμοι του».
Χρονικό όριο για αποδοχή κληρονομιάς
Μία σημαντική ρύθμιση που θα επεξεργαστεί η Ομάδα Εργασίας για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου είναι η πρόταση για κατάργηση του απαράγραπτου του κληρονομικού δικαιώματος.
Η σκέψη είναι να τεθεί ένας χρονικός περιορισμός στους κληρονόμους για την αποδοχή μίας κληρονομιάς ή διαθήκης.
Αυτό σημαίνει ότι το κληρονομικό δικαίωμα ενός κληρονόμου δεν θα ισχύει επ’ αόριστον, αλλά θα τεθεί χρονικός περιορισμός μέσα στον οποίο ο κληρονόμος θα πρέπει να αποδεχθεί την κληρονομιά (είτε από διαθήκη είτε εξ αδιαθέτου),διαφορετικά θα χάνει το κληρονομικό του δικαίωμα επί ενός περιουσιακού στοιχείου.
Το θέμα είναι μείζον, καθώς με το τώρα ισχύον Κληρονομικό Δίκαιο ο κληρονόμος, είτε καλείται από διαθήκη είτε εξ αδιαθέτου, αποκτά αυτοδίκαια την κληρονομιά με μόνο το θάνατο του κληρονομουμένου, χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε ενέργεια από μέρους του, ακόμα και χωρίς τη γνώση ή θέλησή του.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε κληρονόμος αποκτά αυτόματα την κληρονομιά (ακόμα και αν περιλαμβάνει μόνο χρέη), ήδη από τη στιγμή του θανάτου του κληρονομουμένου.
Αντίθετα, για την αποποίηση της κληρονομιάς το ισχύον Δίκαιο προβλέπει σαφή χρονικό περιορισμό.
Η δήλωση αποποίησης γίνεται ενώπιον του γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς, μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση της επαγωγής και του λόγου αυτής.
Μέσα στην προθεσμία αυτή, πρέπει να γίνει αποποίηση. Αν δεν γίνει, τότε ακόμη και αν η κληρονομιά έχει μόνο χρέη, γίνεται οριστικά κληρονόμος.
Με τη νέα ρύθμιση που θα επεξεργαστεί η Ομάδα Εργασίας θα πρέπει να προβλέπεται συγκεκριμένη διαδικασία, που θα γίνεται σε συγκεκριμένο χρόνο, και για την αποδοχή κληρονομιάς, και δεν αποκλείεται να προβλέπεται ότι μετά την πάροδο του χρονικού διαστήματος η μη σαφής δήλωση αποδοχής της κληρονομιάς θα ισοδυναμεί με αποποίηση τόσο αυτής όσο και των χρεών του θανόντος διαθέτη.
Για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου συστάθηκε 15μελής Ομάδα Εργασίας Ομάδα Εργασίας, με αντικείμενο την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου, συστάθηκε και συγκροτήθηκε με απόφαση του υπουργού Δικαιοσύνης Γιώργου Φλωρίδη.
Την αποτελούν οι: Απόστολος Γεωργιάδης, επίτιμος καθηγητής ΕΚΠΑ(πρόεδρος), Μαρουλιώ Δαβίου, αντιπρόεδρος Αρείου Πάγου (αναπληρώτρια του προέδρου σε περίπτωση απουσίας), με αναπληρώτρια την Ευαγγελία Στεργίου, αρεοπαγίτη, Παναγιώτης Κωνσταντής, εφέτης, με αναπληρωτή τον Σωτήριο Τσουβαλά, εφέτη, Δήμητρα Παπαδοπούλου-Κλαμαρή, ομότιμη καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, Αντώνιος Καραμπατζός, καθηγητής Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, Γεώργιος Λέκκας, καθηγητής Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ, Ελένη Ζερβογιάννη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Σωτήριος Κοτρώνης, επίκουρος καθηγητής Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Γεώργιος-Αλέξανδρος Γεωργιάδης, επίκουρος καθηγητής Αστικού Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ, Αθανάσιος Ζούπας, πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Πατρών, με αναπληρωτή τον Παναγιώτη Νικολόπουλο, προϊστάμενο της Νομικής Υπηρεσίας του ΔΣΑ, Ελένη Κοντογεώργου, πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος, με αναπληρώτρια την Χριστίνα Μάνδρου, μέλος Δ.Σ. Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου.
*Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»
