Θοδωρής Αμπαζής: «Η απομάκρυνση από τον αληθινό εαυτό μπορεί να είναι και μια ευκαιρία»
Ο διακεκριμένος μουσικός - συνθέτης και σπουδαίος σκηνοθέτης με δεκάδες επιτυχίες στο ενεργητικό του, μιλάει αποκλειστικά στο vradini.gr
Ο Θοδωρής Αμπαζής επιστρέφει στο Θέατρο Τέχνης και σκηνοθετεί σε πρώτη παρουσίαση το νέο έργο του Γρηγόρη Λιακόπουλου «Σιωπή», δημιουργώντας μία ατμοσφαιρική παράσταση υπαρξιακής αγωνίας και υποδόριου χιούμορ.
Κύριε Αμπαζή, από τις 8 Μαΐου ανεβάζετε και σκηνοθετείτε στο Θέατρο Τέχνης Καρόλου Κουν/ Υπόγειο, σε πρώτη παρουσίαση το έργο του Γρηγόρη Λιακόπουλου, «Σιωπή». Πείτε μας σε τι αφορά;
«Το έργο “Σιωπή” του Γρηγόρη Λιακόπουλου, γράφτηκε μετά από παραγγελία της ομάδας “Όπερα” στον ταλαντούχο νέο δραματουργό και παρουσιάζεται σε συμπαραγωγή με το «Θέατρο Τέχνης» και συγχρηματοδότηση από το υπουργείο Πολιτισμού. Είναι η δεύτερη φορά που συνεργάζομαι με τον Γρηγόρη Λιακόπουλο. Το καλοκαίρι του 2024 σκηνοθέτησα το έργο του “Et in Arcadia Ego” στα πλαίσια του προγράμματος “Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός”. Η παράσταση “Σιωπή” αποτελεί μια βαθιά υπαρξιακή διερεύνηση της ταυτότητας του σύγχρονου ανθρώπου μέσα στον κυκεώνα της πολιτισμικής αναπαράστασης. Εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα, οι εικόνες και τα αφηγηματικά σχήματα των μέσων διαμορφώνουν την ανθρώπινη εμπειρία, αντικαθιστώντας σταδιακά το βίωμα με τη μίμηση. Μέσα από την ιστορία δύο ηθοποιών που αδυνατούν πλέον να επικοινωνήσουν με αληθινό λόγο και καταφεύγουν στην αναπαραγωγή κινηματογραφικών σκηνών, το έργο φωτίζει την αποξένωση, τη μοναξιά και την υπαρξιακή αμηχανία που γεννά μια κουλτούρα κορεσμένη από εικόνες. Η “Σιωπή” μιλά για την απομάκρυνση του εαυτού από τον εαυτό, για την αδυναμία αυθεντικής έκφρασης μέσα σε έναν κόσμο όπου ακόμη και το “παιχνίδι” –κατεξοχήν χώρος ελευθερίας– είναι προκαθορισμένο από πολιτισμικούς κανόνες και στερεότυπα. Η παράσταση αφορά, εν τέλει, την αγωνιώδη προσπάθεια του ανθρώπου να επανεφεύρει τον εαυτό του από το μηδέν, όταν όλα τα γνωστά εκφραστικά μέσα έχουν αποδειχθεί ανεπαρκή ή ψευδή».
Σε μεγάλο μέρος αφορά στην χαρτογράφηση του χαρακτήρα ενός ηθοποιού;
«Η “Σιωπή” αφορά σε μεγάλο βαθμό τη χαρτογράφηση του χαρακτήρα του ηθοποιού, όχι όμως με την έννοια της βιογραφικής ή ψυχολογικής απεικόνισης, αλλά με όρους υπαρξιακής διερεύνησης. Ο ηθοποιός εδώ δεν παρουσιάζεται απλώς ως εκτελεστής ρόλων, αλλά ως πρόσωπο που βιώνει την κρίση της ταυτότητάς του μέσα σε ένα συνεχές πεδίο αναπαραστάσεων. Η παράσταση φωτίζει τον ηθοποιό ως οντολογικό υποκείμενο, το οποίο καλείται διαρκώς να ισορροπήσει ανάμεσα στο “είναι” και στο “φαίνεσθαι”, ανάμεσα στο αυθεντικό και στο προσχηματικό. Το έργο απογυμνώνει τον ρόλο του, τον παρουσιάζει έξω από τη σκηνική συνθήκη, ως άνθρωπο που δεν γνωρίζει πλέον αν παίζει ή αν ζει. Η σιωπή που του απομένει, ως μόνο πεδίο αυθεντίας, λειτουργεί ως προϋπόθεση για μια πιθανή επανεκκίνηση».
Επηρεάζεται η προσωπικότητα ενός ηθοποιού από τους ρόλους του;
«Αναμφίβολα, η προσωπικότητα ενός ηθοποιού μπορεί να επηρεαστεί από τους ρόλους που ενσαρκώνει – ιδίως όταν η δουλειά του απαιτεί συνεχή και βαθιά εμβύθιση σε διαφορετικές ψυχικές και συναισθηματικές καταστάσεις. Η θεατρική πράξη δεν είναι ποτέ απλώς τεχνική· είναι ένα σώμα που αισθάνεται και μια ψυχή που εκτίθεται, ακόμα και όταν υπηρετεί έναν ρόλο. Ιδιαίτερα στην περίπτωση της “Σιωπής”, αυτό το ερώτημα αναδεικνύεται ως κεντρικός δραματουργικός άξονας: οι δύο ηρωίδες έχουν τόσο πολύ απορροφηθεί από την αναπαραγωγή ρόλων και σκηνών, που η διάκριση ανάμεσα στο βίωμα και την αναπαράστασή του έχει πλέον καταρρεύσει. Ο ρόλος δεν έρχεται επάνω στην προσωπικότητα, αλλά την διαβρώνει, τη συγχέει, τη μετασχηματίζει. Μεγάλοι δάσκαλοι του θεάτρου ( Stanislavski, Grotowski κ.α.) έχουν μιλήσει για το πώς ο ηθοποιός καθίσταται ένα υποκείμενο διαρκούς μετακίνησης, που παλινδρομεί ανάμεσα στο “εγώ” και το “άλλο”. Όταν αυτή η παλινδρόμηση δεν έχει σαφή όρια ή πλαίσιο, μπορεί να οδηγήσει σε υπαρξιακή ασάφεια, ακόμη και σε κρίση ταυτότητας».
Εσείς με τη σκηνοθετική ματιά σας τι θέλετε να περάσετε στον θεατή;
«‘Ενα νέο πρωτοεμφανιζόμενο θεατρικό έργο, όπως η “Σιωπή” είναι σαν ένα νεογέννητο μωρό. Χρειάζεται φροντίδα, αγάπη και αυταπάρνηση. Και η δική μου σκηνοθετική προσέγγιση κινείται ακριβώς σε αυτό το πεδίο: να δημιουργήσω ένα περιβάλλον όπου το έργο “Σιωπή” μπορεί να αναπνεύσει με την ευαισθησία και την πολυπλοκότητά του, χωρίς την αγωνία μιας εντυπωσιακής σκηνοθεσίας. Σε όλες τις παραστάσεις φιλοδοξούμε να μεταδώσουμε στο θεατή μια εμπειρία εσωτερικής ανακίνησης. Πιο συγκεκριμένα: να μην παρακολουθήσει απλώς την ιστορία δύο γυναικών που αναπαριστούν ξανά και ξανά, αλλά να αναγνωρίσει, ίσως ασυνείδητα, τη δική του παγίδευση μέσα σε λόγους, εικόνες και μιμήσεις. Να αναρωτηθεί: πότε ήταν τελευταία φορά που μίλησα με δικά μου λόγια, με δική μου σιωπή; Η ατμόσφαιρα της παράστασης γεννά αβεβαιότητα, αλλά όχι ψυχρότητα. Δημιουργεί μια υποδόρια συναισθηματική ένταση και ταυτόχρονα σέβεται το χιούμορ και τις λεπτές αποχρώσεις που κρύβει το κείμενο. Οι ηθοποιοί δεν είναι μόνο “φορείς νοημάτων”, αλλά έμψυχα όντα που παλεύουν να κατανοήσουν τον ίδιο τους τον εαυτό μέσα από τη διαδικασία της αναπαράστασης».
Η επήρεια όσων δεχόμαστε τελικά μας απομακρύνει από το να είμαστε ο αληθινός εαυτός μας;
«Αναπόφευκτα, η επήρεια όσων δεχόμαστε –εικόνες, αφηγήσεις, πρότυπα, πολιτισμικοί κώδικες– εγγράφεται μέσα μας και διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ απολύτως “αυθύπαρκτος” είναι πάντα το προϊόν μιας διαρκούς συνομιλίας με το περιβάλλον του. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν επηρεαζόμαστε –αυτό είναι δεδομένο– αλλά αν και πώς μπορούμε να αποκτήσουμε επίγνωση αυτής της επήρειας, να τη δούμε κριτικά και ενδεχομένως να την ανατρέψουμε. Η απομάκρυνση από τον αληθινό εαυτό δεν είναι πάντοτε τραγωδία· μπορεί να είναι και μια ευκαιρία: να αναζητήσουμε ξανά ποιος είμαι χωρίς αυτά που μου φόρεσαν, χωρίς τα έτοιμα λόγια, χωρίς τις έτοιμες εικόνες. Η σιωπή, όπως προτείνεται εδώ, ίσως είναι η μόνη ειλικρινής αρχή».
Ποια είναι η ομάδα θεάτρου Όπερα που συνεργάζεστε;
«Η Ομάδα Θεάτρου Όπερα συστήθηκε το 2000 από τις ηθοποιούς Τζωρτζίνα Δαλιάνη, Μαρία Καλλιμάνη, Δανάη Σαριδάκη και εμένα, με σκοπό την έρευνα και προώθηση του σύγχρονου μουσικού θεάτρου. Έκτοτε έχει συνεχή παρουσία στο ελληνικό θέατρο έχοντας παρουσιάσει πλήθος ελληνικών και ξένων έργων. Θεωρώ θαυμαστό το γεγονός ότι συνεχίζουμε να συνεργαζόμαστε ανελλιπώς τόσα χρόνια. Ο λόγος είναι πιστεύω ότι ανανεώνουμε συνεχώς τα ενδιαφέροντά μας και επαναπροσδιορίζουμε τις αναζητήσεις μας. Είμαι επίσης ευγνώμων στις συνεργάτιδες και τους συνεργάτες μου που μου δίνουν τη δυνατότητα να σκηνοθετώ την ομάδα, σ’ ένα πλαίσιο ειλικρινούς καλλιτεχνικής συντροφικότητας και αλληλοκατανόησης».
Κύριε Αμπαζή είστε διακεκριμένος μουσικός – συνθέτης και σπουδαίος σκηνοθέτης με δεκάδες επιτυχίες και τελευταία στο Εθνικό Θέατρο το «Η Μάνα κουράγιο και τα παιδιά της», «Ματαρόα στον ορίζοντα» στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, «Η Βεγγέρα» κ.ά . Τι άλλο ακολουθεί στη συνέχεια;
«Μετά από μια πολύ κοπιαστική χρονιά (σκηνοθεσία στις παραστάσεις “Φόνισσα”, “Ματαρόα στον ορίζοντα”, “Το Δάσος” και τώρα το “Σιωπή” και μουσική σύνθεση στο “Μάνα κουράγιο” και στη “Βεγγέρα”) σκοπεύω να αφοσιωθώ για λίγο στη διδασκαλία και στο συνθετικό μου έργο. Βέβαια “όταν ο άνθρωπος κάνει σχέδια, ο Θεός γελάει”…
