Καλό μου κινητό, πες μου από τι… πάσχω
Η αναζήτηση πληροφοριών για την υγεία δεν είναι από μόνη της κάτι κακό. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αναζήτηση μετατρέπεται σε αυτοδιάγνωση, αντικαθιστώντας το γιατρό
Ένας πονοκέφαλος, ένας πόνος στο στήθος, ένας επίμονος βήχας ή μια ξαφνική ζάλη. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, το επόμενο βήμα για πολλούς ήταν ένα τηλεφώνημα στον γιατρό. Σήμερα, είναι συχνά το κινητό. Μερικές λέξεις σε μια μηχανή αναζήτησης ή σε ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης αρκούν για να εμφανιστούν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα δεκάδες πιθανές εξηγήσεις.
Η αναζήτηση πληροφοριών για την υγεία δεν είναι από μόνη της κάτι κακό. Μπορεί να βοηθήσει κάποιον να καταλάβει έναν ιατρικό όρο, να προετοιμάσει ερωτήσεις για τον γιατρό ή να ενημερωθεί καλύτερα για μια διάγνωση. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αναζήτηση μετατρέπεται σε αυτοδιάγνωση και η πληροφορία του διαδικτύου αντικαθιστά την ιατρική εκτίμηση.
Ένα σύμπτωμα, άλλωστε, σπάνια οδηγεί από μόνο του σε μία συγκεκριμένη διάγνωση. Ο πονοκέφαλος μπορεί να σχετίζεται με την κούραση ή την αφυδάτωση, αλλά μπορεί να έχει και πολλές άλλες αιτίες. Το ίδιο ισχύει για τον πόνο στην κοιλιά, τη δύσπνοια, την ταχυκαρδία ή την κόπωση. Ο γιατρός δεν αξιολογεί μόνο το σύμπτωμα, αλλά το ιστορικό, την ηλικία, τα φάρμακα, την εξέταση του ασθενούς και, όταν χρειάζεται, τις εργαστηριακές ή απεικονιστικές εξετάσεις.
Οι λεγόμενοι online «symptom checkers» δεν έχουν, επίσης, όλοι την ίδια ακρίβεια. Συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν βρει σημαντικές διαφορές μεταξύ των εργαλείων, με την ακρίβεια στη διάγνωση να παραμένει συχνά χαμηλή ή μεταβλητή. Στην ίδια κατηγορία μπαίνουν, πλέον, και τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης. Ένα chatbot μπορεί να δώσει μια γρήγορη, κατανοητή απάντηση και να βοηθήσει τον χρήστη να οργανώσει τις σκέψεις του. Μπορεί, όμως, να κάνει λάθος, να παραλείψει ένα σημαντικό στοιχείο ή να παρουσιάσει μια λανθασμένη πληροφορία με ιδιαίτερα πειστικό τρόπο. Η Αμερικανική Ιατρική Ένωση (American Medical Association – ΑΜΑ) επισημαίνει ότι η AI μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ενημέρωση και προετοιμασία μιας επίσκεψης, αλλά όχι ως υποκατάστατο του γιατρού.
Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα. Η διαδικτυακή αναζήτηση μπορεί να οδηγήσει τόσο σε υπερβολικό φόβο όσο και σε λανθασμένη καθησυχαστική βεβαιότητα. Κάποιος μπορεί να διαβάσει για μια σπάνια σοβαρή ασθένεια και να πιστέψει ότι την έχει, ενώ ένας άλλος μπορεί να αποδώσει ένα ανησυχητικό σύμπτωμα σε κάτι «αθώο» επειδή έτσι του είπε ένας αλγόριθμος. Η συνεχής αναζήτηση μπορεί, επίσης, να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο. Κάθε νέο σύμπτωμα οδηγεί σε περισσότερες αναζητήσεις, οι οποίες αυξάνουν το άγχος και κάνουν τον άνθρωπο να παρατηρεί ακόμη περισσότερο το σώμα του. Η τεχνολογία, επομένως, μπορεί να είναι ένα χρήσιμο εργαλείο ενημέρωσης. Δεν μπορεί, όμως, να γνωρίζει όσα γνωρίζει ένας γιατρός που έχει μπροστά του τον ασθενή.
Πέντε κανόνες για ασφαλή αναζήτηση
Ο πρώτος κανόνας είναι απλός. Χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο για να ενημερωθούμε, όχι για να διαγνώσουμε τον εαυτό μας. Μια αναζήτηση μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε τι σημαίνει ένα σύμπτωμα ή ένας ιατρικός όρος, δεν μπορεί, όμως, να επιβεβαιώσει την αιτία του. Καλό είναι να αποφεύγουμε τις αναζητήσεις που ξεκινούν από ένα σύμπτωμα και καταλήγουν αμέσως σε μια συγκεκριμένη ασθένεια.
Δεύτερον, ελέγχουμε ποιος δίνει την πληροφορία. Ιατρικές εταιρίες, δημόσιοι οργανισμοί, πανεπιστήμια και αναγνωρισμένοι επιστημονικοί φορείς αποτελούν συνήθως ασφαλέστερη αφετηρία από ανώνυμα sites, βίντεο ή αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Χρήσιμο είναι να κοιτάμε και την ημερομηνία δημοσίευσης, καθώς οι ιατρικές οδηγίες μπορεί να αλλάζουν. Μια εντυπωσιακή επικεφαλίδα ή ένα βίντεο με πολλές προβολές δεν αποτελεί από μόνο του απόδειξη αξιοπιστίας.
Τρίτον, δεν αλλάζουμε μόνοι μας φάρμακα, δοσολογίες ή θεραπείες επειδή κάτι διαβάσαμε online. Η ίδια προσοχή χρειάζεται και με συμπληρώματα ή «φυσικές» θεραπείες που παρουσιάζονται ως ακίνδυνες. Ακόμη και ένα φυσικό προϊόν μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες ή να αλληλεπιδράσει με φάρμακα που ήδη λαμβάνει κάποιος.
Τέταρτον, όταν χρησιμοποιούμε AI αποφεύγουμε να δίνουμε προσωπικά και ευαίσθητα δεδομένα. Η AMA επισημαίνει ότι οι εγγυήσεις ιδιωτικότητας των chatbots μπορεί να διαφέρουν από εκείνες που ισχύουν σε ένα ιατρείο. Δεν είναι απαραίτητο να καταχωρίζουμε ονοματεπώνυμο, στοιχεία επικοινωνίας ή άλλα αναγνωριστικά δεδομένα, για να ζητήσουμε μια γενική πληροφορία.
Πέμπτον, δεν χρησιμοποιούμε το διαδίκτυο ως υποκατάστατο της επείγουσας ιατρικής βοήθειας. Σε σοβαρά ή ξαφνικά συμπτώματα η αναζήτηση στο Google ή μια συνομιλία με chatbot δεν πρέπει να καθυστερεί την επικοινωνία με γιατρό ή την αναζήτηση άμεσης φροντίδας. Αν ένα σύμπτωμα επιμένει, επιδεινώνεται ή προκαλεί ανησυχία, η επόμενη κίνηση δεν χρειάζεται να είναι άλλη μία αναζήτηση, αλλά η επικοινωνία με επαγγελματία υγείας.
Η ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να μας κάνει πιο ενημερωμένους ασθενείς. Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να τη χρησιμοποιούμε, αλλά να γνωρίζουμε πού τελειώνει η χρήσιμη πληροφορία και πού αρχίζει η ανάγκη για πραγματική ιατρική αξιολόγηση.
Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»
Προσθέστε το vradini.gr στις προτιμώμενες πηγές σας στη Google και δείτε περισσότερα άρθρα μας στις αναζητήσεις σας. Κάντε κλικ εδώ.
