Κωνσταντίνος Τρυποσκιάδης: Ο άγνωστος ρόλος της βιοστατιστικής

Η βιοστατιστική βρίσκεται στο επίκεντρο των σύγχρονων εξελίξεων στην υγεία και την έρευνα, παρότι συχνά παραμένει άγνωστη στο ευρύ κοινό.

Πίσω από κάθε αξιόπιστο συμπέρασμα για φάρμακα, ασθένειες και πολιτικές υγείας, κρύβεται η ανάλυση δεδομένων.

Μιλώντας στη «Βραδυνή της Κυριακής», ο βιοστατιστικός στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», Κωνσταντίνος Τρυποσκιάδης, εξηγεί γιατί η επιστήμη του είναι καθοριστική, πώς επηρεάζει την καθημερινότητά μας και ποιον ρόλο διαδραματίζει στις κρίσιμες αποφάσεις της δημόσιας υγείας.

Τι είναι με απλά λόγια η βιοστατιστική;

Η βιοστατιστική αποτελεί εξειδικευμένο κλάδο της στατιστικής που εστιάζει στην ανάλυση και ερμηνεία δεδομένων τα οποία προκύπτουν από βιολογικά και ιατρικά φαινόμενα. Ουσιαστικά, παρέχει το μεθοδολογικό πλαίσιο για τη μετατροπή εμπειρικών παρατηρήσεων σε τεκμηριωμένη επιστημονική γνώση.

Γιατί αφορά τον μέσο πολίτη;

Παρότι λειτουργεί στο παρασκήνιο, η βιοστατιστική επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα του μέσου πολίτη. Οι αποφάσεις δημόσιας υγείας, οι θεραπευτικές οδηγίες, η έγκριση νέων φαρμάκων και οι στρατηγικές πρόληψης βασίζονται σε στατιστικά τεκμηριωμένα ευρήματα.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ

Ανδρομάχη για Γιώργο Λιβάνη: Μου έστελνε ερωτικά μηνύματα και κάποια στιγμή μου είπε «θα έρθεις σπίτι να κοιμηθούμε;»

ΕΠΟΜΕΝΟ

Στον ανακριτή ο ντελιβεράς που συνελήφθη για επιθέσεις με πέτρες στα βόρεια προάστια

Ποιος είναι ο ρόλος της στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων;

Η βιοστατιστική είναι κρίσιμη για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, γιατί καθοδηγεί τον σχεδιασμό των κλινικών δοκιμών και αναλύει την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των θεραπειών, βοηθώντας τους αρμόδιους φορείς υγείας (όπως ο EMA και ο FDA) να αποφασίσουν αν ένα φάρμακο μπορεί να κυκλοφορήσει με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ακούσαμε πολύ για δεδομένα και αριθμούς. Ποιά ήταν η συμβολή της βιοστατιστικής;

Ήταν καθοριστική. Η βιοστατιστική μας βοήθησε να κατανοήσουμε πώς εξαπλώνεται ένας ιός, να εκτιμήσουμε την ταχύτητα αύξησης των κρουσμάτων και να αξιολογήσουμε την αποτελεσματικότητα των μέτρων. Παράλληλα, ανέδειξε και ένα κρίσιμο ζήτημα: ότι τα δεδομένα χωρίς σωστή ανάλυση και ερμηνεία μπορούν εύκολα να οδηγήσουν σε λανθασμένα ή παραπλανητικά συμπεράσματα.

Υπάρχουν συχνές παρεξηγήσεις γύρω από τη στατιστική;

Συχνά παρατηρείται η εσφαλμένη αντίληψη ότι τα στατιστικά αποτελέσματα είναι ευέλικτα ως προς την ερμηνεία τους. Στην πραγματικότητα, τα συμπεράσματα καθορίζονται από αυστηρά ορισμένες μεθοδολογίες. Οι αποκλίσεις προκύπτουν κυρίως από κακή χρήση ή επιλεκτική παρουσίαση δεδομένων.

Πού αλλού εφαρμόζεται η βιοστατιστική πέρα από την ιατρική;

Η εφαρμογή της εκτείνεται σε πολλαπλά πεδία, όπως η δημόσια υγεία, η επιδημιολογία, η γενετική, η διατροφολογία και οι περιβαλλοντικές επιστήμες. Για παράδειγμα, μέσω της βιοστατιστικής, μπορούμε να μελετήσουμε πώς επηρεάζει η ρύπανση την υγεία ή ποια διατροφικά πρότυπα συνδέονται με χρόνιες ασθένειες. Σε κάθε περίπτωση, λειτουργεί ως εργαλείο ποσοτικοποίησης συσχετίσεων και εκτίμησης κινδύνου.

Μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη ασθενειών;

Σίγουρα. Μέσω της ανάλυσης μεγάλων πληθυσμιακών δεδομένων, η βιοστατιστική επιτρέπει τον εντοπισμό παραγόντων κινδύνου και την ανάπτυξη προβλεπτικών μοντέλων. Αυτό καθιστά δυνατή τη στοχευμένη πρόληψη και τη βελτιστοποίηση παρεμβάσεων δημόσιας υγείας.

Πόσο αξιόπιστα είναι τα στατιστικά που βλέπουμε στα μέσα ενημέρωσης;

Η αξιοπιστία εξαρτάται από την πηγή και τον τρόπο παρουσίασης. Πολλές φορές τα στοιχεία είναι σωστά, αλλά παρουσιάζονται αποσπασματικά ή χωρίς το απαραίτητο πλαίσιο. Για παραδειγμα, ένα ποσοστό μπορεί να φαίνεται εντυπωσιακό, αλλά αν δεν ξέρουμε σε ποιον πληθυσμό αναφέρεται ή με τι συγκρίνεται, είναι πολύ εύκολο να οδηγηθούμε σε λάθος συμπεράσματα. Η βιοστατιστική μάς βοηθά να ξεχωρίζουμε τα αξιόπιστα δεδομένα από τις παραπλανητικές ερμηνείες, δίνοντας το πλαίσιο που χρειάζεται για να καταλάβουμε τι πραγματικά σημαίνουν οι αριθμοί.

Ποιος είναι ο ρόλος της τεχνολογίας σήμερα;

Είναι ιδιαίτερα σημαντικός, καθώς η τεχνολογία κάνει τη στατιστική πιο γρήγορη, πιο ακριβή και πιο προσβάσιμη. Μας επιτρέπει να επεξεργαζόμαστε τεράστιους όγκους δεδομένων, να χρησιμοποιούμε πιο σύνθετα μοντέλα και να αυτοματοποιούμε διαδικασίες που παλαιότερα απαιτούσαν πολύ χρόνο. Χάρη σε αυτήν, μπορούμε να απαντάμε σε ερωτήματα που πριν από λίγα χρόνια ήταν πρακτικά αδύνατο να διερευνηθούν.

Υπάρχουν ηθικά ζητήματα στη χρήση δεδομένων υγείας;

Βεβαίως. Τα δεδομένα υγείας είναι από τα πιο ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα και απαιτούν αυστηρή προστασία και χρήση με σεβασμό στην ιδιωτικότητα του ασθενούς. Ταυτόχρονα, υπάρχει και μια δεύτερη ηθική διάσταση: οι επιστήμονες οφείλουν να παρουσιάζουν τα αποτελέσματα με ακρίβεια και ειλικρίνεια, χωρίς υπερβολές ή παραπλανητικές ερμηνείες. Η εμπιστοσύνη του κοινού είναι θεμέλιο της δημόσιας υγείας. Χτίζεται δύσκολα και μπορεί να χαθεί πολύ εύκολα όταν τα δεδομένα χρησιμοποιούνται άστοχα ή χωρίς διαφάνεια.

Πώς βλέπετε το μέλλον της βιοστατιστικής;

Το μέλλον της βιοστατιστικής είναι ιδιαίτερα δυναμικό. Με τον διαρκώς αυξανόμενο όγκο δεδομένων και την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, ο ρόλος της θα γίνει ακόμη πιο κεντρικός. Θα διαθέτουμε πιο ισχυρά εργαλεία για έγκαιρη διάγνωση, καλύτερη πρόβλεψη κινδύνων και πιο στοχευμένες θεραπείες, κάτι που μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε πολλές ασθένειες.

Μπορεί ο απλός πολίτης να κατανοήσει βασικές έννοιες;

Ναι, και είναι σημαντικό να προσπαθήσει. Δεν χρειάζεται κάποιος να είναι ειδικός για να κατανοήσει βασικές έννοιες, όπως τι σημαίνει ένα ποσοστό ή μια σύγκριση. Με λίγη εξάσκηση και προσοχή στις πηγές, ο καθένας μπορεί να γίνει πιο ενημερωμένος και πιο κριτικός απέναντι στις πληροφορίες που λαμβάνει.

Τι θα λέγατε σε έναν νέο που σκέφτεται να ασχοληθεί με τον τομέα;

Είναι ένας τομέας με μεγάλες προοπτικές, που σου επιτρέπει να συμβάλεις σε πραγματικά σημαντικά ζητήματα: από την ανάπτυξη νέων θεραπειών μέχρι την κατανόηση ασθενειών και τη βελτίωση της δημόσιας υγείας. Αν σου αρέσει να λύνεις προβλήματα που έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην κοινωνία, τότε η βιοστατιστική είναι ένας δρόμος που αξίζει να ακολουθήσεις.

Ένα τελευταίο μήνυμα προς τους αναγνώστες;

Να εμπιστεύονται την επιστήμη, αλλά και να διατηρούν την κριτική τους σκέψη. Οι αριθμοί είναι πολύτιμο εργαλείο, αρκεί να τους διαβάζουμε σωστά και να κατανοούμε τι πραγματικά μας λένε.

Αναδημοσίευση από τη «Βραδυνή της Κυριακής»