Στην κατασκευασμένη και χειραγωγημένη εποχή μας, η οποία αυξάνει την υποκειμενική εμπειρία έναντι της αντικειμενικής πραγματικότητας, η θεωρία προσομοίωσης φαίνεται ολοένα και πιο δυνατή, αν όχι πιθανή.

Ίσως ποτέ άλλοτε η θεωρία της προσομοίωσης να μην ήταν ένα σενάριο τόσο υπαρκτό, όσο και ο κόσμος μέσα στον οποίο ζούμε, ειδικά τον τελευταίο χρόνο με τα γεγονότα περί του κορωνοϊού, όπου η εικονική πραγματικότητα φαίνεται να κερδίζει ολοένα και περισσότερο έδαφος στην καθημερινότητα μας, καθώς πλέον ουσιαστικά ζούμε μέσω του διαδικτύου.

Μήπως τελικά αυτή η ζωή είναι μια πραγματική εικονική πραγματικότητα την οποία βιώνουμε χωρίς καν να το ξέρουμε;

Ο Ρόντνει Άρτσερ, μέσα από το ντοκιμαντέρ «A Glitch in the Matrix», προσπαθεί να προσεγγίσει το ζήτημα και να δώσει απαντήσει σε ένα ερώτημα το οποίο ακούγεται περισσότερο ρεαλιστικό από κάθε φορά.

Μάλιστα, μιλά με ανθρώπους οι οποίοι είναι απολύτως πεπεισμένοι πως συμβαίνει αυτό.

O 19χρονος Τζόσουα Κουκ, τον Φεβρουάριο του 2003 είχε πυροβολήσει και είχε σκοτώσει τους γονείς του, μέσα στο σπίτι τους στην Βιρτζίνια. Ο νεαρός είχε πει στους δικηγόρους του πως πίστευε ότι ζούσε σε ένα «Matrix», ένα προσομοιωμένο δηλαδή σύμπαν, σαν αυτό που παρουσιάστηκε στην ομώνυμη ταινία blockbuster του 1999 με πρωταγωνιστή τον Kιάνου Ριβς.

Η υπεράσπιση αγνόησε εντελώς αυτή του την ομολογία και ο ίδιος κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε. Σήμερα, 17 χρόνια μετά, ο Τζόσουα Κουκ επιμένει στην ομολογία του και περιγράφει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες την επώδυνη στιγμή που αφαίρεσε δυο ανθρώπινες ζωές και που δεν έμοιαζε καθόλου με ταινία δράσης.

Η συγκεκριμένη μαρτυρία είναι μία από αυτές που κατέγραψε στο ντοκιμαντέρ του ο Άρτσερ, αναζητώντας στοιχεία που να καταδεικνύουν ότι η εικονική πραγματικότητα δεν υφίσταται μόνο στο σινεμά, αλλά και στο μυαλό κάποιων ανθρώπων που την πιστεύουν. 

Η επιρροή από τον Ντικ

Ο σκηνοθέτης «πατάει» πάνω σε μια διάλεξη που είχε δώσει το 1977 ο συγγραφέας επιστημονικής φαντασίας Φίλιπ Κ. Ντικ, ο οποίος, ήταν απολύτως πεπεισμένος ότι η προσομοίωση δεν αποτελεί θεωρία και κατέθετε τη δική του προσωπική εμπειρία.

Έτσι, σταχυολογεί, μέσω συνεντεύξεων, ανάλογες μαρτυρίες ανθρώπων του σήμερα, που καταθέτουν προσωπικές εμπειρίες μεταφυσικών διαστάσεων, μέσα από κλήσεις με φακούς Zoom, για παράδειγμα, οι οποίοι εξηγούν γιατί πιστεύουν στην εικονική πραγματικότητα και θεωρούν ότι τη ζουν κιόλας.

Ο Έλον Μασκ και το φαινόμενο «Μαντέλα»

Ο Ρόντνει Άρτσερ ενισχύει τη ρητορική του ντοκιμαντέρ του παραθέτοντας επίσης σχετικές αναφορές καταξιωμένων ανθρώπων, όπως ο φιλόσοφος Νικ Μπόστρομ, που είχε γράψει ένα δοκίμιο για η θεωρία προσομοίωσης το 2001, ή ο Έλον Μασκ, που απευθύνει ομιλίες ως υποστηρικτής αυτής της θεωρίας. Παράλληλα, κάνει λόγο και για το «Φαινόμενο Mandela», που αναφέρεται σε μια κατάσταση στην οποία μια μεγάλη μάζα ανθρώπων πιστεύει ότι ένα συμβάν συνέβη, ενώ δεν έχει συμβεί.

Ο Ρόντνει Άρτσερ

Αυτή η μορφή συλλογικής αναμνήσεως κοινών γεγονότων ή λεπτομερειών εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2010, όταν αμέτρητοι άνθρωποι στο διαδίκτυο θυμήθηκαν ψευδώς ότι ο Νέλσον Μαντέλα είχε πεθάνει. Συγκεκριμένα, πιστεύεται ευρέως ότι είχε πεθάνει στη φυλακή κατά τη δεκαετία του 1980, ενώ στην πραγματικότητα, ο Mαντέλα απελευθερώθηκε το 1990 και πέθανε το 2013 –παρά τους ισχυρισμούς ορισμένων ανθρώπων ότι θυμούνται αποσπάσματα της κηδείας του στην τηλεόραση.

Πέραν της όποιας επιχειρηματολογίας, η θεωρία προσομοίωσης φαίνεται να δίνει καθησυχαστικές απαντήσεις σε έναν τρομακτικό και παράλογο κόσμο. Γιατί οι διασημότητες εξανεμίζουν αδικαιολόγητα τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς ή καίνε τη φήμη τους; Επειδή ελέγχονται από έναν βαριεστημένο παίκτη video game. Γιατί ένας αυτόχειρας θα κλέψει και θα συντρίψει ένα άδειο αεροπλάνο; Επειδή ήξερε ότι μπορούσε απλώς να κάνει log out. 

Γιατί δεν μπορείς να κάνεις φίλους; Επειδή κανείς γύρω σου δεν είναι αληθινός άνθρωπος. Στο ίδιο ντοκιμαντέρ, προς το τέλος, επισημαίνεται ωστόσο, ότι η πίστη στη θεωρία προσομοίωσης μπορεί να οδηγήσει σε πολύ σκοτεινά μονοπάτια. Ένας από τους συνεντευξιαζόμενους παραδέχεται, μάλιστα, πως το γεγονός ότι πιστεύει στην εικονική πραγματικότητα μπορεί να οφείλεται στο κοινωνικό στρες.

Αλήθεια ή ψέματα, εκείνο που είναι πραγματικά ενδιαφέρον στο «A Glitch in the Matrix» και δίνει τροφή για περαιτέρω σκέψη, είναι ο προβληματισμός γιατί τελικά πιστεύουν στην εικονική πραγματικότητα οι άνθρωποι αυτοί;

Ίσως τελικά η ζωή που ζούμε να μην αντέχεται αλλιώς, παρά μόνο αν πιστεύει κανείς ότι πρωταγωνιστεί σε ένα video game.

Το «A Glitch in the Matrix» κυκλοφόρησε στις 5 Φεβρουαρίου