Το ψυχοκοινωνικό φορτίο του καρκίνου

Μόνο ο καρκίνος; Όχι βέβαια, καθώς αρκετές άλλες ασθένειες πληρούν τα κριτήρια της χρόνιας, βασανιστικής και συχνά θανατηφόρου νόσου. Όμως, για τον καρκίνο είναι τέτοια η τάξη του μεγέθους, που μόνο το εγχείρημα της καταγραφής μπορεί να αποτολμηθεί σε ένα σύντομο σημείωμα.

Οι συχνά δραματικές βελτιώσεις στην επιβίωση των ασθενών με καρκίνο και οι πρόοδοι της ψυχο-ογκολογίας διεύρυναν τα ενδιαφέροντά της στις νέες προκλήσεις της ογκολογίας, ενώ ταυτόχρονα μετατόπισαν το κέντρο ενδιαφέροντός της όχι μόνο στους νοσηλευόμενους ασθενείς, αλλά και στη μετανοσοκομειακή φάση. Η αύξηση των δεικτών επιβίωσης αποτέλεσε πρόκληση για την έρευνα και την αντιμετώπιση των ψυχικών αντιδράσεων στην σε βάθος χρόνου πορεία της νόσου, με παράλληλη ανάπτυξη θεραπευτικών παρεμβάσεων και ενδιάμεσων δομών στην κοινότητα. Αυτή η στροφή ήταν αναγκαία μετά την αρχική εστίαση της ψυχο-ογκολογίας στις πρώτες αντιδράσεις νεοδιαγνωσθέντων ασθενών και την παρέμβαση στις φάσεις κρίσης.

Κάπως παρόμοια με τους ψυχικά πάσχοντες, οι ασθενείς με καρκίνο πολλές φορές υποφέρουν μόνοι βιώνοντας την κοινωνική, εργασιακή ή και την οικογενειακή απομόνωση, ως αποτέλεσμα της μυθολογίας και του αρνητικού αντίκτυπου που συνοδεύει τον καρκίνο. Πολλοί υποφέρουν από τις δυσκολίες στην ενημέρωση και επικοινωνία στη σχέση με τον θεράποντα ιατρό. Όλοι σχεδόν βιώνουν ένα αβέβαιο μέλλον που θα έκαμπτε και την πιο δυνατή ψυχική άμυνα. Πολλοί υποφέρουν από χρόνια έμεση και ναυτία, πολλοί με προχωρημένη νόσο υποφέρουν από τη μείωση της λειτουργικής τους ικανότητας, βιώνοντας την αργή φθορά, την παρακμή και την ψυχική εξουθένωση.

Οι νέες βιολογικές θεραπείες της νόσου είχαν διαφορετικές ψυχολογικές και ψυχιατρικές επιπτώσεις, κάτι που αποτελούσε πρόκληση για εφαρμογή διαφορετικών θεραπευτικών παρεμβάσεων εκ μέρους της ψυχο-ογκολογίας. Η ανακάλυψη γονιδίων υπευθύνων για ορισμένες μορφές καρκίνου δημιούργησε την ανάγκη επαρκούς γενετικής συμβουλευτικής σε υγιή, κατά τα άλλα, άτομα. Η πρόοδος στα αντιεμετικά φάρμακα μείωσε δραστικά τις άμεσες αντιδράσεις στα χρόνια συμπτώματα που εμφανίζονται και πολύ μετά το πέρας των θεραπειών, αποτελώντας πρόκληση για την εφαρμογή τεχνικών θεραπείας της συμπεριφοράς για τον έλεγχο αυτών των εξαρτημένων συμπτωμάτων. Τα ενδιαφέροντα της ψυχο-ογκολογίας αυξήθηκαν επίσης σε εύρος καλύπτοντας όλη τη διάρκεια της νόσου και όχι μόνο σε ό,τι αφορά στην αρχική διάγνωση και θεραπεία. Έτσι, ο μικρός αριθμός των υγιών ατόμων που λαμβάνουν μέρος σε προγράμματα πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης αποτέλεσε πρόκληση για την ανάπτυξη νέων στρατηγικών παρέμβασης, περισσότερο αποτελεσματικών και εναρμονισμένων προς τις νεότερες εξελίξεις των θεωριών κοινωνικής μάθησης και συμπεριφοράς.

Κατηγορίες ζητουμένων

Η Κλαίρη είναι μία γυναίκα με πρώιμο καρκίνο του μαστού. Ακούγοντας για κάποια ημερίδα σχετικά με την ψυχοκοινωνική υποστήριξη των ασθενών με καρκίνο, διερωτάται: «Τι είναι αυτή και αν χρειάζονται οι καρκινοπαθείς υποστήριξη». Η Κλαίρη είναι πολύ νέα σε ηλικία, ευφυέστατη και καλλιεργημένη, εργάζεται σε κάποια εύρωστη ιδιωτική επιχείρηση, είναι επιτυχημένη επαγγελματίας με ευρύ κοινωνικό κύκλο, ο οποίος φαίνεται να την έχει αγκαλιάσει. Έχει πρώιμη νόσο και πιθανότατα δε θα αντιμετωπίσει τις γεωμετρικά αυξανόμενες περιπλοκές μίας νόσου που χρονίζει συμπαρασύροντας και ανατρέποντας όλα τα σταθερά σημεία εκτύλιξης μίας φυσιολογικής ζωής. Γι’ αυτόν κυρίως το λόγο, η νεαρή ασθενής δεν μπορεί να δει σήμερα όσα θα έπρεπε να έχει ήδη προβλέψει και προκαταβολικά επιλύσει κατά μεγάλο μέρος η Πολιτεία – αν ως Πολιτεία νοείται η ενιαία συλλογική συνείδηση και εμπειρία των πολιτών και όχι η συγκροτημένη διάταξη ατόμων με στόχο την παραγωγή κέρδους, η περίφημη Αγορά.

Οι εκδοχές του

• Η ιάσιμη έναντι της μη ιάσιμης νόσου.
• Η αντιμετωπίσιμη νόσος (ταχύτερα ή βραδύτερα θανάσιμη νόσος).
• Ο ασθενής που πορεύεται στο τέλος.
• Η ίαση με κατάλοιπα (αναπηρίες σωματικές και ψυχικές) και η επανένταξη στην κοινωνία.
• Η ίαση δίχως κατάλοιπα –υπαρκτή οντότητα;– και η επανένταξη.
• Η μετατροπή του καρκίνου σε χρόνια νόσο και τα παρελκόμενά της.

Ποιο σήμερα και ποιο αύριο το νόημα των ανωτέρω και ποιος ο συνεκτικός κρίκος όλων αυτών; Η απάντηση φαίνεται αυτονόητη, μα καταλήγει να είναι ζητούμενο ανεκπλήρωτο. Απαιτείται, λοιπόν, ίια πολυεπίπεδη διάρθρωση των ακόλουθων:

• Επαρκή νοσοκομεία (αξιοπρεπείς χώροι, υποστήριξη προσωπικού).
• Ψυχοϋποστηρικτικές μονάδες (για ασθενείς και προσωπικό).
• Ψυχιατρικός τομέας, ψυχοογκολογία, κοινωνικές υπηρεσίες.
• Εθελοντισμός και η συμβολή του – είναι επαρκής στην υποκατάσταση της ανεπαρκούς Πολιτείας;
• Υπηρεσίες κατ’ οίκον νοσηλείας.
• Ξενώνες για φιλοξενία ασθενών και των συγγενών τους, ξενώνες τελικού σταδίου.
• Οικονομική στήριξη των ασθενών που απομακρύνονται από την εργασία τους.
• Προγράμματα επανένταξης μετά την αποθεραπεία που καταλείπει αναπηρίες.

Υπάρχουν και ποιες από αυτές τις δυνατότητες στον τόπο μας; Ας αναρωτηθούμε τι συμβαίνει ουσιαστικά στις διάφορες φάσεις του καρκίνου:

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ

Λαύριο: Προθεσμία πήρε ο 72χρονος προπονητής βόλεϊ για την ασέλγεια στην ανήλικη αθλήτρια

ΕΠΟΜΕΝΟ

Βορίζια Ηρακλείου: Ποια η κατάσταση των τραυματιών από το μακελειό

• Φάση της αρχικής διάγνωσης.
• Φάση της θεραπείας, ειδικής ή απλώς παρηγορητικής.
• Φάση της αποθεραπείας και αποκατάστασης της τοξικότητας.
• Φάση της παρακολούθησης για το αποτέλεσμα της θεραπείας.
• Φάση της «οριστικής» απομάκρυνσης από τη νόσο και επανένταξης ή ένταξης.

Τι συνειδητοποιεί ο απλός αλλά ευαίσθητος παρατηρητής; Υπάρχουν αμέτρητοι ασθενείς, αμέτρητη ποικιλία νόσων, αμέτρητες εκδοχές ζωών κοινωνικών και προσωπικών συνδυασμών. Η ζωή γράφει σενάρια αμέτρητα. Είναι ρεαλιστικός στόχος η πρόβλεψη όλων αυτών των σεναρίων και των απορρεουσών αναγκών;

Μάλλον όχι, ωστόσο το δρόμο προς την κατεύθυνση αυτή τον μπορούμε και τον οφείλουμε… Σε ποιον; Στην υπέρβαση του παραλόγου και την προσχώρηση στον πολιτισμό.

Αναδημοσίευση από τη Βραδυνή της Κυριακής